جاقىندا استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ «نۇرلى جۇرەك» الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا بولدىق. 1981 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك مەكەمەدە ۇكىمەت تاراپىنان بالالاردى ساۋىقتىرۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان. ايتالىق, سەنسورلىق بولمە, ارنايى مونتەسسوري كابينەتى, فيزيوكابينەت (لفك), لوگوپەد, پسيحولوگ, دەفەكتولوگ كابينەتتەرى, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بەيىمدەۋ بولمەسى, لەكوتەكا, كىتاپحانا, ارت-تەراپيا كابينەتى, مۋزىكالىق زال, تىگىن, شەبەرحانا, قىسقى باق, ويىن, سپورت الاڭى, دەنە شىنىقتىرۋ زالى, سپورت الاڭى بار. ال ونداعى ماماندار مەديتسينالىق, تۇرمىستىق, پسيحولوگيالىق, پەداگوگيكالىق, ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق, مادەني, ەڭبەك قىزمەتتەرىن, ياعني 8 ءتۇرلى الەۋمەتتىك قىزمەت ءتۇرىن كورسەتەدى.
ەرەكشە بالالارعا ەرەكشە قىزمەت
ورتالىق ديرەكتورى سەرىك ەلەمەس ۇلى: «قازىر ءبىز 280 ادامعا قىزمەت كورسەتەمىز. بالالاردىڭ باسىم بولىگى – اقىل-وي كەمىستىگىنىڭ اۋىر جانە تەرەڭ دەڭگەيىندەگى جاندار. سونداي-اق 114 بالادا دتسپ دياگنوزى بار, ياعني اربادا وتىراتىندار. 35 بالا اۋتيزمگە, باسىم بولىگى تالما (ەپيلەپسيا) اۋرۋىنا شالدىققان. 30-عا جۋىق بالادا داۋن سيندرومى, كوپتەگەن بالانىڭ ءبىر باسىندا 2-3 دياگنوزدان بار. قىزمەت الۋشىلاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءوز ەركىمەن تاماقتانا المايدى», دەيدى. مۇنداعى ەرەكشە بالالارعا ەرەكشە قىزمەت قاجەت. ورتالىقتا وسى قىزمەتتى دارىگەرلەر, مەدبيكەلەر, مۇعالىمدەر, پسيحولوگتار, لوگوپەدتەر مەن دەفەكتولوگتار اتقارادى. ءۇشىنشى توپتا ارنايى ماماندانعان جوعارى ءبىلىمدى جانە قىزمەت الۋشىلاردىڭ كۇتىمىمەن اينالىساتىن ارنايى ماماندانعان ءبىلىمى جوق تاربيەشىلەر مەن كومەكشىلەر ەڭبەك ەتەدى.
اقىل-وي كەمىستىگى بار ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ بەرىك جۇيكەنى قاجەت ەتەدى. ويتكەنى بۇل – ەموتسيونالدى جانە پسيحولوگيالىق جاعىنان اۋىر جۇمىس. ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز وسى ەكەۋى عانا, الايدا, وسىنداي ورتالىقتا قىزمەت ەتۋ – فيزيكالىق تۇرعىدان دا اۋىر. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, بارلىق قىزمەت الۋشىلاردىڭ تەڭ جارتىسى ءجۇرىپ-تۇرا المايدى. بىراق ولار تاماق ءىشىپ, تازا اۋادا سەرۋەندەپ, جۋىنىپ, تازالانۋى قاجەت. وسىنىڭ ءبارى قىزمەتكەرلەردىڭ موينىندا.
جەر مەن كوكتىڭ اراسىنداي جالاقى
ەكىنشى ماسەلە – جالاقى. 1,5 مولشەرلەمەمەن جۇمىس ىستەگەندەردىڭ وزىنە 64 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەڭبەكاقى تولەنەدى. ونىڭ 18 پايىزى ءارتۇرلى ۇستاپ قالاتىن تولەمدەرمەن قىزمەتكەردىڭ قولىنا جەتپەيدى. ەڭبەك ءوتىلى جانە ارنايى ماماندانعان ءبىلىمى جوق الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلتىرعى 32 مىڭ 800 تەڭگە جالاقىسى بيىل 42 مىڭ تەڭگەگە وسكەن. ونىڭ ءوزى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن, جولداۋداعى ناقتى تاپسىرمانىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلدى. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ازاماتتارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن ولشەنەدى. ال وسى سالادا قىزمەت ەتەتىندەر ەلدەگى ەڭ تومەن جالاقىعا جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن, وسى ورتالىقتاعى ستاتسيونارلىق ءبولىمنىڭ ماماندارى تاۋلىك بويى قىزمەت ەتەدى. ال كۇندىزگى بولىمدەگىلەر تاڭنان كەشكە دەيىن, ياعني 10 ساعات جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قوسىمشا تابىس تاباتىن ءتىپتى مۇمكىندىگى جوق. ەندى ويلاڭىز, 42 مىڭ تەڭگە نەگە جەتەدى؟ اسىرەسە, استانادا. ءۇي الۋ ارمان, شەتەلگە شىعۋ قيال, تاماق پەن جولاقىعا جەتسە جارادى. اقش كلينيكالارىنداعى الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جىلدىق جالاقىسى – 42-54 مىڭ دوللار ارالىعىندا. سوندا ايىنا 1 ملن 300-1ملن 700 مىڭ تەڭگەنىڭ اراسىندا الادى. ونى ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋشىلەر جىلىنا دا الا المايدى.
