18 ءساۋىر، 2019

ەلوردادا مۋزەي ماماندارى باس قوستى

882 رەت كورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسىندا «مۋزەي، مۋزەولوگيا جانە مادەني مۇرا» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسياسى ءوتتى. حالىقارالىق ەسكەرتكىشتەر مەن تاريحي ورىندار كۇنىنە ورايلاستىرىلعان شارا ەلوردادا العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. اتالعان مەرەكە 1982 جىلى يۋنەسكو جانىنداعى حالىقارالىق ەسكەرتكىشتەر مەن كورنەكتى ورىنداردى قورعاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەس اسسامبلەياسى بەكىتىپ بەرگەن.

كونفەرەنتسيانى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت باسقارماسى مەن ەلوردالىق تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرى مەن نىساندارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ديرەكتسياسى ۇيىمداستىردى. القالى جيىندا وتاندىق ارحەولوگ عالىمدار، ازيا ەلدەرىنىڭ مۋزەولوگيا كوميتەتىنىڭ جانە تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ، رەسەي عىلىم اكادەمياسى ءسىبىر ءبولىمى تاريح ينستيتۋتىنىڭ، ازەربايجان ۇلتتىق تاريح مۋزەيىنىڭ، تايبەي قالاسىنىڭ الەمدىك دىندەر مۋزەيىنىڭ (تايۆان)، ميۋنحەن قالاسىنىڭ حالىقارالىق فيلوسوفيا مەكتەبىنىڭ (گەرمانيا)، التاي مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريحي-مادەني مۇرا جانە تۋريزم كافەدراسىنىڭ جانە ورتالىق ازيانىڭ مادەني مەكەمەلەر جەلىسىنىڭ وكىلدەرى باس قوستى. مادەني جادىگەرلەردى ساقتايتىن قازىنالىق قور رەتىندە قالىپتاسقان مۋزەي ورتالىقتارى ادىستەمەلىك قىزمەتى جەتىلگەن فۋنكتسيونالدىق ينستيتۋتتار دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلدى. مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني «بوزوق» مۋزەي-قورىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى زۋبايدا سۇراعانوۆا مۋزەي ءىسىنىڭ قوعام دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى سالا ەكەنىن ايتادى. عالىمنىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي كەڭ اۋقىمدى كونفەرەنتسيالار جيناقتالعان تاجىريبە مەن مۋزەي ءىسىنىڭ ماسەلەلەرىن تارقاتۋدا تەرەڭ بايلانىس ورناتادى.

– شىن مانىسىندە، مۋزەي ءىسى باياۋ جۇرەتىن عىلىم، ءبىلىم بەرۋى ءىسىنىڭ وتە ماڭىزدى سالاسى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنداعى مىندەتتەر نەگىزىندە ەلىمىزدەگى مۋزەي ءىسى دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنەن كورىنۋى ءتيىس. جەر كولەمى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ورىنعا يە مەملەكەتىمىزدە مۋزەي-قورىقتار، اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي ورىندارى وتە از. شەتەلدىك مادەني ورىندارمەن سالىستىرار بولساق، بىزدەگى مۋزەي قىزمەتى سالاسىندا شەشىمىن تابۋى ءتيىس كوپتەگەن كەمشىن تۇستارىن بايقايمىز، – دەيدى زۋبايدا سۇراعانوۆا. سونداي-اق، ولۇلتتىق مادەني الەۋەتتى ۇدەتۋ كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن، سونىڭ ىشىندە قازاقستان ءۇشىن دە ءتۇيىندى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن العا تارتتى. بۇل رەتتە مۋزەي ءىسى جانە تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ سەكتورىنداعى نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەكەنىن ايتتى.

– ەندىگى ءبىر ماسەلە، مۋزەي سالاسى ماماندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. قازاقستاندا مۋزەي ءىسى ماماندارىن تەك ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە دايىندايدى. مادەنيەت سالاسىنداعى مەنەدجمەنت باعدارلامالارىنىڭ مودەلدەرى، تابىستى حالىقارالىق تاجىريبەلەر كەرەك-اق. ال بۇگىنگى العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان «مۋزەي، مۋزەولوگيا جانە مادەني مۇرا» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسياسىنىڭ بەرەر مۇمكىندىكتەرى كوپ. بۇل – قازاقستاندى الەمدىك مادەني كەڭىستىككە ينتەگراتسيالاۋ جانە ءتيىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى، – دەيدى ول.

