دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 12 قازان 2012 6:57
باسشىلىقتىڭ بايسالدىلىعى – بەرەكە باسى
قىتايدا باسشىلىق وزگەرەدى. قاراشانىڭ باسىندا ەلدىڭ بيلەۋشى پارتياسى – قىتاي كومپارتياسىنىڭ ءحVىىى سەزى ءوتىپ, وندا جاڭا باس حاتشى مەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى سايلانادى. بيلىك تىزگىنى سولاردىڭ قولىندا بولادى.
جۇما, 12 قازان 2012 6:57
باسشىلىقتىڭ بايسالدىلىعى – بەرەكە باسى
قىتايدا باسشىلىق وزگەرەدى. قاراشانىڭ باسىندا ەلدىڭ بيلەۋشى پارتياسى – قىتاي كومپارتياسىنىڭ ءحVىىى سەزى ءوتىپ, وندا جاڭا باس حاتشى مەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى سايلانادى. بيلىك تىزگىنى سولاردىڭ قولىندا بولادى.
سايلانادى دەگەنمەن, ولاردىڭ كىمدەر بولاتىنى قازىردىڭ وزىندە بەلگىلى. جۇرتقا جاريالانباعانمەن, شەشىلىپ قويعان. ال ەڭ باستى ەكى قىزمەتتىڭ يەلەرى انىق – قكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى بولىپ 59 جاستاعى سي تسزينپين, ال ۇكىمەت باسشىسى بولىپ 57 جاستاعى لي تسەتسيان سايلانادى. قازىرگى باسشىلىق سولاي شەشكەن. پارتيا باسشىلىعىنىڭ مۇنداي ۇيعارىمىنا ەشكىم قارسى تۇرا المايدى. پارتيانىڭ ءسوزى – ءسوز.
مۇنى دەموكراتياعا قايشى دەپ بىرەۋلەردىڭ داۋرىعۋىنا بولار. بىراق ونى بۇل ەلدە ەلەيتىن ەشكىم جوق. ءتىپتى ساياسي كۇشتەر, ياعني ساياسي پارتيالار كۇرەسكە ءتۇسسىن دەگەندە دە, مۇنداعى كومپارتيانىڭ شاڭىنا ىلەسەتىن دە ەشكىم تابىلمايدى. قاتارىندا 82 ميلليون مۇشەسى بار جويقىن پارتيامەن تايتالاسۋعا ەشكىمنىڭ شاماسى كەلمەيدى.
بۇل ەلدە بارلىق ماسەلە سول پارتيانىڭ مۇددەسىنە ساي, سونىڭ دەگەنىنە وراي شەشىلەدى. سوندىقتان دا بيلىك ماسەلەسىنە بايلانىستى داۋ تۋا قويمايدى. بۇل ەلدە دەن سياوپين ورنىقتىرىپ كەتكەن بيلىكتى جۇيەلى تۇردە بىرىنەن ءبىرىنە وتكىزۋ ءداستۇرى بار. ۋاقىتى جەتكەن سوڭ ءبىرىنشى باسشى بيلىك تىزگىنىن وزىنەن كەيىنگى مۇراگەرگە ۇسىنادى. ول ادام ۇزاق ۋاقىت پارتيا باسشىلىعىنىڭ نازارىندا جۇرەدى. ونىڭ قارىم-قابىلەتى جان-جاقتى زەرتتەلەدى. باسشىلىق سول ادامعا توقتاعاننان كەيىن بارلىعى دا ونى قولداۋعا مىندەتتى.
بۇل ءداستۇر ءبىرازدان بەرى قاتاڭ ساقتالىپ كەلەدى. مىنە, ەندى وسىلايشا بيلىكتىڭ بەسىنشى بۋىنى تىزگىن ۇستاماق. بۇعان دەيىن قحر توراعاسى – باس حاتشى حۋ تسزينتاو مەن پرەمەر ۆەن تسزياباو بيلىككە وسىلاي كەلگەن. ولار ەستافەتانى تسزيان تسزەميننەن العان ەدى. ساراپشىلاردىڭ ءبىرازى بۇل جولى ىشكى پارتيالىق كۇرەس ايتارلىقتاي قىزۋ بولعانىن ايتادى. مۇنىڭ ءوزى ءبىراز شەتەل اقپارات قۇرالدارىنا ماعلۇم بولىپ وتىر.
