وبرادور: «بۇل بوسقىنشىلىق بولدى, وندا كوپتەگەن ادىلەتسىزدىكتەر ورىن الدى, قىلىشتار قاراپايىم حالىققا جۇمسالدى», دەي كەلە سول كەزدە قازىرگى تىلمەن ايتقاندا ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلعانىن العا تارتىپ, حالىقتىڭ ءجونسىز جاپا شەككەنىنە, سەبەپسىز جانە ەسەپسىز قىرىلعانىنا يسپانيا كورولىنىڭ جاۋاپ بەرۋىن سۇرادى. APF پورتالىندا جاريالانعان سوزىندە مەكسيكا باسشىسى: «تاتۋلاساتىن ۋاقىت جەتتى. بىراق ءبىرىنشى كەشىرىم سۇرايىق», دەگەن. ال يسپانيا تاراپىنان وعان بىردەن باس تارتۋ ماعىناسىندا جاۋاپ بەرىلدى. «البەتتە, يسپانيا مۇنداي كەشىرىم سۇرامايدى», دەپ جازدى يسپانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجوزەپ بوررەلل. ارگەنتيناعا بارعان ساپارىندا اتالعان مينيستر: «ناپولەون ساربازدارىنىڭ يسپانياعا باسىپ كىرگەنى ءۇشىن فرانتسيادان كەشىرىم سۇراۋىن تالاپ ەتپەيمىز عوي», دەپ مەكسيكا پرەزيدەنتىنىڭ بۇل سۇراۋى ءسال نەگىزسىزدەۋ ءارى تاڭدانارلىق ءىس ەكەنىن ايتقان.
وبرادور 1519 جىلدىڭ 14 ناۋرىزىندا يسپاندىق كونكيستادور حەرنان كورتەس پەن قازىرگى مەكسيكا جەرىنىڭ بايىرعى حالىقتارى اراسىنداعى العاشقى شايقاستىڭ ورنىنا كەلەدى. ەheguardian سايتى سىلتەمە جاساعان تۋيتتەر پاراقشاسىنداعى ۆيدەو جولداۋىندا مەكسيكا پرەزيدەنتى ادام ءولىمى مەن قۇقىقتى تاپتاۋ 1821 جىلعا دەيىن جالعاسقانىن جەتكىزگەن. «وسى ۋاقىت ىشىندە مىڭداعان ادام اجال قۇشتى. ءبىر مادەنيەت پەن وركەنيەتكە باسقا بىرەۋدىڭ ۇستانىمىن ماجبۇرلىكپەن تاڭدى», دەيدى ول.
مەكسيكا پرەزيدەنتىنىڭ كورولگە جولداعان حاتىنىڭ مازمۇنى جۇرتشىلىققا جاريا بولىپ كەتتى. سوعان قاتىستى يسپانيا ۇكىمەتى ونىڭ كوپكە ءمالىم بولعانىنا وكىنىشىن ءبىلدىرىپ, دوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا ۇندەگەن ارنايى جاۋاپ جازدى. جاۋاپ حاتتا: «500 جىل بۇرىن يسپاندىقتاردىڭ قازىرگى مەكسيكا جەرىنە كەلۋى زاماناۋي كوزقاراستار تۇرعىسىنان باعالانۋى مۇمكىن ەمەس. باۋىرلاس حالىقتارىمىز ارقاشان ءبىزدىڭ ورتاق وتكەنىمىزدى اگرەسسياسىز جانە سىندارلى تۇرعىدان, ورتاق مۇراسى بار ەركىن حالىقتار رەتىندە قاراستىرا ءبىلدى», دەلىنگەن. سونداي-اق يسپانيا بيلىگى پرەزيدەنت وبرادوردىڭ حاتىنا جازعان جاۋابىندا زاماناۋي مەكسيكا اۋماعىن جاۋلاپ الۋ كەزىندە يسپاندىقتار جاساعان قىلمىستاردى, ياعني وسىدان بەس ءجۇز جىل بۇرىن وتكەن وقيعالاردى قازىرگى زامان بيىگىنەن باعالاماۋعا شاقىردى.
ال مەكسيكا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان وقيعانىڭ قانداي زارداپ اكەلگەنىن ارنايى كوميسسيا انىقتاۋى قاجەت. ول سوندا عانا يسپانيا كەشىرىم سۇرايتىن شىعار دەگەن ويدا. «بايىرعى مەكسيكا حالقىنىڭ باسىم بولىگى يسپاندىقتار كەلگەننەن كەيىن, دالىرەگى ون جىلدىقتار بويى نەگىزىنەن سول ەۋروپادان اكەلىنگەن اۋرۋلاردان قايتىس بولدى», دەگەن وبرادور قۇرىلاتىن ارنايى توپتىڭ زەرتتەۋى ارقىلى 5 عاسىر بۇرىن ءبارىنىڭ قالاي بولعانىن, شىن مانىندە قيانات جاسادى ما, جوق پا, بەلگىلى بولادى دەپ سەنەدى.
مەكسيكا پرەزيدەنتى گەرمانيا سەكىلدى مەكسيكالىق ۇندىستەردى جازىقسىز قىرعىنعا ۇشىراتقانى ءۇشىن يسپانيانىڭ قۇن تولەۋىن, ياعني رەپاراتسيانىڭ (لاتىننان اۋدارعاندا reparatio – قالپىنا كەلتىرۋ دەگەن ماعىنانى بەرەدى, بۇل – شابۋىلعا ۇشىراعان مەملەكەتكە اگرەسسيا كورسەتكەن مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق قۇجاتتا انىقتالعان كولەممەن ماتەريالدىق شىعىندى وتەۋى – ا.ش.) قاراستىرىلعانىن قالايتىنداي. نەمىستەر ەلى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن ۆەرسال ءبىتىم شارتى بويىنشا تالاپ ەتكەن تاراپقا 269 ميلليارد التىن ماركا, ياعني شامامەن 10 مىڭ توننا التىن تولەۋگە ءتيىستى بولدى. رەپاراتسيالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن اتالعان سوما 132 ملرد-قا قىسقارتىلدى. سونىڭ ءوزىن گەرمانيا, Lifejournal-دىڭ مالىمەتىنشە, 2010 جىلى عانا وتەپ بىتكەن. ال قازىرگى تاڭدا تۇراقسىزدىققا بەيىم ەكونوميكاسىمەن يسپانياعا تولەم تولەۋ ءتيىمسىز ەكەنى انىق.
وسىلايشا مەكسيكا سوناۋ 500 جىل بۇرىنعى تاريحي وقيعانىڭ ادىلدىگىن ىزدەپ, مىڭداعان ادامنىڭ ولىمىنە كەشىرىم سۇراتىپ, زاۋال ءۇشىن ساۋال تاستايدى جانە زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى. ال قازاق دالاسىندا قولدان جاسالعان كەشەگى, ورىن العانىنا ءبىر عاسىر دا وتپەگەن اشارشىلىقتىڭ, ونداعى زارداپ شەككەن, قىناداي قىرىلعان بىرنەشە ميلليون حالىقتىڭ قۇنىن كىم سۇرايدى, كىم وتەيدى؟..
ايدانا شوتبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
