29 ناۋرىز, 2019

كورەگەندىلىك تانىتتى

1850 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

مەن, رەپرەسسياعا ۇشىراعان «حالىق جاۋى» بالالارىنىڭ, كەلىندەرىنىڭ سوڭعى ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرىمىن. تۋىپ-وسكەن جەرىم – قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ارال اۋدانى. جاسىم 82-دەن استى. تەلە­­ديدار الدىندا وتىرىپ ەلبا­سى­ن­ىڭ مالىمدەمەسىن, ونىڭ سابىرى مەن ءتۇر-تۇلعاسىن زەردەلەپ وتىردىم. 

كورەگەندىلىك تانىتتى

وكى­لەت­تىلىكتى ءوز ەركىڭمەن توق­تاتۋ وڭاي شەشىم ەمەس. ول پاراسات بيىكتىگىنىڭ, ەرىك-جىگەرى مىقتى­لىعىنىڭ, حالىقتىڭ قام­قور­شىسى ەكەنىنىڭ ايعاعى. وي-سانام ارتتا قال­عان جىلداردىڭ سوقپاق­تارىن ارا­لاپ كەتكەندە كوشىپ-قونعان ەلدەي بولدىم. ەگەمەن­دىك­تىڭ العاشقى جىل­دارىن­داعى «جاپ­پاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربان­دارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭ قابىل­داعاندا دا العىس بىلدىرگەنمىن. 

مەنىڭ اكەم – لەكەروۆ كوبەگەن ارال اۋدا­نىندا كولحوز توراعاسى بولىپ قىز­مەت اتقارىپ تۇرعان 1937 جىلدىڭ قارا­شا ايىندا مۇسا دايراباەۆپەن بىرگە اقتوبە وبلىستىق نكۆد ۇشتىگى­نىڭ قاۋلىسىمەن بىرەۋى 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلسا, ەكىنشىسى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن بولاتىن. ال اتام (جۇبايىمنىڭ اكەسى) بالاپان اقجانوۆ 67 جىل عۇمىرىنىڭ 22 جىلىن رەسەي سىبىرىندەگى «حالىق جاۋلارى­نا» ارنالعان لاگەرلەردە وتكىزگەن.1959 جىلى تايگا كولونياسىنان ەلگە كەلىپ, 10 جىل مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كومي­تەتىنىڭ كوز قىرىندا بو­لىپ ومىردەن وزدى. ول كىسىنىڭ زا­يى­بى – زەيفۋن حانىم (ەنەم) «حا­لىق جاۋىنىڭ» ايەلى بولعانى ءۇشىن قۋعىن-سۇرگىن زاردابىنان 28 جا­سىن­دا ومىردەن وتكەن. جۇبايىم – ءنابي بالا­پانوۆ (1928 ج.) بالالىق شا­عىن «نكۆد بالالارى» تاڭباسى تاڭ­ىل­عان, حالقى ءۇشىن قۇربان بولعان «حالىق جاۋ­لارى» بالالارىمەن بىرگە بالالار ۇيىندە وتكىزگەن. رەسەيدىڭ پەرم قالاسى­نان 1952 جىلى ەلگە ورالعان. ولار بۇل كۇنگە جەتپەگەنىمەن ەلىنىڭ بولاشاعىنا سەندى. بۇگىنگى تاڭدا اقتالعان, «سايا­­سي قۋعىن-سۇرگىن قۇربان­دارى» دەگەن مارتەبە بەرىل­گەن ءححى عا­سىر­دىڭ رۋحى بيىك ازاماتتارى. 

ولار ەلدى باسقارىپ, حالقىنا قىز­مەت ەتە­­تىن ۇرپاقتى ارماندادى. ول باقىت ءبىز­­گە بۇيىردى. نۇرسۇل­تان ءابىش­ ۇلىنىڭ: «ەلىم­دى تاۋەل­سىز ەتەم, بو­­لا­­شاق ۇرپاق­تىڭ باقى­تى­­نا جول سالام», – د­ەگەن الاش ازامات­تارى­نىڭ ار­­مان­­­دارىن ورىنداعانى ءۇشىن ريزامىن.

«بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭ­عىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باع­دار­­­لاما­لارىن جاريالاپ, ىسكە قوسىپ, قىس­­قاشا ايتقاندا «قازاق حالقى­نىڭ ءوش­كە­­نىن جان­دىرىپ, كەتكەنىن كەلتىرگەنى ءۇشىن», اتا-بابالار ارۋاعى ريزا بولار.

ەلباسىنىڭ تاجىريبەسى مەن ءسىڭىر­گەن ەڭبەك­تەرى ارقىلى مەم­لەكەتتى بيىك ماق­سات­تارعا باستادى. وسى ساتتە ەلباسى­نىڭ قىز­مەتتەن كەتۋى­نىڭ ءوزى ءىسىن جال­عاس­ت­ىرار ازا­مات­تاردىڭ بار ەكەندىگىنە سەنگەن­د­ىگىنەن بولار دەپ ويلايمىن.

«وزدەرىڭىزبەن بىرگە بولامىن. ەلى­مىزدىڭ, حالقىمىزدىڭ قامى – مە­نىڭ مۇددەم بولىپ قالا بەرەدى», – دەگەن جان تولقىتىپ, جۇرەك تەربەگەن ءسوزى­ن قيماستىقپەن قايتالاي وتىرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى, تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاساعان ەڭبەگى جەمىسىن بەرگەي دەپ تىلەيمىن. 

كۋلپارشىن بالاپان,

اتىراۋ

سوڭعى جاڭالىقتار