ەل ايناسى
سارسەنبى, 29 تامىز 2012 7:43
ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دەموكراتيالىق باستامالارىنا ارقاۋ بولعان اتا زاڭنىڭ قابىلدانۋى مەملەكەتىمىزدىڭ سەنىمدى نەگىزىنە اينالدى. سونىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني دامۋدى جۇزەگە اسىرىپ, الەمدىك قاۋىمداستىققا ءوز ۇستانىمىن بەكىتكەن ەل رەتىندە كورىنىپ وتىر. ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ اتا زاڭى, وزىندىك ۇستانىمى بولاتىنى ءسوزسىز. وسىنداي اتا زاڭىمىزدىڭ قابىلدانعانى بارشا قازاقستاندىقتاردى زور قۋانىشقا بولەگەنى ءالى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
سارسەنبى, 29 تامىز 2012 7:43
ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دەموكراتيالىق باستامالارىنا ارقاۋ بولعان اتا زاڭنىڭ قابىلدانۋى مەملەكەتىمىزدىڭ سەنىمدى نەگىزىنە اينالدى. سونىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني دامۋدى جۇزەگە اسىرىپ, الەمدىك قاۋىمداستىققا ءوز ۇستانىمىن بەكىتكەن ەل رەتىندە كورىنىپ وتىر. ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ اتا زاڭى, وزىندىك ۇستانىمى بولاتىنى ءسوزسىز. وسىنداي اتا زاڭىمىزدىڭ قابىلدانعانى بارشا قازاقستاندىقتاردى زور قۋانىشقا بولەگەنى ءالى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
كونستيتۋتسيا – بۇل الەۋەتتىك بىرلىك پەن بولاشاق جەتىستىكتەرگە جول اشاتىن التىن كىلت. سوندىقتان زاڭعا باعىنۋ, زاڭدى سىيلاۋ – ءار ازاماتتىڭ مىندەتى. تاۋەلسىز قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاي وتىرىپ, كونستيتۋتسيا ءبىلىم الۋعا, ەڭبەك ەتۋگە, ءوز ازاماتتىعىمىزدى اشىق بىلدىرۋگە قۇقىق بەرەدى.
ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى جۇزدەگەن جىلدار بويى قالىپتاسقان ادامزات بالاسىنىڭ جالپى قۇندىلىقتارىن ءوز بويىنا ءسىڭىردى. وندا ادامداردىڭ تابيعي قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, بيلىك ينستيتۋتتارىن دەموكراتيالىق جولمەن قالىپتاستىرۋ جانە دامىتۋ, ەل اۋماعىندا ازاماتتىق قوعام قۇرۋ تۋرالى دۇنيەجۇزى تانىعان وزىق يدەيالار بەكىتىلدى. ول سان الۋان يدەولوگيالىق, ۇلتتىق, ازاماتتىق ۇجىمدار مەن توپتاردىڭ بىرلەسىپ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەن نورمالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىن گۇلدەندىرۋ ماقساتىندا ەل-حالىقتىڭ بىرلەسىپ, ءبىر جەڭنەن – قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ قىزمەت ەتۋلەرى ءۇشىن جاعداي جاسايدى.
عاسىرلار بويى تاۋەلسىزدىكتى ارمانداعان قازاق حالقىنىڭ بۇل كونستيتۋتسياسى, الدىڭعىلارىنا قاراعاندا, ادامزات دامۋىنىڭ عالاماتتىق ۇردىسىنە ساي قازىرگى زامانعى ليبەرالدى-دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى تولىعىراق بەكىتۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. كونستيتۋتسيا جەكە تۇلعا جانە ونىڭ ءومىرىن, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن رەسپۋبليكانىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى رەتىندە تانىپ, مەملەكەتتەن ولاردىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتەدى.
كونستيتۋتسيا قازاقستان رەسپۋبليكاسىن دەموكراتيالىق مەملەكەت دەپ جاريالايدى. ونىڭ دەموكراتيالىلىعى, ەڭ الدىمەن, مەملەكەت ىشىندە ەلدى باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋدەن كورىنەدى. اتا زاڭنىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماعىندا مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق دەلىنگەن. بۇل كونستيتۋتسيالىق نورما قازاقستاننىڭ حالىقتىق مەملەكەت ەكەندىگىن بىلدىرەدى. حالىقتى جوعارى بيلىكتىڭ يەسى رەتىندە تانۋ ەل ەگەمەندىگىنىڭ كورىنىسى بولىپ تابىلادى. حالىق ءوز بيلىگىن تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى. پرەزيدەنت حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك بىرلىگىنىڭ, كونستيتۋتسيانىڭ مىزعىماستىعىنىڭ, ادام مەن ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلى عانا بولىپ قويماي, سونىمەن قاتار بيلىك تارماقتارىنىڭ كەلىسىپ جۇمىس ىستەۋىن جانە وكىمەت ورگاندارىنىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.
رەسپۋبليكانىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ دوستىعىن نىعايتۋ مەن قوعامدىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە كونستيتۋتسيانىڭ ءرولى زور. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قارۋلى قاقتىعىستار, تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قاندى سالدارى ءورشىپ جاتقاندا, تاۋەلسىز قازاقستاندا ۇلتارالىق كەلىسىم جانە ساياسي تۇراقتىلىق ورىن الۋدا. مۇنىڭ ءبارى كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى قاعيداتتارىن قوعامدىق جانە ساياسي ومىردە نىق ۇستانۋدىڭ ناتيجەسى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىندەگى ەڭ جوعارى قاداعالاۋشى – پروكۋراتۋرا ورگاندارى كونستيتۋتسيامەن بەلگىلەنگەن ءمىندەتتەردىڭ تالاپتارىنا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا كۇشى بار زاڭداردىڭ قولدانىلۋىن, ادام مەن ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنىڭ قورعالۋىن, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ ساتىلارىندا زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ جىبەرىلمەۋىن, زاڭدىلىقتاردىڭ دالمە-ءدال ورىندالۋىن باقىلاپ, سوت شەشىمدەرى مەن قاۋلىلارىنىڭ ادىلدىگىنە ىقپال ەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. جاڭا قوعامدىق قۇرىلىستىڭ العاشقى ساتىلارىنداعى قۇقىقتىق رەفورمالاۋ كەزەڭدەرىندە پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى زاڭداردىڭ ءىس جۇزىندە قولدانىلۋى, ولاردى مەڭگەرۋ كەزىندە كەزدەسكەن قيىندىقتاردى جەڭۋدە توزىمدىلىكپەن, زور ىزدەنىستەرمەن ەڭبەك ەتىپ, ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرىپ, سۇرىنبەي ءوتتى. قازىر ءبىز ارتتاعى 16 جىلدىڭ قوماقتى تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا قۇقىقتىق قوردى تولىقتىرىپ, كادرلاردى ىرىكتەپ, زاڭدارىمىزدى جۇيەلەندىردىك. سونىمەن بىرگە قوعامىمىزدا قىلمىسقا قارسى كۇرەستى كۇشەيتىپ, باسقا دا قولدانىستاعى زاڭداردىڭ ورىندالۋىن ودان ءارى قاداعالاۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز.
وسى ورايدا قىزىلوردا وبلىستىق پروكۋراتۋراسى ورگاندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالاداعى زاڭدىلىقتى قاداعالاۋداعى قىزمەتى ەسەپتى مەرزىمدە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىندەگى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالادى.
وبلىستىق پروكۋراتۋرا ورگاندارى ايماقتىڭ قوعامدىق-ساياسي احۋالىنا ۇنەمى مونيتورينگ ءجۇرگىزىپ, الەۋمەتتىك شيەلەنىسكە اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن ماسەلەلەردى ەرەكشە باقىلاۋىنا العان. ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋى دا وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ نازارىندا. ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋىن جويۋ جانە الدىن الۋ ماسەلەسى وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ باستاماسىمەن وبلىس اكىمدىگىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ, كاسىپوداقتاردىڭ قاتىسۋىمەن ۋاكىلەتتى جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىندا توقسان سايىن تالقىلانىپ, جالاقى قارىزدارىن وتەۋ شارالارىن قولعا الۋ جۇزەگە اسادى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى ەنگىزگەن نارازىلىقتاردىڭ نەگىزىندە جەرگىلىكتى جانە اتقارۋشى ورگاندار اكتىسىنىڭ كۇشى جويىلىپ, زاڭعا سايكەستەندىرىلەدى. زاڭسىز نورماتيۆتىك اكتىنىڭ قابىلدانۋىنا جول بەرگەن لاۋازىم يەلەرى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدا زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالىپ, كىنالىلەر ءتۇرلى جازاعا تارتىلىپ, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى قورعالدى.
باس پروكۋروردىڭ وكىمىنە ءسايكەس قۇقىقتىق ناسيحات جۇمىستارى دا اتقارىلۋدا. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 7 ايىندا قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ سيپاتىنداعى 2609 جاريالىلىق ءىس-شارالار جۇرگىزىلدى.
ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ جانە شەشۋ بارىسىندا وبلىستىق پروكۋراتۋرا ورگاندارى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ 3194 ءوتىنىشىن قاراپ, 1814 ءوتىنىش شەشىمىن تاپتى. وبلىس پروكۋراتۋراسى مەن «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالى اراسىنداعى مەموراندۋم اياسىندا ءبىرنەشە «اشىق ەسىك» اكتسيالارى ءجۇرگىزىلىپ, 54 ازامات جەكە قابىلداندى. وسىلايشا قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ تۇعىرى قاشاندا زاڭنىڭ جوعارعى مارتەبەسىندە, كونستيتۋتسيامىزدىڭ مىزعىماس بەرىكتىگىندە ەكەندىگىن ۋاقىت دالەلدەدى. ەل ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىق تاريحي كەزەڭى ءىشىندە ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتىق ساناسى ءوسىپ, جاڭا ولشەمدەرگە كوتەرىلۋدە. ال ونىڭ ءتۇپ باستاۋى, ءتۇپ قازىعى –اتا زاڭ.
ساپاربەك نۇرپەيىسوۆ,
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ پروكۋرورى.
