ءسوز بەن ءىس
بەيسەنبى, 16 تامىز 2012 7:45
كىمنىڭ كىم ەكەنى ەسەپ بەرۋدە ايقىندالادى
شىلىڭگىر ىستىقتا شىپ-شىپ تەرلەپ جۇرگەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋدان, قالا اكىمدەرى وتكەن اپتادا وبلىس اكىمىنىڭ الدىندا جارتى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەسەپ بەرىپ, تىپتەن سۋ تەرگە ءتۇستى. ەسەپ بەرۋ – وسىعان دەيىن اتقارىلعان ىستەردى ساراپتاۋ, باعا بەرۋ جانە الدا ورىندالۋى ءتيىس ىستەردى جۇپتاپ, باعدارلاپ الۋ ەكەنى انىق. ارينە, ىسكە قوسىلعان, پايدالانۋعا بەرىلگەن, ەل يگىلىگىن كورىپ جاتقان تىرلىكتەردى ەشكىم ۇرلاپ الىپ كەتپەيدى. قاي اكىمنىڭ تىرلىگى قانداي ەكەنىن ەل دە, وبلىس باسشىسى دا الاقانداعىداي كورىپ وتىر. سودان بولار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ەسەپ الۋ بارىسىندا ۇستەل توقپاقتاماستان-اق, ءار ماسەلەگە بايىپپەن قاراپ, كەمشىن تۇستاردى ءدوپ باسىپ, ءىستى ناقتى تالاپ ەتۋى اۋدان, قالا اكىمدەرىن اجەپتاۋىر ابىرجىتىپ تاستادى.
بەيسەنبى, 16 تامىز 2012 7:45
كىمنىڭ كىم ەكەنى ەسەپ بەرۋدە ايقىندالادى
شىلىڭگىر ىستىقتا شىپ-شىپ تەرلەپ جۇرگەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋدان, قالا اكىمدەرى وتكەن اپتادا وبلىس اكىمىنىڭ الدىندا جارتى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەسەپ بەرىپ, تىپتەن سۋ تەرگە ءتۇستى. ەسەپ بەرۋ – وسىعان دەيىن اتقارىلعان ىستەردى ساراپتاۋ, باعا بەرۋ جانە الدا ورىندالۋى ءتيىس ىستەردى جۇپتاپ, باعدارلاپ الۋ ەكەنى انىق. ارينە, ىسكە قوسىلعان, پايدالانۋعا بەرىلگەن, ەل يگىلىگىن كورىپ جاتقان تىرلىكتەردى ەشكىم ۇرلاپ الىپ كەتپەيدى. قاي اكىمنىڭ تىرلىگى قانداي ەكەنىن ەل دە, وبلىس باسشىسى دا الاقانداعىداي كورىپ وتىر. سودان بولار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ەسەپ الۋ بارىسىندا ۇستەل توقپاقتاماستان-اق, ءار ماسەلەگە بايىپپەن قاراپ, كەمشىن تۇستاردى ءدوپ باسىپ, ءىستى ناقتى تالاپ ەتۋى اۋدان, قالا اكىمدەرىن اجەپتاۋىر ابىرجىتىپ تاستادى.
ارينە, اڭگىمەنىڭ القيسساسىندا وڭتۇستىكتەگى ەل سۇيسىنەر يگىلىكتەردىڭ ءبارى دە ەلباسى باستاپ, حالىق قوستاپ اتقارىلىپ جاتقان جاسامپاز جۇمىستىڭ جەمىسى ەكەنىن اتاپ ايتۋ پارىز. وسى ءىستىڭ قاي-قايسىسى دا وبلىستىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس بولىپ قوسىلۋدا. بۇل شارۋانىڭ بارلىعىنىڭ باسى-قاسىندا اۋدان, قالا اكىمدەرى تۇرعانى تاعى تالاسسىز. ءبىز ولاردىڭ تابىستى جۇمىسىن جۇيەلى جازىپ تا ءجۇرمىز. وسى جولى دا تىلگە تيەك ەتەر جاقسى جايلار بارشىلىق.