بيلىك دەگەن كەساپات, ءسىرا, ءمۇددەلەستەردىڭ دە, جاقىننىڭ دا اراسىن اشاتىن بولسا كەرەك. قىتاي بيلىگىنىڭ بەسىنشى بۋىنىن انىقتاۋدا كۇرەس ءۇشىنشى بۋىن مەن ءتورتىنشى بۋىننىڭ اراسىندا وتكەنگە ۇقسايدى. بيلىكتەن كەتكەنىنە ون جىلداي بولسا دا, تسزيان تسزەمين جاقتاستارىنىڭ پارتيا باسشىلىعىندا ايتارلىقتاي ىقپالى بار ەكەن, ولار جاڭا بيلىكتە ءوز ادامدارىنىڭ بولعانىنا كۇش سالعان. ءدال سولاي قازىرگى بيلىكتەگى حۋ تسزينتاو دا ءوز ادامدارىنىڭ ءتىزگىن ۇستاعانىن قالادى. بۇل كۇرەس سوڭعى كەزگە دەيىن جالعاسىپ, ءبىراز قايراتكەرلەردىڭ ارەنادان كەتۋىنە دە سوقتىرعان. ايتالىق, مۇراگەرلىكتەن ۇمىتكەر بولعان چۋنتسين, پارتكومنىڭ حاتشىسى بو سيلاي اقىرى پارتيادان قۋىلدى.
قاي باعىت جەڭسە دە, قىتايدىڭ بايسالدى ساياساتقا جۇگىنەتىنى انىق. ءبىر كەزدە الەمدى شوشىتقان «ۇلكەن سەكىرىس», «مادەني رەۆوليۋتسيا» دەيتىندەردىڭ كەلمەسكە كەتكەندەرى دە داۋسىز. بايسالدى دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, ونىڭ جەمىسىن جەپ وتىرعان ەل بۇل باعىتىن وزگەرتپەيتىنى دە كۇمانسىز. مۇنداي باعىت ۇستاعان الىپ ەلمەن كورشى بولۋ بىزگە دە ءتيىمدى. جاقسىدان جاماندىق كۇتپەگەن ءجون.
اقىماق بولۋ دا قۇپتايتىن ءىس ەمەس
قىرعىز اعايىنداردا تاعى ءبىر كوڭىلگە قونا قويمايتىن ءىس باستالىپ, ونىڭ اياعى كۇلكى تۋدىرعانداي جاعدايعا ۇلاستى. ەلدەگى جەتەكشى پارتيانىڭ ءبىرى – «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ كوسەمدەرى بيلىككە قارسى ارەكەتتەرى ءۇشىن قاماۋعا الىندى.
كۇلكىلى جاعدايدى ولاردىڭ جاقتاستارى تۋدىرىپ وتىر. قۇقىق قورعاۋ ورىندارى «اتاجۇرتتىڭ» كوسەمدەرىنە بيلىككە كۇشپەن جەتكىسى كەلدى دەپ ايىپ تاقسا, بۇل پارتيانىڭ پارلامەنتتەگى فراكتسياسىنىڭ حاتشىلىعى دەپۋتات جۇلدىزحان جولدوشوۆانىڭ ءسوزىن تاراتتى. دەپۋتات حانىم ءوز ارىپتەستەرىنىڭ ارەكەتتەرىن قولداي قويمايتىنىن ايتىپ, بىراق بۇل ارەكەتتەردىڭ ماقساتى بيلىكتى باسىپ الۋ ەمەس, «تەك قانا اقىماقتاۋ قادام» ەكەنىن مالىمدەدى. بۇلاردىڭ وزدەرى اقىماق دەپ وتىرسا, كەلىسپەۋگە امالىڭ جوق. بىراق اقىماق بولۋدى دا قۇپتاي قويۋ قيىن-اۋ.