«كوپ قىزمەتكەردىڭ ءۇي-جايى جوق. وسى جاعى الاڭداتادى. قازىر مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا بەرىلەتىن ۇيلەرگە قول جەتكىزگەننىڭ وزىندە اي سايىن كەمى 60-70 مىڭ تەڭگە تولەۋى ءتيىس. نەمەسە ءۇي قارجىسىنىڭ 20 پايىزىن جيناۋى كەرەك. ال بۇل جالاقىمەن ميلليونداردىڭ باسىن قۇراۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى س.ەلەمەس ۇلى. وسى كۇنى استانا قالاسىندا 1 ميلليون تەڭگەلىك قارجىلاي سەرتيفيكات بەرۋ جوباسى باستالدى. استانا قالاسى اكىمدىگى وسى جوبامەن ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنە قارجى بولۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزگەن. بىراق بۇل جوعارىدا ايتقان 20 پايىزدى تولىق وتەي المايدى, وعان قوسا اي سايىن تولەپ تۇراتىن قاراجات تاعى بار. سوندىقتان دا قىزمەتكەرلەر بۇل سەرتيفيكاتقا قىزىعۋشىلىق تانىتپايتىن كورىنەدى.
كەۋدەدەن كەرى يتەرگەن ۆەدومستۆولار
ءۇشىنشى تۇيتكىل. ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, ونداعى مەدبيكەلەر مەن مۇعالىمدەر ناقتى مينيسترلىكتەرگە قاراستى مەديتسينالىق نەمەسە پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەر قاتارىنا جاتپايدى. «بيىل ءبىزدىڭ مۇعالىمدەردى ءتىپتى استانا پەداگوگتارىنىڭ قاتارىنان شىعارىپ تاستادى. قالالىق ءبىلىم باسقارماسى «سىزدەر بىزگە قارامايسىزدار» دەيدى. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرىمىزدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنداعى ءتۇرلى ۆەدومستۆولار ۇيىمداستىراتىن سەمينار, پراكتيكۋمدارعا شاقىرمايدى. مۇعالىمدەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرە المايمىز. استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى تولىق اقپارات بەرمەيدى», دەيدى ورتالىق باسشىسى.
اۋتيزممەن كۇرەسۋدىڭ جاڭاشا تۇرلەرى كەڭ تاراپ كەلەدى. بارلىق سالا كۇن سايىن جاڭارىپ كەلەدى. سەبەبى تالاپ سولاي. قازىرگى اتا-انالار بالالارىنىڭ قاتارعا قوسىلعانىن, قالام ۇستاپ, سويلەسىپ, كىتاپ وقىپ, ءجۇرۋدى ۇيرەنگەنىن, ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرە الاتىن دەڭگەيگە جەتكەنىن قالايدى. تاماعى توق بولسا, امان جۇرسە بولدى دەگەن دۇنيە وتكەن شاقتا قالعان. مۇنىڭ ءبارىن ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنەن تالاپ ەتەدى. زاڭدى. ويتكەنى ءار اتا-انا بالاسىنىڭ ادام بولعانىن اڭسايدى. دەگەنمەن, ورتالىق تۇزەتۋمەن ەمەس, قىزمەت الۋشىلاردىڭ جاعدايىن قالىپتى, تومەندەتپەي ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان. «سولاي بولا تۇرا قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبيلىگىن شىڭداۋدا شەكتەۋ نەمەسە كەدەرگىلەر بولماسا, وسى تالاپتاردى دا ورىنداعىمىز كەلەدى», دەيدى س.ەلەمەس ۇلى.
