رۋحانيات • 01 ءساۋىر، 2019

Virtýáldy ómir shyndyǵy

409 رەت كورسەتىلدى

Vırtýáldy ءálemnىń ءómىrge úlken ءózgerىster ءákelgendىgىn ءkórىp otyrmyz. ءBىr-ءbىrىmىzben kezdesýden، sóılesýden qalyp baramyz. Buryn basqasyn aıtpaǵanda، redaktsıalardaǵy qyzmetkerler qoldary qalt etken sátte ءbىr-ءbىrىnen ءjıى jańalyq surasyp، ózara ءpىkىr almasyp ءjúrýshى ءedى. Internet beleń alǵannan ءberى ol da azaıdy.

ءSebebى ءtúsىnىktى. ءQazىr ءbárى ınternette tur. Jańalyq ta، adamdardyń ءbىr ءbىrىmen ءsóılesýى de، kıno da، sport ta، ءbárى de osy ınternette bar.

ءTىptى úıge barǵannyń ءózىnde qoldan smartfon ءtúspeıtىn bolyp aldyq. Jalǵyz sen emes، zaıybyńnyń، bala-shaǵańnyń qolynda da ءbىr-ءbىr smartfon. ءBىr-ءbىrىńe tek dastarhan basynda ǵana durystap ءtىl qatysasyń. Basqa ýaqytta ءómىr alaqandaı ǵana jansyz zattyń ءىshىnde ءsekىldى. ءSóıtىp ınternetpen álek bolamyz dep ءjسۇúrىp، ءózىmىzdىń de ınternet ءىshىne qalaı ءkىrىp ءketkenىmىzdى ańǵarmaı qaldyq. Al ءendى odan shyǵyp kór!

Jaqynda ǵana elordada úlken jol-ءkólىk oqıǵasy oryn alyp، 303-baǵyttaǵy avtobýstyń aldyndaǵy baǵdarshamǵa ءkelىp toqtap turǵan ءekىnshى ءbىr avtobýsty aǵyndap ءkelىp qatty soǵýy saldarynan ءekى adam qaza taýyp، kóptegen adamnyń ءártúrlى deńgeıde jaraqat alǵany ءbelgىlى. Aıdyń-ءkúnnىń amanynda، taqtaıdaı ءtegىs jol ءústىnde jańa avtobýstyń toqtamaý syry nede? ءRóldegى ءjúrgىzýshىge ne bolǵan? Bul másele zerttelý ءústىnde. ءKeıbىr ءkýágerlerdىń aıtýyna qaraǵanda، soqtyǵysqan avtobýstardyń ءىshىnde 30-40 smartfon shashylyp qalypty. Bul ءdegenىńىz، avtobýs ءىshىndegى ءkópshىlىk halyq taǵy da qoldaryndaǵy smartfonǵa shuqshıyp، sol ءbىr sátte ınternet ءىshىnde ءómىr ءsúrىp jatty degen sóz.

Sonymen ınternet ءىshىndegى ءómىrdىń، ıaǵnı vırtýáldy ءómىrdىń bastalyp ءkettى. ءIrى qalalardaǵy ár adam، ár ujym، ár otbasy osy jaǵdaıdy bastan ءkeshىrýde desek، kóp qatelese qoımaspyz. Al osynyń arty qaıda barady? Vırtýáldy ءómىr shynaıy ءómىrdى shyn ءmánىnde tolyq aıyrbastaı ala ma? Basqanyń bul suraqqa qalaı jaýap ءberetىndىgىn ءbىlmeımىn. Óz basym، vırtýáldy ءómىrge ءkóńىlىm onshama tola ءbermeıdى. Boıymda ءbىr ءqasıetىmdى joǵaltqandaı alańdaýshylyqtyń bar ءekenىn ءsezemىn.

