ەكسگۋماتسيا
بەيسەنبى, 15 ناۋرىز 2012 7:07
قىتىمىر قىستىڭ بەت قاراتپايتىن ايازدى كۇندەرىنىڭ ءبىرىندەحلەبوروبنوە اۋىلىنان ەكى شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقانمۇسىلماندار زيراتىنا جۇرتشىلىق كوپ جينالدى. بۇلار – جارىقدۇنيەدە 23 جىل عانا عۇمىر كەشىپ, توسىننان كەلگەن اجال الماسقىلىشتاي قيىپ تۇسكەن جولامان ەسماعامبەتوۆتىڭ مۇردەسىن اشىپ,ولىكتى قازىپ الۋعا, ءسويتىپ قايتا تەكسەرۋگە بەرۋگە كەلگەنتۋعان-تۋىستارى مەن تاۋەلسىز سوت-مەديتسينا ساراپتاما وكىلدەرىبولاتىن. مۇنداي ءىس-ارەكەتتى مەديتسينا تىلىندە ەكسگۋماتسيا دەيدى.دەگەنمەن, وتكەن جىلدىڭ 2 قىركۇيەگىندە جەرلەنگەن ءمايىتتىڭ قايتاقازىلۋىنا, ياعني يسلام دىنىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن توسىن ارەكەتكەبارۋعا نە سەبەپ بولدى؟
بەيسەنبى, 15 ناۋرىز 2012 7:07
قىتىمىر قىستىڭ بەت قاراتپايتىن ايازدى كۇندەرىنىڭ ءبىرىندەحلەبوروبنوە اۋىلىنان ەكى شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقانمۇسىلماندار زيراتىنا جۇرتشىلىق كوپ جينالدى. بۇلار – جارىقدۇنيەدە 23 جىل عانا عۇمىر كەشىپ, توسىننان كەلگەن اجال الماسقىلىشتاي قيىپ تۇسكەن جولامان ەسماعامبەتوۆتىڭ مۇردەسىن اشىپ,ولىكتى قازىپ الۋعا, ءسويتىپ قايتا تەكسەرۋگە بەرۋگە كەلگەنتۋعان-تۋىستارى مەن تاۋەلسىز سوت-مەديتسينا ساراپتاما وكىلدەرىبولاتىن. مۇنداي ءىس-ارەكەتتى مەديتسينا تىلىندە ەكسگۋماتسيا دەيدى.دەگەنمەن, وتكەن جىلدىڭ 2 قىركۇيەگىندە جەرلەنگەن ءمايىتتىڭ قايتاقازىلۋىنا, ياعني يسلام دىنىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن توسىن ارەكەتكەبارۋعا نە سەبەپ بولدى؟
بار عۇمىرىن اۋىلدا وتكىزىپ كەلە جاتقان عالىم ەردىڭ جاسى 50-گە جەتكەندە 10 بالا تاربيەلەپ وتىرعان كەلىنشەگى كۇلتان شەكەسى تورسىقتاي ۇل سىيلادى. سوڭىنان ءىنى ەرگەنىنە بارىنەن بۇرىن ويىن بالاسى جولامان قاتتى قۋاندى. ول وزىمەن تەتەلەس تالعاتقا كوبىرەك ۇقساۋعا تىرىسىپ, سپورتقا بەيىمدەلىپ ءوسىپ كەلە جاتقان. مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن اۋىلدا قالىپ, بەس جىلداي ەڭبەك ەتتى. سوسىن وبلىس ورتالىعىنا كەلدى. ونداعى ويى – جۇمىسقا ورنالاسۋ. تالعات ءوزى جۇمىس ىستەيتىن مامانداندىرىلعان كۇزەت سالاسىنا ورنالاستىرۋعا نيەتتى بولعانىمەن, اسكەري ءوتىلسىز قابىلدامايتىنىن ايتتى.
– قينالاتىن تۇگى جوق! جاسىم 23-تە. مىندەتىمدى وزگەگە ارتاتىنداي بالا ەمەسپىن. وتان الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىمدى وتەپ كەلەيىن. سوسىن ءبىر ءجونى بولار, – دەدى جولامان ۇلكەنگە ءتان بايسالدىلىقپەن. ول ءىنىسىنىڭ وڭ-سولىن تانىپ قالعان شيراقتىعىنا, سىمداي تارتىلعان تۇلعاسىنا ءسۇيسىنىس ءبىلدىرىپ, اسكەري ءومىر جايلى ءبىراز اڭگىمە شەرتتى. بىراق تۋعان باۋىرىمەن سوڭعى رەت سىرلاسىپ وتىرعانىن سەزبەپ ەدى. كۇش-قايراتى تولىسقان بوزبالا مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ويداعىداي ءوتىپ, قاپشاعاي قالاسىنداعى № 58012 ينجەنەرلىك-ساپەرلىك اسكەري ءبولىمگە جىبەرىلدى. بۇل – 2011 جىلدىڭ مامىر ايى بولاتىن. ارادا 4 اي وتپەي جاتىپ جاس جاۋىنگەردىڭ ءولىمى تۋرالى قارالى حابار تۇكپىردەگى اۋىلعا جەتىپ, ءبىر قاۋىم ەلدى كۇڭىرەنتىپ كەتتى.
تالعات «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ تىلشىلەر قوسىنىنا ارنايى كەلىپ, اۋىر قايعىدان قان جۇتىپ, كوكىرەگى قارس ايرىلىپ وتىرعان اكە-شەشەسىنىڭ حاتىن اماناتتادى. وندا قىرشىنىنان ۇزىلگەن جاننىڭ جۇمباق ءولىمى, شىرىلداعان شىندىققا جەتۋ جولىنداعى بەينەت-مەحناتتار, اسكەريلەردىڭ ادامگەرشىلىك قالىپقا جات قىلىقتارى, اقيقاتقا جاسالعان قيانات-قىساستىقتار مەن زاڭدىلىقتى كوپە-كورىنەۋ بۇرمالاۋشىلىقتار ءجىپكە تىزگەندەي ەتىپ باياندالىپتى. باتىر انانىڭ كوز جاسىن توگىپ جازعان جانايقايى ادامنىڭ توبە قۇيقاسىن شىمىرلاتادى. شاعىم يەلەرىنىڭ ايتۋىنشا, ءومىردەن تۇيگەنى كوپ, مۇرات-ماقساتى ايقىن جولامان اسكەري ومىرگە تەز كوندىگىپ كەتكەن. ءار حابارلاسقان سايىن ءۇنى قۋانىشتى ەستىلىپ, جاعدايىنىڭ جاقسى ەكەنىن سەزدىرىپ وتىرعان. 30 تامىزدا تەلەفون سوعىپ, قازاقستان كونستيتۋتسياسى مەرەكەسى كۇنى كەزەكتەن تىس ەفرەيتورلىق شەن بەرىلگەنىن ۇلكەن ماقتانىشپەن جەتكىزگەن. ال ەرتەڭىنە ونىڭ تىزەرلەپ وتىرعان كۇيدەگى ءولى دەنەسى دارەتحانادان تابىلعان. اسكەري ءبولىم باسشىلىعى سول كۇنى-اق سارباز ءوز-وزىنە قول جۇمساعان دەگەن ءتۇيىن جاساعان. مۇنداي بايلامدى ءمايىتتى تۋعان جەرىنە الىپ كەلگەن اتالمىش اسكەري ءبولىم كومانديرىنىڭ ورىنباسارى رايىمبەك حالمۇراتوۆ تا قۋاتتاعان. الايدا, ناقتى دالەلدەر كەلتىرىپ, سەبەپ-سالدارىن تارقاتا الماعان. ءبىر قىزىعى, جولاماننىڭ ۇلگىلى جاۋىنگەر بولعانىن جوققا شىعارماعان. ولاي بولسا, پىكىر كەرەعارلىعىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ اسكەري تەرگەۋ ورىندارىنىڭ جانە سوت-مەديتسينا ساراپتاماسىنىڭ قورىتىندىسى شىقپاي جاتىپ اسىعىس, بىرجاقتى تۇجىرىم الۋلارىنا قاراعاندا جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلۋدىڭ, باسقاعا يتەرە سالۋدىڭ امالى ەمەس پە دەگەن وي كەلەدى. قورعانىس مينيسترلىگىنە دە ج.ەسماعامبەتوۆ ءوزىن-ءوزى ولىمگە ماجبۇرلەگەن دەگەن مالىمدەمە تۇسىرگەن. وسىعان وراي رەسپۋبليكالىق ۆەدوموستۆو سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق قورعانىس ىستەر ءجونىندەگى دەپارتامەنتكە ءىستىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋ جونىندە نۇسقاۋ بەرگەن. جان-جاقتى تەكسەرۋ ناتيجەسىندە مارقۇمنىڭ سۋيتسيدكە بەيىمدىلىگى ەش قولداۋ تاپپاعان.
