شەتەل تاجىريبەسى ەسكەرىلە مە؟
سەنبى, 12 مامىر 2012 8:01
اتتەستاتتاۋ ءاتۇستى اتقارىلسا نە ۇتامىز؟
ەلباسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرى وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتەدى. ال اتتەستاتتاۋ دۇيسەنبى كۇنى باستالماق. وندا قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي جارامدىلىعى عانا تەكسەرىلىپ قويماي, سونىمەن قاتار, ادامگەرشىلىك قاسيەتى جاعىنان اتقاراتىن قىزمەتىنە سايكەستىگى جانە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە بەيىم قىزمەتكەرلەردەن ارىلۋ تارازىعا تارتىلماق.
سەنبى, 12 مامىر 2012 8:01
اتتەستاتتاۋ ءاتۇستى اتقارىلسا نە ۇتامىز؟
ەلباسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرى وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتەدى. ال اتتەستاتتاۋ دۇيسەنبى كۇنى باستالماق. وندا قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي جارامدىلىعى عانا تەكسەرىلىپ قويماي, سونىمەن قاتار, ادامگەرشىلىك قاسيەتى جاعىنان اتقاراتىن قىزمەتىنە سايكەستىگى جانە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە بەيىم قىزمەتكەرلەردەن ارىلۋ تارازىعا تارتىلماق.
ازىرگە تارازىنىڭ قاي باسى باساتىنى بەلگىسىز. وسى ورايدا اتتەستاتتاۋدان كەيىن جاعداي قانداي بولماق جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قىزمەتكە قابىلداۋ بارىسىندا قايتا اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋدى بولدىرمايتىن, ىرىكتەۋدىڭ جاڭا, جوعارى كريتەريلەرى بويىنشا تالاپتار بولا ما, جوق پا دەگەن سەكىلدى ساۋالدار تۋىندايدى. سوعان بايلانىستى باس پروكۋراتۋرانىڭ كادر جۇمىسى دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, ادىلەت اعا كەڭەسشىسى روزا دوسىمبەكوۆاعا جولىعىپ, بىرقاتار سۇراقتار قويدىق.
– روزا شەكەربەكقىزى, «قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن ءاربىر ءۇش جىل سايىن, ولاردىڭ كاسىبي دايارلىق دەڭگەيىن, قۇقىقتىق مادەنيەتىن جانە ازاماتتارمەن جۇمىس جاساي ءبىلۋىن ايقىنداۋ ءۇشىن اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ قاراستىرىلعان. ەندەشە, كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدىڭ قاجەتتىلىگى نەدەن تۋىندادى؟
– بۇل شارانى وتكىزۋگە ءالدەقاشان قاجەتتىلىك پايدا بولعان ەدى, سوندىقتان بۇل مەملەكەتتىك دامۋدىڭ مىندەتتەرىنە دە ءارى قازىرگى قوعامنىڭ تالابىنا سايكەس كەلدى, ياعني كوپشىلىكتىڭ كۇتكەنى ىسكە اسادى دەپ ايتۋعا بولادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ رەفورمالارى كوپتەگەن ەلدەردە ءوتكىزىلىپ جاتىر. مىسالى, گرۋزيندەردىڭ ءوز پوليتسەيلەرىنە قايتا قۇرۋ قادامىن جاساعانىن كوپ مەملەكەتتەر قولداپ وتىر. قازىرگى تاڭدا گرۋزيا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋدا جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جاعىنان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. بارلىق رەفورمالاۋدىڭ ىشىندە ەڭ ناتيجەلى بولعانى وسى قىزمەتكەرلەردى اتتەستاتتاۋ شاراسى, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق جەكە قۇرامنىڭ, ءتىپتى 90 پايىزعا جۋىعى قايتا جاڭارتىلدى.
– ولار جەكە قۇرامدى تۇگەل دەرلىك جاڭارتۋ ارقىلى عانا جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى دەپ ويلايسىز با؟
– بۇل تۇستا گرۋزيندەر مىناعان اسا كوڭىل ءبولدى: جۇمىسقا جاڭادان قابىلدانعان پوليتسەيلەر ءۇشىن ىرىكتەۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – ارنايى ءبىلىمى مەن جۇمىس ءتاجىريبەسىن تالاپ ەتكەن جوق, كەرىسىنشە, بۇلاردى قاجەت سانامادى. قىزمەتكەرلەردىڭ پسيحولوگيالىق ورنىقتى بولۋى جانە تاڭداعان ىسىنە ادال قىزمەت ەتۋ تالاپ ەتىلدى. ارنايى بىلىمگە كەلسەك, ونىڭ جۇيەسىن دە تۇبەگەيلى ءوزگەرتتى, جەكە قۇرام تۇگەلدەي دەرلىك كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتا دايارلاۋدان وتكىزىلدى.
ەسەپتىلىك جۇمىستىڭ باستى ءولشەمى بولۋدان قالدى, ەندىگى جەردە پوليتسەيلەر ءۇشىن قىلمىستى جاسىرۋدىڭ نەمەسە ارىزدى تىركەمەۋدىڭ ەشقانداي پايداسى جوق. قاعاز تۇرىندەگى قۇجات اينالىمى بارىنشا ازايتىلدى. بارلىق جۇمىس ەلەكتروندى جۇيەمەن جۇرگىزىلەدى, سونىڭ ىشىندە, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن دە قاتاڭ ءتارتىپ ورناتىلعان. مىسالى, اۆتوكولىكتى كەدەندىك راسىمدەۋ, ونى تەحنيكالىق قاراۋدان وتكىزۋ, قۇجاتتارى مەن ءنومىرىن بەرە وتىرىپ, ەسەپكە قويۋدىڭ بارلىعىنا 20 مينۋت قانا ۋاقىتىڭىز كەتەدى.
– بۇلاردان باسقا قانداي ىرگەلى ەل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋ ارقىلى جاقسى جەتىستىككە جەتتى دەي الاسىز؟
– ماسەلەن, رەسەي دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ جونىندە اۋقىمدى شارا وتكىزدى. وندا وتكەن جىلى ءىىم-ءنىڭ قىزمەتكەرلەرى كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان ءوتۋ قورىتىندىسى بويىنشا ميلليونعا جۋىق بۇرىنعى ميليتسيونەرلەر جاڭا پوليتسەي اتاعىنا سايكەس دەپ تانىلدى. ال 227 مىڭ قىزمەتكەر (جەكە قۇرامنىڭ 22 پايىزى) قايتا اتتەستاتتاۋدان وتپەدى. مالىمەتتەرگە سايكەس جۇمىستان شىعارىلعانداردىڭ ءىشىندە 143 گەنەرال بار.
– مىنە, اتتەستاتتاۋ دەپ وسىنى ايتۋعا بولادى دەيسىز عوي. بىزدە گرۋزياداعى سەكىلدى ەمەس, ەڭ بولماسا رەسەيدەگى سەكىلدى اتتەستاتتاۋ كورىنىس الار ما ەكەن؟
– ارينە, ءبارىن اتتەستاتتاۋ بارىسى كورسەتەدى. دەگەنمەن, رەسەيدەگى اتتەستاتتاۋ گرۋزيندەرگە قاراعاندا باسقاشا تالاپتار بويىنشا وتكىزىلدى. قىزمەتكەرلەردىڭ دەنى جاسىنا جانە دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى بوسادى. ءسويتىپ, رەسەيدىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىندا تەك وزدەرىنىڭ جەكە جانە كاسىبي قاسيەتتەرى بويىنشا لايىقتى ادامداردىڭ عانا قىزمەتتە قالۋىنا مۇمكىندىك بەرىلدى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە جوعارى تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن قىزمەتكەرلەردەن دە تازارتىلدى.
– كوميسسيا جۇمىسىنا شاعىمدانعاندار بولدى ما؟
– اتتەستاتتاۋ اياقتالعاننان كەيىن رەسەي ءىىم-ءنىڭ كادر دەپارتامەنتىنە 1 مىڭنان استام شاعىمدار تۇسكەن, تاعى دا 349 ادام وزدەرىن قىزمەتكە قايتا ورنالاستىرۋ تۋرالى سوتقا جۇگىنگەن. سوتتارمەن 34 تالاپ قاناعاتتاندىرىلىپ, كوپتەگەن ادامنىڭ ارىزىنان باس تارتىلعان. ونى ايتاسىز, سونىمەن قاتار, اتتەستاتتاۋعا دايارلىق جانە ونى وتكىزۋ كەزىندە باسشىلىق قۇرامنىڭ جانە ءبىرىنشى رەت ارنايى اتاقتى بەرۋگە ۇسىنىلعان ادامداردىڭ جوعارى جانە ورتا كاسىبي بىلىمدەرىنە كۇمان كەلتىرىلىپ 80 مىڭنان استام ديپلومعا تەكسەرۋ ءجۇرگىزىلگەن. قولدان جاساۋ بەلگىلەرى بار 603 قۇجات انىقتالعان. اقىرى كوپتەگەن قىزمەتكەر جۇمىستان شىعارىلعان, سونىڭ ىشىندە رەسەي ءىىم-ءنىڭ ورتالىق اپپاراتىنىڭ 24 قىزمەتكەرى بار. ءتىپتى, 20 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, 1 قىزمەتكەر سوتتالعان. وعان قوسا, باسشىلىق قۇرامنىڭ 141 ۇمىتكەرىنە ارنايى اتاعىن بەرۋدەن باس تارتىلعان.
– ارينە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋدىڭ الەمدىك تاجىريبەسى ءتۇرلى تەندەنتسيانى كورسەتەدى, سەبەبى, ماقسات پەن مىندەتتەر بولەك دەيمىز. ال ەندى ءبىزدىڭ ەلدە ول قالاي جۇرگىزىلمەك؟
– قازاقستاننىڭ ءوز دامۋ جولى بار, ويتكەنى, قايتا اتتەستاتتاۋ بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن قامتىپ وتىر, ونىڭ العاشقى ناتيجەسى شامامەن وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتى جىلدىعىندا كورىنەتىن بولادى. بۇل جەردە, ءوزىڭىز ايتقانداي, اتتەستاتتاۋدان كەيىنگى كەزەڭگە ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت, وسى كەزەڭدە قايتا اتتەستاتتاۋدى وتكىزۋدى بولدىرمايتىن, ىرىكتەۋدىڭ جاڭا جوعارى كريتەريلەرى بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قىزمەتكە قابىلداۋ كەزىندە تالاپتاردى كۇشەيتۋ قاجەت ەتىلەدى.
جارلىققا سايكەس, باعالاۋدىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى – قىزمەتكەرلەردىڭ وزدەرىنە جۇكتەلگەن ءمىندەتتەردى ورىنداۋ قابىلەتى, سونداي-اق, تەوريالىق بىلىمدەرى مەن پراكتيكالىق داعدىلارىنىڭ دەڭگەيى بولىپ تابىلادى. كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان بارلىعى 4 جارىم مىڭنان استام پروكۋرورلار وتكىزىلەدى. زاڭنامانى ءبىلۋ جانە لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىنە كومپيۋتەرلىك تەستىلەۋ ارنايى باعدارلامانى پايدالانۋ ارقىلى ءجۇزەگە اسىرىلادى, بۇل باعدارلاما بويىنشا كەزدەيسوق سانداردى ىرىكتەۋ تاسىلىمەن اتتەستاتتاۋدان وتەتىن ادامعا جاۋاپتاردىڭ ءتورت نۇسقاسى كورسەتىلگەن 100 سۇراق ۇسىنىلادى, ولاردىڭ بىرەۋى دۇرىس جاۋاپ بولىپ تابىلادى, سونىمەن بىرگە ويلاۋ قابىلەتىن انىقتاۋعا ارنالعان 19 تاپسىرما بەرىلەدى.
اتتەستاتتاۋ بارىسىندا قىزمەتكەرلەردىڭ جەكە قاسيەتتەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى, ناقتى ايتقاندا, ءتىل تابىسا ءبىلۋ, ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەۋ قابىلەتى, پسيحولوگيالىق ورنىقتىلىعى ەسكەرىلەدى. قىزمەتكەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭ تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكس تالاپتارىن ورىنداۋى نازارعا الىنادى. وسى ماقساتتا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتە الاتىن, ءوز ەلىنىڭ پاتريوتى بولىپ تابىلاتىن كادرلاردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىرعانىن ەسكەرۋ قاجەت. اتتەستاتتاۋدى شىنايى تۇردە ءجۇرگىزە وتىرىپ, اتقاراتىن قىزمەتىنە لايىقتى ادامنىڭ قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا نۇقسان كەلتىرمەي, ءاربىر قىزمەتكەرگە تالاپقا ساي قاراۋ باسشىلىققا الىنادى.
– بۇل مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە كوزبوياۋشىلىقتار ورىن الۋى مۇمكىن بە؟
– وسى مىندەتتەردى ءساتتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار ۇيىمداستىرۋشىلىق-پراكتيكالىق شارالار قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, تەستىلەۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋ, ەلەكتروندى-ساندىق قول قويۋدى رۇقساتسىز پايدالانۋدان قورعاۋعا ارنالعان كوپ ساتىلى ساقتاۋ جۇيەسى كوزدەلگەن. اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋدىڭ ماقساتى مەن ءتارتىبى تۋرالى جەكە قۇرامعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ونىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, باس پروكۋراتۋرانىڭ www.prokuror.kzرەسمي سايتىندا «پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ» اتتى ارنايى ءبولىم دە اشىلدى. بۇل ءبولىم اتتەستاتتاۋدى وتكىزۋ ءتارتىبىنىڭ بۇزىلعانى, سونداي-اق پروكۋرورلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق جانە باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جاساعانى, قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىن ساقتاماعانى تۋرالى دەرەكتەر بويىنشا باس پروكۋرورعا تىكەلەي ءوتىنىش بەرۋگە ارنالعان. ءاربىر ءوتىنىش قارالادى, قاجەت جاعدايدا قىزمەتتىك تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى, ال ءوتىنىشتەردى قاراۋدىڭ ناتيجەلەرى اتتەستاتتاۋ كەزىندە ەسكەرىلەدى.
– كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ قانشا كەزەڭگە ءبولىنىپ, قاي كەزدە اياقتالماق؟
– كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ جونىندەگى بارلىق جۇمىس ءۇش كەزەڭدە جۇرگىزىلەدى جانە وسى جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى. زاڭعا سايكەس, بۇل جولى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى دەنە شىنىقتىرۋ جانە جاۋىنگەرلىك نورماتيۆتەردى تاپسىرمايدى. ياعني, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق پروكۋرورلارى ءبىر مەزگىلدە قايتا اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلەدى. دەمەك, بۇل شارانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاي وتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءۇشىن پروكۋراتۋرا ورگاندارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن دەر كەزىندە جانە ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن كاسىبي دايارلىعىن دالەلدەيدى دەپ سەنىم بىلدىرەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
