انت بەردى, توراعا سايلاندى
سونىمەن قاتار جاڭادان دەپۋتات بولىپ تاعايىندالعان قايرات قوجامجاروۆ انت بەردى. ول پالاتانىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك تۇراقتى كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا ەندى.
وعان قوسا, مۇحتار قۇل-مۇحاممەد سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك تۇراقتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە سايكەس دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىسى ماقۇلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قابىلدادى.
بۇل ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اندرەي لۋكيننىڭ ايتۋىنشا, اتالعان شارتقا 2017 جىلدىڭ 15 ماۋسىمىندا حانويدا قول قويىلدى.
– شارت قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى, سونداي-اق جاسالعان قىلمىس تۇرعىسىندا كۇدىكتىنىڭ كىناسىن دالەلدەۋگە قاجەتتى تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋ ەسكەرىلگەن. جالپى, بۇل شارت ستاندارتتى قۇجات بولىپ سانالادى, – دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
ا.لۋكيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءدال وسىنداي شارتتار ءبىزدىڭ ەلىمىز بەن 27 مەملەكەتتىڭ اراسىندا بەكىتىلگەن. ال سوڭعى جىلدارى ۆەتناممەن اراداعى ىنتىماقتاستىق دەڭگەيى جوعارىلاي تۇسكەن. ونىڭ ىشىندە, ەكونوميكالىق بايلانىستار قارقىن الا باستاعان. بىلتىر ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 500 ملن اقش دوللارىنان اسقان.
جاردەماقى كولەمى ۇلعايادى
ال سەناتورلار قاراعان كەلەسى زاڭ جوباسى ءماجىلىس ماقۇلداعان «ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتار تۋرالى» قۇجات بولدى. اتالعان زاڭ جوباسى ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردى قۇرۋ, جۇمىسىن جۇرگىزۋ جانە تاراتۋ قاعيداتتارىن قاراستىرعان.
زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكلياردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە ەكسپورتتىق ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋعا باستى نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن تاپسىرعان.
– وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتار بويىنشا زاڭنامانى جاقسارتۋ تاپسىرىلدى, – دەدى ر.سكليار.
بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – يندۋستريالىق ايماقتىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق رەگلامەنتتەۋ. وسىعان بايلانىستى زاڭنامادا يندۋستريالىق ايماقتار قىزمەت اتقارىپ, تاراتىلعانعا دەيىنگى بارلىق تسيكل قاراستىرىلعان. مينيستر وسى ورايدا ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ قاتىسۋشىلارىنا جەر تەلىمدەرىن بەرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان, بۇعان دەيىن ءماجىلىس ماقۇلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتار, ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, ەكسپورتتى دامىتۋ جانە ىلگەرىلەتۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا الەۋمەتتىك از قامتىلعان ازاماتتاردى جانە كوپ بالالى وتباسىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان.
ايتالىق, وسى زاڭنىڭ اياسىندا از قامتاماسىز ەتىلگەن جانە كوپ بالالى وتباسىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى دا قاراستىرىلىپ وتىر. اتاۋلى كومەك كورسەتۋ شاماسى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 70 پايىزىنا دەيىن ۇلعايادى. از قامتىلعان وتباسىلارداعى ءاربىر بالاعا ارنالعان ەڭ تومەنگى تولەم 20 789 تەڭگە سوماسىندا بەلگىلەنەدى. سونداي-اق مۇگەدەك بالانى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالارعا ارنالعان اي سايىنعى مەملەكەتتىك جاردەماقىنىڭ جانە بالا كەزىنەن ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتى كۇتىپ باعۋشى ادامدارعا اي سايىنعى مەملەكەتتىك جاردەماقىنىڭ مولشەرىن 30 پايىزعا ۇلعايتۋ ارقىلى از قامتىلعان ازاماتتار مەن كوپ بالالى وتباسىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى كوزدەلەدى. زاڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى تاعايىنداۋ مەن تولەمىنىڭ دۇرىستىعىن باقىلاۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى.
سونىمەن قاتار زاڭ اياسىندا بىلىكتى پەداگوگتەر, دارىگەرلەر, پوليتسەيلەر جانە باسقا دا ماماندار ءۇشىن «7-20-25» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جەڭىلدىكتى يپوتەكا بويىنشا باستاپقى جارنالاردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ تەتىگى ەنگىزىلەدى.
ەلدىك ماسەلەلەر – سەناتورلار نازارىندا
سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا جالپى وتىرىس بارىسىندا بۇگىنگى كۇنى قوعامدى اسا تولعاندىرىپ وتىرعان بىرنەشە ەكولوگيالىق توسىن جاعدايلارعا ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى.
– وزدەرىڭىزگە ءمالىم, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا جايىق وزەنىندە بالىقتار جاپپاي قىرىلعان بولاتىن. بۇل توتەنشە جاعدايدىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ءۇشىن ارنايى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرىلىپ, تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى. دەگەنمەن, بالىقتاردىڭ جاپپاي قىرىلۋىنىڭ ناقتى سەبەپتەرىن جانە قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالالدى انىقتاپ, وسى توتەنشە جاعدايدى قالىپقا كەلتىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە جۇرتشىلىقتى كەڭىنەن ءارى اشىق تۇردە حاباردار ەتۋگە ايرىقشا ءمان بەرىلۋى قاجەت.
سونىمەن قاتار 13 ناۋرىزدا ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «قالامقاس» مۇناي كەن ورنىنىڭ بىرىندە گاز جاندى. ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قورشاعان ورتاعا جانە تۇرعىندارعا اسەر ەتەتىن ەشقانداي احۋال جوق دەگەن رەسمي مالىمدەمەلەرىنە قاراماستان, بۇل اپاتتى جاعدايعا ناقتى باعا بەرىلۋى ءتيىس. اۋانىڭ, ىلەسپە سۋدىڭ جانە توپىراقتىڭ ساپاسىنا كۇندەلىكتى تەكسەرىس جۇرگىزۋ كەرەك. بۇل ماسەلە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە باقىلاۋىندا. سوندىقتان وسى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى ەڭسەرۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىنە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋدارامىن. قاجەت بولعان جاعدايدا, وسى سالاعا قاتىستى زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جۇمىستارىن قولعا العان ءجون, – دەدى د.نازارباەۆا.
ءداستۇرلى دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداۋ كەزىندە سەناتور گەورگي كيم, نۇر-سۇلتان قالاسىندا جۋىردا بولعان ءىرى جول-كولىك اپاتىنىڭ سالدارىن ەسكەرە كەلە, جولاۋشىلار قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالۋىنا ۇكىمەت نازارىن اۋداردى. وعان قوسا, وسى سالاداعى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەرىنە ماڭىز بەرىلۋىن سۇرادى.
ال تولەۋبەك مۇقاشەۆ «قالامقاس» كەن ورنىنداعى اپات جايىندا, رىسقالي ابدىكەروۆ جۇمىسشىلارعا جالاقىنى كەشىكتىرىپ تولەيتىندەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى, ساۋلە ايتپاەۆا قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە بالالار دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا بايلانىستى دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
ال ءالىمجان قۇرتاەۆ ەلىمىزدەگى كيىكتەردىڭ قىرىلۋىنا بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسىنا ماڭىزدى ماسەلەلەردى ۇسىندى.
– ەلىمىزدە براكونەرلىك قىلمىس كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن ءورشىپ بارادى. حالىق اراسىندا ء«مۇيىزدى مافيا» دەپ اتالاتىن قاندى قىلمىستىڭ كورىگى قىزىپ تۇر. اقشاعا قۇنىعىپ العان براكونەرلەر جۇزدەگەن كيىكتى ازاپتاپ, ءمۇيىزى مەن تۇياعىن كەسىپ الىپ, دەنەسىن دالاعا لاقتىرىپ كەتىپ جاتىر. كيىكتىڭ ءمۇيىزىنىڭ ءبىر كيلوگراممى 200 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى باعاعا ساتىلادى. قىتايدىڭ بازارىندا 3,5-5 مىڭ اقش دوللارىنا دەيىن باعالانادى, – دەي كەلە, – ء«مۇيىزدى مافياعا» ەلىمىزدەگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ويتكەنى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ قارا بازاردا قۇنى قىمبات كيىكتىڭ ءمۇيىزىن جيناۋ, شەتەلگە شىعارۋ ءىسىن تۇراقتى جولعا قويعانى بايقالادى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى براكونەرلەر مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ اۋىز جالاسىپ العانىن قاتاڭ ايىپتايدى, – دەدى.
ءا.قۇرتاەۆ: «قازاقستاندا كيىكتەردى قورعاۋ تۋرالى جاڭا, بولەك زاڭ قابىلداۋىمىز كەرەك. سول زاڭدا كيىك اتقان, كيەلى جانۋارلاردىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرگەن ادامداردى وتە قاتاڭ جازالايتىن جاڭا باپ ەنگىزىلۋى ءتيىس. ەلىمىزدە كيىك اتۋعا مۇلدەم تىيىم سالىپ, ونىڭ ءمۇيىزى مەن تۇياعىن ەكسپورتتاۋ قىلمىسىنا تولىقتاي توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن ماڭگىلىك موراتوري جاريالاعانىمىز ابزال. كيىك اتىپ, قولعا تۇسكەن ادامنىڭ دۇنيە-مۇلكىن تولىق كامپەسكەلەۋ – ەڭ قاتال جازالاردىڭ ءبىرى بولماق. كيىكتەردى قورعاۋ ماقساتىندا قازاقستاندا ۇلتتىق پارك اشۋ كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە باعىناتىن «وحوتزووپروم» مەكەمەسىنەن كيىكتەردى قورعاۋ قىزمەتىن الىپ, جاڭا مەكەمە قۇراتىن كەز كەلدى» دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى.
سەرىك ابدىبەك,
«Egemen Qazaqstan»
