تازارۋ
بەيسەنبى, 6 قىركۇيەك 2012 7:25
ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەجاپپاي جاڭعىرتۋ قولعا الىنىپ جاتىر.وعان قوسا سىبايلاس جەمقورلاردىانىقتاۋ ءىسى دە جاڭاشا پىسىقتالۋدا.اسىرەسە, قولىنان ءىس كەلمەيتىن ياعنيمىندەتىنە لايىقتى ەمەس قىزمەتكەرلەردىقۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان الاستاتۋبارىسى كوپشىلىكتى قۋانتۋدا. مىنە, وسىجانە وزگە دە ماسەلەلەرگە بايلانىستىءبىزدىڭ بىرقاتار سۇراقتارىمىزعا ىشكىىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى امانتايكۇرەڭبەكوۆ جاۋاپ قايتارعان ەدى.
بەيسەنبى, 6 قىركۇيەك 2012 7:25
ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەجاپپاي جاڭعىرتۋ قولعا الىنىپ جاتىر.وعان قوسا سىبايلاس جەمقورلاردىانىقتاۋ ءىسى دە جاڭاشا پىسىقتالۋدا.اسىرەسە, قولىنان ءىس كەلمەيتىن ياعنيمىندەتىنە لايىقتى ەمەس قىزمەتكەرلەردىقۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان الاستاتۋبارىسى كوپشىلىكتى قۋانتۋدا. مىنە, وسىجانە وزگە دە ماسەلەلەرگە بايلانىستىءبىزدىڭ بىرقاتار سۇراقتارىمىزعا ىشكىىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى امانتايكۇرەڭبەكوۆ جاۋاپ قايتارعان ەدى.
– امانتاي جانكە ۇلى, ەلباسىنىڭ قۇقىققورعاۋ ورگاندارىنىڭ, سونىڭ ىشىندەىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ الدىناقويعان تاپسىرمالارىنا ساياتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالىپ وتسەڭىز.
– پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ الدىنا قويعان ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن ادال جانە ءتيىمدى قورعاۋ, ولاردىڭ تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنا وراي بۇگىندە بىرقاتار يگى ىستەر اتقارىلۋدا. ازاماتتىق قوعاممەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساماي ادامداردىڭ قۇقىقتارىن ءتيىمدى قورعاۋ, قوعامدىق ءتارتىپ پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان قازىرگى كەزدە قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋدىڭ جالپى مەملەكەتتىك جۇيەسى قۇرىلىپ جاتىر, وعان ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن قاتار باسقا مەملەكەتتىك ورگاندار, قالىڭ جۇرتشىلىق جۇمىلدىرىلۋدا.
بۇل ماقساتتا وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق ىشكى ىستەر ورگاندارى باسشىلارىنىڭ, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرى, دوڭگەلەك ءۇستەلدەر جانە تاعى باسقا ءىس-شارالار وتكىزىلۋدە. بۇعان پوليتسيا قىزمەتىن باقىلايتىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قوسىپ جاتقان ۇلەستەرىنىڭ دە ايرىقشا ەكەنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. ولاردىڭ قۇرىلۋى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بەدەلىن ارتتىرا باستادى, ازاماتتار مەن پوليتسيا اراسىنداعى ءتۇيتكىلدەردى انىقتاۋعا ىقپال ەتتى. ماسەلەن, كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ قىلمىستى تەرگەۋگە دەيىنگى ءىس-شارالارعا قاتىسۋى, قىزمەتكەرلەردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنە ساي ازاماتتاردىڭ شاعىمدارىن قاراۋى, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋى بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ دۇرىس شەشىمىن تابۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋدە.