وتكەن التى ايدا ماقتاارال اۋدانىنىڭ 35 ونەركاسىپ ورنى 2 ملرد. 512,7 ملن. تەڭگەنىڭ ونىمدەرىن ءوندىردى. ال, زاتتاي ونىمگە شاعار بولساق, 2011 جىلدىڭ ءتيىستى مەرزىمىنە قاراعاندا ماقتا تالشىعى 12 566 تونناعا ارتىپ وتىر. ءۇستىمىزدەگى جىلى تۇركىستاندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا 1,5 ملرد. تەڭگەگە 5 جوبا ۇسىنۋ جوسپارلانعان, وسىنىڭ 4 جوباسى ەنگىزىلدى. جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 912,0 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى جانە 266 جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سايرام اۋدانىندا ءىس-ارەكەتتەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 15968 بىرلىككە جەتىپ, 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 101 پايىزعا ارتقان. بۇل سالادا 48209 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ 6 ايىندا 1282 شاعىن ءجانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارى 837,1 ملن. تەڭگە نەسيە السا, بيىل 2035 كاسىپورىن 677,7 ملن. تەڭگەگە نەسيەلەندىرىلدى. وتىرار اۋدانىندا «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 129,0 ملن. تەڭگە نەسيەگە 662 باس ءىرى قارا ساتىپ الىنىپ, تاپسىرما 178 پايىز ورىندالدى. بۇدان بولەك «وتىراراۋىلنەسيە» كرەديتتىك سەرىكتەستىگىنەن 6 شارۋاشىلىق 115 اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مال الۋعا 40,0 ملن. تەڭگەگە ءوتىنىش بەرىپ, كوميسسيانىڭ وڭ شەشىمىن الدى. تۇلكىباستا 18 ملرد. 627,0 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, ءوتكەن جىلعا قاراعاندا 4,3 ەسەگە ءوستى.
تاعى دا ايتامىز: ارينە, حالقى ەڭبەكقور وڭتۇستىكتە اتقارىلعان ءتىرلىكتەر جەتەرلىك. ونىڭ ءبارىن ءبىر ماقالادا ايتىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ايتسە دە, وسى ەسەپ بارىسىندا كەيبىر اۋدان اكىمدەرىنىڭ تىرلىككە ءجۇردىم-باردىم قارايتىن ەنجارلىعى, تىڭ يدەيالارىنىڭ جوقتىعى, ءماسەلەنىڭ بوز بورانىن شىعارىپ تاباندا شەشىپ تاستايتىن ىسكەرلىك قاسيەتتەرى كەمشىن ەكەنى بايقالىپ قالدى. مۇنداي شەنەۋنىكتەر تۋرالى ەلباسى ن.نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى جۇمىس قورىتىندىسىن شىعارعان جيىندا: «ولاردىڭ ءبىرقاتارلارى باستى نارسە ەسەپ بەرۋ دەپ بىلەدى. ادەمىلەپ ەسەپ بەرىپ, لەنتانى قيسا بولعانى. سودان كەيىن ول ءىستىڭ ارتى نە بولعانىنا ءمان بەرە بەرمەيدى» دەپ وتە ادەمى ايتقان-دى. شىنىندا, ءبىزدىڭ كەي اكىمدەردىڭ بار تىرلىگى – لەنتا قيۋ مەن ەسەپ بەرۋ عانا بولعانى ما؟
بايدىبەك اۋدانىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا 3 جوبا ەنگىزۋ ۇسىنىلسا, وسى ۋاقىتقا دەيىن ونىڭ ءبىرەۋى عانا ماقۇلدانعان. بيىل وبلىستا 1000 ادامعا نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن. كەلەسى جىلى ونىڭ كولەمى بۇدان كوبەيەدى. ال بايدىبەك اۋدانىنان نەسيە الۋعا بىردە-ءبىر ءوتىنىش تۇسپەگەن. ارىستا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا باس-اياعى 12 جوبا ۇسىنۋ قاجەت بولسا, ونىڭ بىرەۋى عانا ماقۇلدانعان. شاردارا مەن وتىرار اۋداندارىندا, ارىس قالاسىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا نەبارى ءبىر-بىردەن-اق جوبا ەنىپتى, ال كەنتاۋدا مۇلدەم جوق. ماقتاارال اۋدانىنىڭ اكىمى بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ 400 ميلليون تەڭگە جالاقىسىن باسقا ماقساتقا جۇمساپ جىبەرىپتى. تۇلكىباستا جىلىجاي سالۋ جوسپارى نەبارى 2,5 پايىزعا ورىندالعان. ياعني, 10 گەكتار جەر جوسپارلانعان, ناتيجەسىندە, 25 سوتىق قانا جىلىجاي اشىلعان. ءدال وسىنداي جاعداي وتىرار اۋدانىنىڭ باسىندا دا بار. شاردارا, ماقتاارال اۋداندارىندا قوماقتى قارجىلار يگەرىلمەي قالعان.