ەكى كۇندىك سيمپوزيۋم اياسىندا عالىمدار مادەني مۇرا نىساندارىن پايدالانۋ جانە ونى كەڭىنەن تانىمال ەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. مۋزەي ىسىنە بايلانىستى جيناقتالعان تاجىريبە مەن سالالىق ماسەلەلەردى ورتاعا سالعان عالىمدار بەلگىلى ءبىر زاڭدىلىقتار اياسىندا قارالاتىن تەوريالىق نەگىزدەرىنە، مۋزەيدىڭ سەرىكتەستىك جوبالارى سانالاتىن ايماقتىڭ تابيعي جانە تاريحي وزەكتىلىگىن قولدانۋ بارىسىنا توقتالدى.

سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تاۋەلسىز مادەنيەت سەكتورىندا جاڭا تاۋەلسىز ارت-كەڭىستىكتەر، فەستيۆالدار، كورمەلەر مەن تۇجىرىمدىق دۇكەندەر سياقتى جەكە باستامالاردىڭ وركەندەۋى بايقالادى. ايتسە دە مادەنيەت سالاسىنداعى باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندەگى جەتىسپەۋشىلىك تمد ەلدەرىنىڭ كوبىنە ءتان ورتاق ماسەلە ەكەندىگى تۋرالى عالىمدار پىكىرى مادەني سالاعا ءالى دە تەرەڭ تالداۋ جاسالۋ كەرەكتىگىن ايعاقتايدى.

الماكان نايزابەكوۆا، گ.ايتيەۆ اتىنداعى قىرعىز ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىنىڭ بەينەلەۋ ونەرىن عىلىمي تانىمال ەتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى، 
ورتالىق ازيا مادەنيەت جانە ونەر سالاسى (تساسكي) مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى (قىرعىز رەسپۋبليكاسى، بىشكەك):

گ.ايتيەۆ اتىنداعى قىرعىز ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيى ەلدەگى باستى مادەني ورىنداردىڭ ءبىرى. ونەرسۇيەر قاۋىمعا جەتە تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بەينەلەۋ ونەرى جانە مۇسىندەمە بويىنشا ونلاين گالەرەيا قۇرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ايتكەنمەن مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ جوسپارىنىڭ ءتيىمسىز ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان مۋزەيلەر كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋدە ءتۇرلى جوبالار ارقىلى، حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. ال مادەني cەكتور مەن كرەاتيۆتى يندۋستريا كۇشەيىپ كەلە جاتقاندىقتان، مۋزەي سالاسىن جان-جاقتى دامىتۋ ارقىلى حالىقارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋدىڭ نەگىزى رەتىندە پايدالانۋدىڭ الەۋەتى زور.

ولگا ترۋەۆتسەۆا، التاي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، تاريحي-مادەني مۇرا جانە تۋريزم كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ازيا جانە تىنىق مۇحيتى بويىنشا مۋزەي كوميتەتىنىڭ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى (اسپاك) (رەسەي بارناۋل):

برازيليا، ارگەنتينا، جاپونيا، تۋنيس دەيسىز بە، الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە مۋزەي جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى وتكىزىپ كەلەمىز. قازاقستانعا ەكىنشى رەت ساپارلاپ كەلىپ وتىرمىن. سالالىق باعىتتاردى جۇيەگە تۇسىرەتىن مۇنداي حالىقارالىق ىقپالداسقان جۇمىستار ءوزارا عىلىمي ىزدەنىستەرگە اكەلەدى. ەگەر تانىس بولساڭىز، التاي وڭىرىندە كۇمىس بالقىتۋ، التىن بالقىتۋ زاۋىتتارى بولعان، وكىنىشكە قاراي، بۇگىندە بۇل ورىنداردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس، تەك قولدا بارىن ساقتاۋعا ءماجبۇرمىز. ءسىبىردىڭ ولكەتانۋ مۋزەيىندە اتالعان باعىتتا بىرنەشە باستامالار قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا دەرەكتەر بازاسىن ساقتاۋ بويىنشا جويىلىپ بارا جاتقان مادەني مۇرالاردىڭ «قىزىل كىتابىن» دايىنداۋ باستاماسىن كوتەردىك. قايتا جاساقتاۋ مۇمكىن ەمەس نىسانداردى قوسا وتىرىپ، عىلىمي ماقالالار، سىزبالار، قۇجاتتار، باقىلاۋ جۇمىستارىن ءبىر جۇيەگە تۇسىردىك. «قىزىل كىتاپ» نەگىزىندە جيناقتالعان مالىمەتتەردى پايدالانۋ بارشاعا وڭتايلى.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقجايناق استانا

ەلوردا • كەشە

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار