– نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ تاريحى قازاقستاننىڭ باسقا ايماقتارىنداعى مەملەكەتتىك ارحيۆتەرگە قاراعاندا بەرىدەن باستاۋ الاتىنى ءمالىم, ويتكەنى ونى قۇرۋ ەلوردانى كوشىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالارمەن تىكەلەي بايلانىستى.
اقمولا قالالىق مۇراعاتى نەگىزىندە قالا اكىمىنىڭ 1995 جىلعى 23 قاراشاداعى شەشىمىمەن استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى قۇرىلدى. العاشقى كەزەڭدە كوكشەتاۋ قالاسىنداعى اقمولا وبلىسى مەن استانا ارحيۆتەرى اراسىنداعى ارحيۆ قورلارىن, ۇيىم قۇجاتتارىن ءبولۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى.
– مۇنداعى تاريحي دەرەك كوزدەرى قاي كەزەڭدەردى قامتيدى؟
– بۇگىنگى تاڭدا ارحيۆىمىزدە بىرەگەي قۇجاتتىق مول قازىنا قورى جيناقتالعان, بۇلارسىز قازاقستان تاريحىن ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. قىسقاشا ايتقاندا, قازان توڭكەرىسى, كەڭەس وداعىنىڭ قۇرىلۋى, ۇجىمداستىرۋ, اشارشىلىق, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزەڭدەرىندەگى تىل ءومىرى, كوشى-قون, دەپورتاتسيا, تىڭ جەرلەردى يگەرۋ, قالالاردىڭ دامۋى, اۋىل شارۋاشىلىعى, عىلىم مەن مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تۋرالى 1917 جىلدان باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى اقمولالىقتاردىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني ومىرىنەن سىر شەرتەتىن قۇجاتتار ساقتاۋلى.
– نۇر-سۇلتان ءارحيۆىنىڭ قازىرگى تاڭداعى تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟
– بۇگىندە ءارحيۆتىڭ تولىق ءتىزىمى جاسالىپ, وعان 203 مەملەكەتتىك جانە 120 مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالار قامتىلدى. بۇدان باسقا, ءارحيۆتى جەكە تەكتى قۇجاتتارمەن تولىقتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مايدانگەر ارداگەرلەردىڭ, مادەنيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ, جازۋشىلار مەن عالىمداردىڭ, سونداي-اق ەلوردانىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان باسقا دا بەلگىلى تۇلعالاردىڭ, بارلىعى 84 ازاماتتىڭ قۇندى قۇجاتتارىمەن ارحيۆ قورى تولىعا ءتۇستى.
ارحيۆ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى زاڭناماعا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. نەگىزگى زاڭعا تاۋەلدى قۇجاتتار – مەملەكەتتىك, ۆەدومستۆولىق ارحيۆتەردىڭ جۇمىس ەرەجەلەرى, قۇجاتتاۋ جونىندەگى ەرەجەلەر ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى, سول ارقىلى اتالعان ەرەجەلەردى بارلىق ۇيىمداردىڭ ورىنداۋى مەن قولدانۋىنا ءمىندەتتىلىك جۇكتەلدى.
سونىمەن قاتار زاڭنامالىق دەڭگەيدە اقىلى قىزمەت كورسەتەتىن ءبىراز ماسەلەنىڭ شەشىمى تابىلدى, بيۋدجەت كودەكسىنە سايكەس حالىققا قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىگىن يەلەندى. مۇنى قازىر قالالىق ارحيۆ نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگى مەن ءماسليحاتى-نىڭ ءتيىستى قۇرىلىمدارىمەن بىرگە تياناقتاۋ ۇستىندە.
– ەلباسى « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا اتا-بابالارىمىزدىڭ ءومىرى تۋرالى قۇجاتتىق دەرەكتەرگە ساراپتامالىق قوعامداستىق ءۇشىن دە, كەڭ جۇرتشىلىق ءۇشىن دە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن العا قويعان بولاتىن. بۇل باعىتتا قانداي ءىس-شارالار اتقارىلۋدا؟
– ءارحيۆتىڭ مىندەتى قۇجاتتىق ەسكەرتكىشتەردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋمەن شەكتەلمەيدى, ارينە. تاريحي ناقتى اقپاراتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مۇندا كوبىنە نەگىزىنەن تاريحشى-عالىمدار, ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار, سونداي-اق قانداي دا ءبىر زاڭدى فاكتىلەردى راستاۋدى قاجەت ەتەتىن ازاماتتار جۇگىنىپ جاتادى.
وكىنىشتىسى, تۋعان ولكەنىڭ تاريحىن تانىپ-بىلگىسى كەلەتىن قالالىقتار ءالى دە جوقتىڭ قاسى. سونىمەن قاتار ارحيۆتەردىڭ كەيدە ازاماتتارعا قىزىقتى اقپاراتتى جەدەل تاۋىپ بەرە الماي جاتاتىنىن باسا ايتىپ وتكىم كەلەدى. بۇل – نەگىزىنەن بىلىكتىلىگى جوعارى ءارحيۆشى-مامانداردىڭ ازدىعىنان, ارحيۆتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنىڭ تومەندىگىنەن, تسيفرلانعان ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ جوقتىعىنان تۋىنداپ وتىرعان جايت. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارىندا ايتىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمدىگى 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ, بەكىتتى.
بەكىتىلگەن قۇجات اياسىندا بۇگىندە نۇر-سۇلتان ءارحيۆىن جاڭعىرتۋ ءىسى باستالدى. قالالىق اكىمدىك ارحيۆ قويمالارى مەن وقۋ زالدارىن ورنالاستىرۋ ءۇشىن قوسىمشا ءۇي-جايلار ءبولدى. استانانىڭ «تسيفرلىق ءارحيۆىن» قۇرۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى جابدىقتار ساتىپ الۋ جانە ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا.
«ارحيۆتىك انىقتاما بەرۋ» مەملەكەتتىك قىزمەتى ازىرشە تەك قاعاز تۇرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. اقپارات كوزدەرىنىڭ نەگىزگى بولىگى قاعاز نەگىزدەگى قۇجاتتار بولىپ تابىلادى. الايدا, مەملەكەتتىك قىزمەتتى تولىقتاي اۆتوماتت-اندىرۋدىڭ دا اۋىلى الىس ەمەس سياقتى. بولاشاقتا جاڭعىرتىلعان ارحيۆتەر سۇرانىستى اۆتوماتتى رەجىمدە ورىندايتىنىنا ءۇمىتتىمىز.
– كەلەشەكتە تاعى قانداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا؟
– بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ماقساتىندا قالالىق مۇراعات ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, «تاريح جانە ارحيۆتانۋ» ماماندىعىن اشۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزە باستادى. وسى ماماندىقتى ەنگىزۋ ارحيۆ سالاسىنا قاجەت جاس مامانداردى دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار بۇل ەلىمىز ارحيۆتەرىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋ ءۇشىن جاس عالىمداردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وتكەن جىل رەسپۋبليكا ءۇشىن دە, ەلوردا ءۇشىن دە ماڭىزدى وقيعالارعا تولى بولدى. 2019 جىل جاستار جىلى دەپ جاريالاندى.
ەلباسىنىڭ جاستار ساياساتى سالاسىنداعى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا نۇر-سۇلتان مۇراعاتى ەلوردا جاستارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ينتەراكتيۆتى الاڭ قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسىعان وراي, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مۇراعاتى ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى اراسىندا عيماراتتى پايدالانۋدىڭ ۇزدىك تۇجىرىمداماسى بويىنشا بايقاۋ جاريالايدى. ناتيجەسىندە ءبىز الداعى ۋاقىتتا تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, الاڭ دايىنداۋدى جوسپارلاۋدامىز.
سونىمەن قاتار نۇر-سۇلتان ءارحيۆى ءتۇرلى ماڭىزدى جوبالاردى وتكىزۋدىڭ الاڭىنا اينالماق. مۇندا وتەتىن ءداستۇرلى ءىس-شارالارمەن قاتار (كورمەلەر, كونفەرەنتسيالار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر جانە ت.ب.), بيىل ينتەرنەت, الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەر مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, ونلاين فورماتتا ءىس-شارالاردى ىسكە قوسادى. ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى قاتىسۋىمەن تانىمال جەرلەردە ءىس-شارالار وتكىزىلەتىن بولادى. مىسالى, 2018 جىلعى 30 قاراشا مەن 3 جەلتوقسان ارالىعىندا «كەرۋەن» ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا وتكىزىلگەن «پرەزيدەنت جانە استانا» فوتوكورمەسىن تەك 4 كۇن ىشىندە شامامەن 35 000 ادام تاماشالادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى» ۇترك, «پوليمەديا» جشس, «Keruen» جشس, «Business Event & Rent» سياقتى بىرنەشە ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ فوتوكورمە ۇيىمداستىرىلدى. وندا 1998-2018 جىلدار ارالىعىندا استانانىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنداعى ەلباسىنىڭ رولىنە ارنالعان سيرەك كەزدەسەتىن فوتوماتەريالدار ۇسىنىلدى.
تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ, ارحيۆ جۇمىسىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, سونداي-اق اۋقىمدى اقپاراتتىق جۇمىس ارحيۆ ءىسىن الەمدىك الدىڭعى قاتارلى ۇردىستەر دەڭگەيىندە دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, حالىققا ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە, ارحيۆ ماتەريالدارىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
وتكەندى باعالاماي, بۇگىننىڭ شىنايى بولمىسىن, بولاشاقتىڭ ماقساتىن ايقىنداۋ مۇمكىن ەمەس ەكەن. ءارحيۆتىڭ حالىق ءۇشىن ماڭىزدى بولاتىن سەبەبى سوندا. ويتكەنى ول – تاريحي وقيعالاردى تانۋ مەن ۇعۋدىڭ كوزى. ارحيۆ – ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەتتىڭ جەتىستىكتەرىن جيناقتايتىن, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن مۇمكىندىك. سوندىقتان وسىناۋ قاجەتتى يگى ءىستىڭ وركەندەۋىنە ءبارىمىز بىردەي مۇددەلى بولۋعا ءتيىسپىز.
«Egemen Qazaqstan»