سول سياقتى, قازىرگى كۇنى جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىستىڭ بەلەڭ الۋى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسى رەتتە مەكتەپتەگى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ قىزمەتىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. بۇل سالادا ەلىمىز بويىنشا 1700-گە جۋىق قىزمەتكەر بار. ەگەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان قولداۋ ءبىلدىرسە, ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردى ءاربىر مەكتەپكە ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
مەملەكەت باسشىسى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باستى نازار اۋدارعانى بەلگىلى. الايدا, بۇل ماسەلەنى تولىق شەشۋدە پوليتسيانىڭ كۇشى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆتىڭ باسشىلىعىمەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلدى. بۇل كوميسسيانىڭ قۇرامىنا قوعام قايراتكەرلەرى, دەپۋتاتتار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى كىردى. ولار قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ جانە باعالاۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ, قىلمىستاردى جاساۋعا ىقپال ەتەتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى انىقتاۋ جانە جويۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى. وسى ورايدا ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ قابىلدانعاندىعىن باسا ايتقىم كەلەدى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2012 جىلدىڭ 8 ساۋىرىندەگى «قازاقستانرەسپۋبليكاسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەنتىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس پرەزيدەنتاكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى: «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سىبايلاسجەمقورلىققا بەيىم. 2011 جىلى سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىقبۇزۋشىلىق ءبارىنەن دە ىشكى ىستەر ورگاندارىندا ءجيى ءتىركەلگەن. ءىىبقىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى سىبايلاس جەمقورلىق باپتارى بويىنشا246 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان, مۇنىڭ ءوزى بۇكىل مەملەكەتتىكقۇرىلىمدار ءىشىندەگى ەڭ ناشار ناتيجە بولىپ تابىلادى» دەدى.نەلىكتەن ساقشىلار اتىنا ساي مىندەتتەرىن ادال ورىنداۋدىڭ ورنىناكەرىسىنشە ادال ازاماتتاردىڭ قۇقىن اياققا تاپتاپ, زاڭ بۇزادى؟
– ءيا, بۇل ءبىزدىڭ سالادا وتە وزەكتى ماسەلە رەتىندە كۇن تارتىبىندە تۇرعانى راس. ەتتەن سۇيەككە ءوتىپ كەتكەن سىبايلاس جەمقورلىق دەگەن كەسەلدەن ارىلۋ وڭاي ەمەس. الايدا ءبىز دە قول قۋسىرىپ وتىرعانىمىز جوق, تيىسىنشە شارالاردى اتقارۋدامىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2006 جىلعى 1 ماۋسىمداعى وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بولىنىستەرىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, ءتارتىپ پەن زاڭدىلىقتى نىعايتۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە پراكتيكالىق شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋدا. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى ورىنداۋ باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى جانە مينيسترلىك باسشىلىعىنىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا تۇر.
2011-2013 جىلدارعا ارنالعان ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ ۆەدومستۆولىق باعدارلاماسىنا سايكەس كادر اپپاراتى وزىندىك قاۋىپسىزدىك قىزمەتتەرىمەن بىرلەسىپ, بارلىق قىزمەتتەر مەن بولىنىستەردىڭ جۇمىستارىنا كەنەتتەن تەكسەرىستەر وتكىزدى. بۇل شارا بارىسىندا 2897 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى. ءسويتىپ, ەسەپ بەرۋ كەزەڭىندە ءتارتىپ پەن زاڭدىلىقتاردى بۇزعانى ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنان تەرىس سەبەپتەرمەن 367 قىزمەتكەر, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن 39 قىزمەتكەر جۇمىستان شىعارىلدى.
جىل باسىنان باستاپ ءىىم تارتىپتىك كوميسسياسىنىڭ 12 وتىرىسى ءوتتى, ونىڭ شەشىمى بويىنشا ءىىو-نىڭ 33 قىزمەتكەرى تارتىپتىك جازالارعا تارتىلدى, ونىڭ ءىشىندە: 4-ەۋى ءىىو-دان شىعارىلدى, 13-ءى لاۋازىمدارىنان بوساتىلدى, ال 9 قىزمەتكەرگە قىزمەتىنە تولىق سايكەس ەمەستىگى تۋرالى ەسكەرتۋ, 1 قىزمەتكەرگە سوگىس جاريالاندى.
جالپى, اعىمداعى جىلدىڭ 7 ايى ىشىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 115 سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىعىن جاساعان. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەڭ ءىرى قۇقىق قورعاۋ ۆەدومستۆوسى بولىپ تابىلادى. مۇندا 70 مىڭنان استام قىزمەتكەردىڭ بار ەكەنىن ەسكەرسەك, سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىن قىزمەتكەرلەردىڭ جالپى سانىنا شاققاندا, مىڭ قىزمەتكەرگە 2 سىبايلاس جەمقورلىق كەلەدى ەكەن. بۇل باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم از. دەگەنمەن, بۇعان ءبىز توقمەيىلسىپ, «تابانىمىزعا كىرگەن تىكەنگە» سامارقاۋ قاراي المايمىز.