– ءبىزدىڭ قولىمىزعا بالامىز ازاماتتىق بورىشىن وتەگەن اسكەري ءبولىمنىڭ كومانديرى قول قويعان قىزمەتتىك تەكسەرۋ ماتەريالدارى ءتيدى. وندا كەلتىرگەن ءدايەكتەمەلەردىڭ ەشقايسىسى سەندىرمەيدى. بارىنەن دە بالامىزدى بىرجاقتى قارالاپ باققانى جانىمىزعا قاتتى باتتى. ءجۇيكە-پسيحيكالىق جاعىنان اۋىتقۋشىلىققا بوي الدىرسا, اسكەر قاتارىنا الىنۋ, قارۋ قويماسىنىڭ كىلتىن سەنىپ تاپسىرۋ, تۇنگى كەزەكشىلىكتى اتقارۋ, وزات سارباز رەتىندە كوتەرمەلەۋ سەبەپتەرىن قالاي تۇسىندىرەر ەكەن؟ مۇنىڭ ءبارى, اينالىپ كەلگەندە, وزدەرىن اراشالاۋ ماقساتىنداعى «قازانشىنىڭ ەركى بار, قايدان قۇلاق شىعارسانىڭ» كەرى, – دەپ جازىلىپتى حاتتا. ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن جاۋىنگەرلەر انالارى كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ليۋدميلا كوستەنكو جولاماننىڭ ءولىمى جايلى بىلاي تۇيىندەيدى: – دەنەدەگى جاراقات بەلگىلەرى اسىلىپ قالعان ادامدىكىنە ءمۇلدەم ۇقسامايدى. سۇيەككە ءتۇسىپ, ءمايىتتى جۋعاندار باستاعى, قولداعى, اياقتاعى اۋىر جاراقاتتاردى, تەرىنىڭ الدەبىر نارسەمەن كۇيدىرىلگەنىن, وكشەنىڭ, قابىرعانىڭ سىنعانىن بايقاعان. ابدەن ازاپتاپ, قيناپ, ءجانتاسىلىم ەتكەننەن كەيىن ويدان جاساپ, قولدان قۇراستىرىپ «اسىلىپ قالدىعا» كەلتىرگەن.
– قۇرساعىمدا توعىز اي جاتىپ, كوتەرگەن قاراشىعىمنىڭ كوكالا قويداي ەتىپ تاستاعان دەنەسىن كورگەندە قالاي تالىپ تۇسكەنىمدى بىلمەيمىن. ۇلىمنىڭ سول كەيپىن كوز الدىما ەلەستەتسەم, ءالى كۇنگە دەيىن ساي-سۇيەگىم سىرقىرايدى,– دەپ اھ ۇرعاندا جانىن قويارعا جەر تاپپايدى عازيز انا. – مىنانداي سۇمدىقتان كەيىن كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن جاعدايعا, ياعني زيراتتى قازىپ, ءمايىتتى الۋعا بەكىندىك. اللا كەشىرە گور دەيمىن! اسكەريلەر قولمەن ىستەگەندى مويىنمەن كوتەرۋدىڭ ورنىنا ابدەن اۋرە-سارساڭعا سالىپ, قورلاپ ءبىتتى. اقيقاتقا جەتكەنشە تىنىم تاپپايمىن ەندى! اۋىل مولداسى ءىس-ارەكەتىمىزدىڭ شاريعاتقا قايشى كەلمەيتىنىن ايتىپ, رۇقساتىن بەردى. ايتپەسە, اق ارۋلاپ قويعان ق ۇلىنىمدى ورنىنان قوزعاۋ, ارۋاقتىڭ مازاسىن كەتىرۋ بىزگە وڭاي سوقتى دەيمىسىڭ؟
العاشقى سوت-مەديتسينالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسىمەن كەلىسپەگەن مارقۇمنىڭ تۋىستارى ەكسگۋماتسياعا رۇقسات الۋ ءۇشىن تاباندارىنان توزىپ, تالاي ايلاردى سارپ ەتتى. پەتروپاۆل گارنيزونى اسكەري پروكۋراتۋراسىنا قايتا-قايتا ارىزدانىپ ءجۇرىپ, اقىرى دەگەندەرىنە جەتتى. ول جونىندە ماقالامىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتتىك.
ەندىگى تورەلىكتى تاۋەلسىز سوت-مەديتسينالىق ساراپتاما ايتادى.
ءومىر ەسقالي.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ماعجان جۇماباەۆ اۋدانى, حلەبوروبنوە اۋىلى.