وسىنشاما تۇيتكىلدەرگە قاراماستان ورتالىقتىڭ جانە ونداعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى, ءتۇرلى دياگنوزداعى قىزمەت الۋشىلاردىڭ جەتىستىكتەرى جەتەرلىك. ەل ءىشىن بىلاي قويعاندا, گرەكيادا گيمانستيكادان 10 التىن, يتاليادا 4 التىن, 1 كۇمىس, پولشاداعى بۇكىلالەمدىك ويىنداردا جەڭىل اتلەتيكادان 3 التىن, 1 كۇمىس, جاپونيادا كونكيمەن جۇگىرۋدەن 5 التىن ۇتقان. ال ورتالىق بۇرىن قىزمەت الۋشىلاردى 3 جاستان 18 جاسقا دەيىن قابىلدايتىن, بيىلدان باستاپ 29 جاسقا دەيىنگى ءتۇرلى دياگنوزى بار ازاماتتارعا دا قىزمەت كورسەتەدى.
«بۇل – ءبىزدىڭ ەڭبەك»
32 جىلدان بەرى وسى ورتالىقتا تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ولگا ەۆگەنەۆنا مۇندا ەكىنىڭ ءبىرى قىزمەت ەتۋگە شىداي بەرمەيتىنىن, بالالاردى جان-تانىمەن جاقسى كورەتىندەر عانا جۇمىس ىستەيتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتاعى كوپتەگەن قىزمەتكەرلەر – بالالارىن جالعىز ءوسىرىپ وتىرعان انالار. سوندىقتان ولارعا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن قازىرگى ايلىعىمەن تۇپكىلىكتى شەشۋ مۇمكىن ەمەس. پەداگوگ قانداي اۋىر دەڭگەيدە بولماسىن, بالالارىنىڭ قوعامعا قوسىلعانىن, قوعامنىڭ ولاردى قابىلداعانىن قالايدى. شەتەلدەگى وليمپيادالارعا بالالاردى الىپ بارعاندا بايقاعانى, ولار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا جىلى, تولەرانتتى, قالىپتى قارايدى. بىزدە قوعام بۇل ساناتتى ءالى تولىق قابىلدامايدى.
ولگا ەۆگەنەۆنانىڭ ايلىعى از, جۇمىسى اۋىر, جاۋاپكەرشىلىگى زور قىزمەتكە نەگە كەلگەنىن بىلگىمىز كەلدى. ول: «بالالار مەنى تارتىپ تۇرادى. كوز الدىمداعى بالالار ءان ايتۋدى, ءوزى كيىنۋدى, بيلەۋدى ۇيرەنگەندە مەن عاجاپ كۇي كەشەمىن, راحاتتانامىن», دەيدى. ءبىر بالا قاسىق ۇستاۋدى ۇيرەنسە – جەتىستىك, ەكىنشى بالا سويلەسكىسى كەلسە – جۇمىستىڭ جەمىسى, ەندى ءبىرى جۇرۋگە تالپىنسا – ەڭبەكتىڭ جانعانى. قامقور جۇرەكتى مۇعالىم: ء«بىر بالا ءوز اياعىمەن ءجۇرۋدى ۇيرەندى. الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر ولاردىڭ اتا-اناسىن تابادى. وتباسىنا جەتەدى. وليمپيادادا جۇلدەگەر بولدىق. بۇل – ءبىزدىڭ ەڭبەك. وندا ورتالىقتاعى ءاربىر قىزمەتكەردىڭ ەڭبەگى بار», دەيدى. مەنىكى دەمەيدى. ءار بالانىڭ جەتىستىگىنە ورتاق قۋانا بىلەدى.
بەرەكەلى ۇجىمعا كەلىپ, مەرەكەلى كۇندەر سىيلايتىن ەرىكتىلەر دە بار ەكەن. ولار وسىنداعى قىزمەت الۋشىلارعا كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي عانا ەمەس, سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى قىزمەتكەرلەرگە از دا بولسا دەمالىس سىيلاپ, بالالاردىڭ تازا اۋادا سەرۋەندەپ, ۋاقىتتى پايدالى وتكىزۋىنە اتسالىسادى.
ەلەۋلى بولسىن دەسەك... جۇيكەگە سالماق تۇسىرەتىن مۇنداي جۇمىسپەن 60-63 جاستا زەينەتكە شىعۋ, كەشىرىڭىز, وعان جەتۋدىڭ ءوزى ەكىتالاي. الەۋمەتتىك سالادا ەڭبەك ەتەتىن, اسىرەسە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قىزمەت كورسەتەتىن مامانداردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىمەن تەڭەستىرۋ قاجەت. ويتكەنى ولار «پوگوندىلاردان» كوپ بولماسا, از جۇمىس ىستەمەيتىنىنە اتالعان مەكەمەگە بارعاندا-اق كوزىمىز جەتتى.
ايدانا شوتبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