– جوعارى اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنان, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قۇقىققورعاۋ ورگاندارى جۇيەسى ءبولىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ءىىم-ءنىڭ 26لاۋازىمدى تۇلعاسى وتە الماعان. وسى ۋاقىتقا دەيىن جوعارى قىزمەتتەكەلگەن لاۋازىمدى تۇلعالار كەنەتتەن كەزەكتەن تىس سىناق كەزىندە نەگەوتە الماي قالدى؟ بۇرىن ولاردىڭ قىزمەتىنە ساي ەمەستىگىنەباسشىلىق كوز جۇما قاراعان با؟
– ءيا, وكىنىشكە قاراي, پرەزيدەنت جانىنداعى جوعارى اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنان 26 باسشى وتە المادى. كوميسسيا الدىنا بارماس بۇرىن باسشىلاردىڭ ەل زاڭناماسىن ءبىلۋىن, لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىن, پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىعىن انىقتاۋ ماقساتىندا تەست قابىلداندى, سونىمەن قاتار دەنە شىنىقتىرۋ, اتۋ دايىندىعى انىقتالدى. سودان كەيىن ولاردىڭ ءناتيجەلەرى بويىنشا كوميسسيا مۇشەلەرى القالى تۇردە شەشىم شىعاردى. ەگەر اتتەستاتتاۋ بولماعاندا قىزمەتىنە سايكەس ەمەستەر ءالى كۇنگە دەيىن قىزمەتتەرىن جالعاستىرا بەرەر مە ەدى. سوندىقتان جوعارىدان باستاۋ الاتىن كادرلاردى تازارتۋ ءىسى ءىىو ءۇشىن قاشاندا اۋاداي قاجەت دەپ ويلايمىن.
كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن پرەزيدەنت جانىنداعى جوعارى اتتەستاتتاۋ كوميسسياسى وتكىزدى. كوميسسياعا ءىىم جۇيەسىنىڭ 156 باسشىسى, ونىڭ ىشىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارلارى, ورتالىق اپپارات كوميتەتتەرىنىڭ توراعالارى, ورىنباسارلارى, وبلىستاردىڭ ىشكى ىستەر, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى دەپارتامەنتتەرىنىڭ باستىقتارى, ولاردىڭ ورىنباسارلارى قاتىستى. كوميسسيا شەشىمى بويىنشا 26 باسشى وتە المادى, ورتالىق اپپاراتتىڭ 1 باستىعى, ءىىد-ءنىڭ 1 باستىعى, قىلمىستىق جۇمىستان 11 شىعارىلدى.
– جاسالعان قىلمىس نەلىكتەن جاسىرىلادى؟ جانە ولاردىڭ باسىمكوپشىلىگى قانداي سەبەپكە بايلانىستى اشىلماي قالادى؟
– بۇگىنگى كۇنى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىندە ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن ساقتاۋ ماسەلەسى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ازاماتتاردىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ول قىلمىس تۋرالى ارىزدار مەن حابارلامالاردى تىركەۋ جانە ەسەپكە الۋ, جاسالعان قىلمىستاردى جىلدام قاراپ, ولاردى جەدەل ءارى تولىق اشۋ. بۇرىندارى پوليتسيانىڭ جۇمىسى ەكى نەگىزگى كورسەتكىش بويىنشا باعالاناتىن, ياعني قىلمىس دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە قىلمىستى اشۋ پايىزىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلاتىن. كورسەتكىشتەردىڭ سانىن كوبەيتۋگە ۇمتىلۋ ناتيجەسىندە بارلىق جەرلەردە جاسالاتىن قىلمىستاردى تىركەۋدەن جاسىرۋ ىستەرى ورىن الدى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى ءمۇددەلەرى بۇزىلدى جانە قىلمىس جاي-كۇيىنىڭ ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرى بۇرمالانا باستادى. اتاپ ايتساق, ەسەپكە الۋ-تىركەۋ ءتارتىبىن بۇزعانى ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارى مەن بولىنىستەرىنىڭ 185 باسشىسى جازالاندى. ازاماتتاردىڭ قىلمىستار تۋرالى حابارلامالارىن جاسىرۋ دەرەگى بويىنشا قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى 12 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ءبىر قىزمەتكەر باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
– قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ورگانى قىزمەتىندە رەسەيدەگى نەمەسەگرۋزياداعى اتتەستاتتاۋ تاجىريبەسىنىڭ قولدانىلۋى مۇمكىن بە؟
– شەتەلدىڭ وزىق ءارى ءبىز ءۇشىن ءتيىمدى جاعى بار تاجىريبەسى بار بولسا, ونى پايدالانعاننىڭ ارتىقتىعى جوق دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, شەتەلدەردە اتتەستاتتاۋ ءماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلەدى. وسىنداي كەڭ اۋقىمدى ناۋقانعا دايىندىق بارىسىندا شەتەل تاجىريبەسى, اتاپ ايتقاندا, تمد-نىڭ جانە اقش, انگليا, فرانتسيا, نورۆەگيا, ۇلىبريتانيا, شوتلانديا, پولشا, شۆەتسيا سەكىلدى ەلدەرى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە رەفورمالار جۇرگىزۋ ءناتيجەسىندە پوليتسيا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرعانى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ تاريحىندا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ءدال بۇلايشا تارازىعا سالىپ, سىننان وتكىزۋ بۇرىن-سوڭدى بولماعانىن ەسكەرسەك, بارا-بارا ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇمىسىنىڭ بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە سەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