وبلىس اكىمى, «نۇر وتان» حدپ وقو فيليالىنىڭ توراعاسى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ايماقتا 2009-2011 جىلدارى مەملەكەتتىك باعدارلامامەن سالىنعان قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساپاسىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپتى. بۇل دا جيىندا قىزۋ اڭگىمە بولدى. ورداباسى اۋدانى, بوگەن اۋىلىنداعى اۋىز سۋ قۇرىلىسىن «جاس وتان» جشس قولعا العان ەكەن. قۇرىلىستىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن بىلاي قويعاندا, مەردىگەر فيرما جۇمىستى اياقتاماستان ورتا جولدان تاستاپ كەتىپ, بيىل عانا قايتا جالعاستىرىپتى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارى اۋىز سۋسىز وتىر. ءتورتكول اۋىلىنا 2010-2011 جىلدارى تارتىلعان اۋىز سۋ قۇبىرى ءار جەرىنەن جارىلىپ, تۇرعىندارعا سۋ تولىق جەتپەگەن. ءۇش جىلدان بەرى سۇيرەتىلىپ كەلە جاتقان بۇل قۇرىلىسقا بيىل بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجى ءبولىنىپ, جۇمىستى باسقا مەردىگەر جۇرگىزۋدە. «نۇر وتان» حدپ وقو فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى الماسبەك مامىتبەكوۆتىڭ جيىندا كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ارىس قالاسىنىڭ زاداريا ەلدى مەكەنىندەگى 250 ورىندىق باستاۋىش مەكتەپ قۇرىلىسى, دەرمەنە اۋىلدىق ءدارىگەرلىك امبۋلاتوريا, شاردارا اۋدانى, جاۋشىقۇم اۋىلىنداعى 660 ورىندىق ورتا مەكتەبىنىڭ, ايدارقۇل اۋىلىنداعى 60 ورىندىق كوكسۋ باستاۋىش مەكتەبى, قازاقستان, ۇزىن اتا ەلدى مەكەندەرىندەگى كانال قۇرىلىستارىنىڭ, قازىعۇرت اۋدانى, كوكىبەل اۋىلىنداعى نەگىزگى مەكتەپ, قاراباستاۋ اۋىلىنداعى مەدپۋنكت, شاقپاق اۋىلىنداعى باستاۋىش مەكتەبى, تۇربات اۋىلىنداعى جول, شاربۇلاق اۋىلىنداعى ەمحانا قۇرىلىستارىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. نىسانداردىڭ دەنى مەرزىمىنەن كەش پايدالانۋعا بەرىلگەن, مەردىگەرلەردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان كوبىنە بيۋدجەتتەن ارتىق قارجى ءبولىنىپ, قايتادان جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. كەي اكىمدەر مەردىگەرلەرمەن سوتتاسقان.
مىنە, وسى كەمشىلىكتىڭ ءبارىن «نۇر وتان» پارتياسى انىقتاپ وتىر. سوندا بۇل قۇرىلىس نىساندارى تەك «نۇر وتانعا» عانا كەرەك پە؟ نەگە بۇل ىستە اۋدان باسشىلارى جاناشىرلىق تانىتپايدى؟ نەگە ءبىر ىسكە قايتا-قايتا قارجى ءبولىنىپ, مەملەكەت شىعىن بولادى؟ نەگە دەر كەزىندە دابىل قاقپاي, ءبارى بىتكەن سوڭ سوتتاسامىز؟ ءتىپتى ورداباسى اۋدانىنىڭ كەيبىر اۋىل اكىمدەرى «قۇرىلىستا ەشقانداي كەمشىلىك جوق, ءبارى جاقسى» دەپ كوزدى جۇمىپ تۇرىپ انىقتاما بەرىپ, كۋالىككە جۇرگەندەرىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ سوندا اۋدان, قالا باسشىلارى, اۋىل اكىمدەرى قۇرىلىستىڭ باسىنا مۇلدەم بارمايتىن بولعانى عوي. نە قۇرىلىستى باقىلاي الماعان, نە شارۋاعا قارجى الىپ بەرە الماعان اكىمدەردەن نە ءۇمىت, نە قايىر؟ مىنە, جانى اشىماستىق دەگەن وسى. اسقار يسابەك ۇلى وسى كەمشىلىكتەردىڭ ءبارىن قاداپ تۇرىپ ايتتى.
ەسەپ تە ەمتيحان سياقتى. بىرەۋلەر وتەدى, ەندى بىرەۋلەر سۇرىنەدى. ەسەپ بەرۋ جيىنى وتە سالىسىمەن وبلىس اكىمى ا. مىرزاحمەتوۆ ارىس قالاسىنىڭ اكىمىن اۋىستىردى. ءسويتىپ, بۇل قىزمەتكە سەيىت ەرتاي تاعايىندالدى. ول وسىعان دەيىن ءبىرنەشە اۋداندا اكىمنىڭ ورىنباسارى, ودان وبلىستىق اكىمدىكتە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارىپ, ابدەن ىسىلعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەر. بۇعان دەيىن شاردارا اۋدانىنىڭ اكىمى مارعۇلان مارايىم استاناعا قىزمەت اۋىستىرعان بولاتىن. ونىڭ ورنىنا قامىتبەك ايتورەەۆ تاعايىندالدى. كادرلىق اۋىس-ءتۇيىس ازىرگە وسىمەن ءتامام بولىپ تۇر. بارلىق اكىم «جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تىرلىكتى تاستاي قىلامىز» دەپ ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ كەتتى عوي, ايتەۋىر. ۋاقىت – زىمىران. «يندۋستريالاندىرۋ مەن الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدى جۇزەگە اسىرۋ – ءاربىر مينيستر, ءاربىر اكىم ءۇشىن تەست. ناق وسى ەكى باستى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ مەنىڭ كوماندامدا كىمنىڭ كىم ەكەندىگىن ايقىندايدى. مەن ءۇشىن ەڭ باستىسى – ءاربىر قازاقستاندىق وتباسىنىڭ جەتكىلىكتى جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋى, قاراپايىم ادامداردىڭ وزدەرىنىڭ ەرتەڭگى كۇندەرىنە سەنىمدى بولۋى» دەگەن ەدى ەلباسى ن.نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ التى ايدى قورىتىندىلاعان جيىنىندا. وسى ەمتيحان وبلىس اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ كومانداسىندا كىمنىڭ كىم ەكەنىن ايقىنداپ بەرەتىنى انىق. ەل قۇرمەتىنە بولەنىپ جۇرگەن ازامات اسقار يسابەك ۇلىنىڭ ەسەپ بەرۋ بارىسىندا تانىتقان تالاپشىلدىعى, اكىمدەر قىزمەتىنەن الدىمەن ءسوز ەمەس ءىس كۇتەتىندىگى, جۇمىستى سوعان قاراپ باعالايتىندىعى وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ سەنىمىنە يە ەتكىزىپ وتىر. تالاپ بار جەردە ءتارتىپ تە ورناماي قويمايدى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