Qazaq halqynyń basym ءbólىgى ءkúnى keshege ءdeıىn aýylda turyp، aýyl halqy bolyp ءeseptelىp ءkelgenى ءbelgىlى. Keńes odaǵy ءkezىnde basym ءkópshىlىgىmىz aýylda turdyq. Qysqasy، aýyldardaǵy shynaıy qarym-qatynastardy ءbárىmىz bastan ءkeshىrdىk. Ol ءkezderى ءárbىr úıde basqany bylaı qoıyp، úı telefonynyń ءózى bola qoıǵan joq. Bolǵannyń ءózىnde، ony kóp paıdalana da ءbermeýshى ءedىk. 1990-jyly Óskemen qalasyna ءkóshىp ءkelgendegى ءbىr baıqaǵanym، qaladaǵy orys ءáıelderىnىń telefonmen tym kóp ءsóılesetىndىgى boldy. Olar telefon arqyly ءbىr-ءbىrىmen sóıleskende ءbúgىn qandaı tamaq ءázىrlegenى، ony qalaı ءpىsىrgenىne ءdeıىn aıtyp otyrady. Munyń ءsebebىn orys ءáıelderىnىń qarym-qatynasqa degen qushtarlyǵy dep ءtúsىndىm. Sóıtsem، bul sol zamannyń ءózىndىk ءórkenıettىk ءjetىstىgى، sol ءjetىstىkke ءbىzden erterek qol ءjetkىzgen orys ءáıelderىnىń ony barynsha paıdalanýǵa umtylýshylyǵy eken. ءEndى ءmىne، úı telefonynyń ءózى «dalada qalyp otyr». Internet ءıىrىmىne batyp ketken jastarymyzdyń ءózى úı telefonyn kóp paıdalana qoımaıdy. Onyń ornyna smartfon atalatyn alaqandaı zatqa ءtelmىredى.

Osyǵan qaraǵanda، aýyl halqy dep ءeseptelىp kelgen ءbىzdىń qazaq ءqazىrge ءdeıىngى órkenıet ءjetىstىkterىnىń ءbىr ءdeńgeıىnen attap óte otyryp، múldem jańa zamanǵa ءkelىp ءkılىkkendeı. Bul jaqsylyq pa، jamandyq pa? ءBىlmedىm. ءNegىzىnde ءórkenıettىk ءjetىstىkterdىń ءbelgىlى ءbىr ءdeńgeıىn attap ءótىp ءketýdىń ءózىndىk ءbىr olqylyqtary men ءjetىmsىzdىkterى bolmaı turmaıtyndyǵy anyq. ءMenىń oıymsha، bul materıaldyq dúnıeden ءbىlىnbegennىń ءózىnde، rýhanı deńgeıde ءbárىbىr ءbىlىnetىn bolady. Máselen، ءbىzdىń halyq Keńes ءókىmetىnىń ءkelýىmen kapıtalızmnen attap ءótىp، sosıalızmde ءómىr ءsúrىp kórgen ءedى. ءEndى naryqtyq qarym-qatynas zańdylyǵyn bastan ءkeshىre bastaǵan kezde ءónerkásىpke qatysty mamandyqtardyń، ءıkemdىlىk pen ءىlkىmdىlىktىń ءjetىspeýshىlىgى، portfel ustaýǵa qumarlyq، ءeńbeksىz tabysqa ءbeıىmdىlىk، alaıaqtardyń aıtqanyna ءsengىshtىk ءsekىldى problemalar andaǵaılap aldymyzdan shyǵyp otyr.

ءMىne، osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty Eýrazıa ءtósىnde jańa paıda bolǵan ásem astanamyzdyń ءózىn qaıshylyqtardyń qalasy dep ataýǵa bolady. ءQazىr qala ءkóshelerىnen ءbىrىn-ءbىrى jetektep، taıaqtaryna ءsúıenىp kele jatqan qazaqtyń ءkempىr-shalyn ءjıى baıqaımyn. Olar demalý ءúshىn qaladaǵy ءádemى saıabaqtarǵa asyǵyp bara jatqan joq، qonaqqa asyǵyp barady. ءEskى tanystaryn kórýge، ءbىr-ءbىrىmen ءemىn-ءerkىn ءáńgىmelesýge، ótken-ءketkendى eske alýǵa asyǵady. ءÁjelerdىń ءbىlegىnde – qara sómke. Onda qonaqqa shaqyrǵan úı ءıelerىne dep salyp alǵan oramal، ءbىrer qorap shaı، ءtáttى-ءdámdى ءsekىldى tartý-taralǵysy bar. Ol ءsómkenىń ءىshىnde balalary satyp ápergen jańa zamannyń jarqyraǵan smartfony da bar، árıne. ءBىraq men olardyń jańa zamannyń mundaı jarqyraǵan ءdúnıelerىnen ءkórى، ótken zamannyń emen-jarqyn ءáńgىmelerىn ءkóbىrek qalaıtynyn ءtúsىnemىn. Maǵan osy qarttar naǵyz baqytty adamdardaı bolyp ءkórىnedى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شىرقاۋ شىڭى شوقاننىڭ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار