جالپى, انتيبيوتيكتەردىڭ شىعۋىنىڭ ءوزى قىزىق وقيعا. 1928 جىلى الەكساندر فلەمينگ ەسىمدى عالىم باكتەريالاردى ارەكەتتەسۋىن زەرتتەپ جۇرەدى. بىردە ول قاتەلەسىپ, ءبىر سىنامانى اشىق قالدىرىپ كەتكەن ەكەن. كەيىننەن ونى ساڭىراۋقۇلاق باسقانىن, سودان سىناماداعى باكتەريالاردىڭ ءبارى جويىلىپ كەتكەنىن كورەدى. مۇنى تەرەڭىرەك زەرتتەي تۇسكەن ا.فلەمينگ وسىنداي ادىسپەن ادام ەمدەۋگە بولاتىنىن انىقتايدى. وسىلايشا, كەزدەيسوق وقيعانىڭ ناتيجەسىندە پەنيتسيللين دۇنيەگە كەلىپ, انتيبيوتيكتەر ءداۋىرى باستالعان-تۇعىن.
كەيىنىرەك فلەمينگتىڭ جاڭالىعى مەديتسينادا جاپپاي قولدانىلا باستادى. پەنيتسيلليندى اۋرۋلاردىڭ بارىنە دەرلىك سالدى. اسىرەسە, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ءدارىنىڭ وسى ءتۇرى تاپتىرماس ەمگە اينالعانى تاريحتان بەلگىلى.
الايدا پەنيتسيلليندى شەكتەن تىس قولدانۋدىڭ كەرى اسەرى كوپ ۇزاماي-اق كورىندى. ماسەلەن, 1944 جىلى تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ كەيبىر ۆيرۋستارى وعان بوي بەرمەيتىنى انىقتالدى. كەيىنىرەك عالىمدار باكتەريالاردىڭ بەيىمدەلگىش قاسيەتى بولاتىنىن بايقاعان-دى. ناتيجەسىندە انتيبيوتيك كوبىرەك قولدانعان سايىن باكتەريالار وعان يكەمدەلىپ, ودان قورعانۋدان تاسىلدەرىن مەڭگەرىپ الادى ەكەن.
باكتەريالاردىڭ مۇنداي ەرەكشەلىگى عالىمداردىڭ مىنانداي مالىمدەمە جاساۋىنا يتەرمەلەدى: «انتيبيوتيكتىڭ ءبىرىنشى ەرەجەسى – ونى قولدانباۋعا تىرىسۋ. ەكىنشى ەرەجە – كوپ قولدانباۋعا تالپىنۋ».
قازىرگى تاڭدا انتيبيوتيكتىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. ءتىپتى, انتيبيوتيكتىڭ اتاسى سانالاتىن پەنيتسيللين بۇگىندە قولدانىستان شىعىپ قالعان. ونىڭ ورنىنا اعزاعا اسەرى كۇشتى باسقا تۇرلەرى الماستىرىلعان. جىل سايىن الەمدە 154 ميلليونى تۇتىنىلادى ەكەن. سونىڭ 30 پايىزى قاجەتسىز. ەندەشە, مۇنىڭ سالدارى قانداي بولماق؟
باكتەريانىڭ تەز بەيىمدەلگىش كەلەتىنىن جوعارىدا ايتتىق. ياعني, جاڭا انتيبيوتيك ءتۇرى شىققان سايىن باكتەريالار وعان بەيىمدەلە تۇسەدى. ناتيجەسىندە بىرنەشە جىلدان كەيىن اتالعان ءدارىنىڭ كۇشى اعزاداعى قاۋىپتى دەنەلەردى جويۋعا كۇشى جەتپەيدى. وسىلايشا, مەديتسينا ەمدەۋدىڭ ءتاسىلىن ىزدەۋ ارقىلى ادامزاتقا قاۋىپ توندىرەتىن سۋپەر-ۆيرۋستار مەن سۋپەر-باكتەريالاردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, اقش-تا جىل سايىن 23 مىڭعا جۋىق ادام سۋپەر-باكتەريالاردىڭ اسەرىنەن قازا تاپادى ەكەن. ءتىپتى, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى سۋپەر-ۆيرۋستار مەن سۋپەر-باكتەريالار سالدارىنان قايتىس بولاتىن ادامداردىڭ سانى قاتەرلى ىسىكتەن ومىردەن وتەتىندەردەن اسىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ دابىل قاعىپ وتىر.
ايتسە دە, عالىمدار قول قۋسىرىپ وتىرعان جوق. قازىرگى تاڭدا سۋپەر-باكتەريامەن كۇرەستىڭ بىرنەشە جولى زەرتتەلىپ جاتىر. سولاردىڭ ءبىرى – باكتەريوفاگتار ارقىلى ەمدەۋ. جالپى, بۇل باكتەريوفاگتىڭ ءوزى ۆيرۋس. بىراق ول باكتەريا سەكىلدى ميكرواعزالاردى ىدىراتادى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن Pseudomonas aeruginosa باكتەرياسىمەن اۋىرعان ناۋقاس اتالعان ءتاسىل ارقىلى ەم قابىلداپ, قۇلان-تازا ساۋىققان.
بۇل تاجىريبە رەتىندە جاسالعان ەم بولعاندىقتان, ونى جاپپاي قولدانىسقا ءالى ەنگىزگەن جوق. ونىڭ ۇستىنە, عالىمدار باكتەريوفاگتاردىڭ باكتەريالارعا اسەرىن تولىقتاي انىقتاپ ۇلگەرمەدى.
عالىمداردىڭ قاۋپىن تۇسىنۋگە نەگىز بار. ويتكەنى, قورشاعان ورتاعا تەز يكەمدەلگىش باكتەريالاردا كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى باكتەريوفاگتارعا قارسى تۇراتىن قورعانىس قابىلەتى دامۋى مۇمكىن. ال مۇنداي جاعدايدا اتالعان ءتاسىل ءتيىمسىز بولادى.
سوندىقتان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى باكتەريوفاگتار ارقىلى ەمدەۋدى جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزۋگە اسىعار ەمەس. بۇل ماسەلە ابدەن زەرتتەلىپ, ءپىسىپ-جەتىلگەندە عانا سۋپەر-باكتەريالارمەن كۇرەستە پايدالانىلا باستايدى.
قازىرگى تاڭدا مەديتسينا سالاسى اتالعان ماسەلەدەن حاباردار. سۋپەر-باكتەريالارعا قارسى سوعىستا ولار قول قۋسىرىپ وتىرمايتىنى تاعى بەلگىلى. ەڭ باستىسى – ونداي اسا زياندى ۆيرۋستاردى ەمدەۋدىڭ تاسىلدەرى تابىلدى.
ايتپاقشى, انتيبيوتيكتەر ادام اعزاسىنا تىكەلەي قاۋىپ توندىرمەيدى. ونىمەن ەمدەلۋدىڭ زيانى جوق. الايدا باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداسا, انتيبيوتيككە جۇگىنبەي, دارىگەردىڭ كەڭەسىن العان ابزال.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