سول اقىماق ارەكەت قالاي باستالعان ەدى؟ وسىدان ون كۇن بۇرىن بىشكەكتىڭ ورتالىق الاڭىندا «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ ءبىر كوسەمى سادىر جاپاروۆ ميتينگ وتكىزىپ, وندا «قۇمتور» التىن كەنىشىن مەملەكەت يەلىگىنە الۋ جونىندە ماسەلە كوتەردى. سوندا عانا ونىڭ يگىلىگىن حالىق كورەتىنىن دالەلدەپ باقتى. بۇل جيىن ءبىر ساعاتتان كەيىن ايقاي-شۋمەن بىتكەلى تۇرعاندا, قاسىنا ءبىراز مىقتى جىگىتتەردى ەرتىپ العان پارتيانىڭ ءبىرىنشى كوسەمى قامشىبەك تاشيەۆ كەلگەن سوڭ, جاعداي كۇرت وزگەردى.
وزگەرگەندە, دەپۋتات جولدوشوۆانىڭ سيپاتتاماسىنا ساي ارەكەتتەر باستالدى. تاشيەۆ مىنبەرگە كوتەرىلىپ, بيلىكتى الۋ ونشالىقتى قيىن ەمەستىگىن, بۇل ءۇشىن مىڭداعان ادام ەمەس, شامالى عانا مىقتى جىگىتتەر كەرەكتىگىن ايتتى. ول شىڭعىس حاننىڭ بيلىككە جەتۋى ءۇشىن 18 عانا جۇرەكتى جىگىتتىڭ جەتكىلىكتى بولعانىن ەسكە سالدى. ءسويتتى دە پارلامەنتكە كىرىپ, بيلىكتى «قۇمتور» ماسەلەسىن شەشۋگە كوندىرەيىك, كونبەسە ءوزىمىز شەشەمىز, دەپ قولباسشىلىق ارەكەت كورسەتىپ, العا ۇمتىلعان. پارلامەنت ءۇيىن قورشاعان دۋالدان ءبىرىنشى ءوزى جانە ونىڭ وققاعارلارى سەكىرگەن.
بىراق ولار ويلاعانداي ۇكىمەتتى باسىپ الۋ وڭاي بولمادى. وعان ميليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن حالىق جاساقشىلارى جول بەرگەن جوق. ءبىراز ادام ۇستالىپ, ميليتسيا ءبولىمشەلەرىنە جەتكىزىلگەن. پروكۋراتۋرا قىلمىس كودەكسى بويىنشا «بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋ ارەكەتى» بابىمەن ءىس قوزعادى. «اتاجۇرتتىڭ» كوسەمدەرى باس ساۋعالاپ, ەندى باسقاشا سايرايدى. وزدەرىنىڭ بەيبىت ميتينگ وتكىزبەك بولعانىن, وعان ميليتسيا جول بەرمەگەنىن ايتىپ, شاعىنىپ وتىر. حالىق پارلامەنت سپيكەرىمەن جولىعىپ, «قۇمتورگە» بايلانىستى پىكىرلەرىن ءبىلدىرمەك بولعان ەكەن. وعان دا ءمۇمكىندىك بەرمەگەن. سونان سوڭ دۋالدان سەكىرۋگە ماجبۇرلىك تۋعان. ءتىپتى ءوزى دەپۋتات بولسا دا, ىشكە كىرە الماعان. تاشيەۆتىڭ بۇل ءسوزدەرىنە تاعى دا جولدوشوۆانىڭ سيپاتتاماسى كەرەك. ءبىز ونى جالعان ءسوز دەسەك, كوڭىلدەرىنە كەلۋى مۇمكىن.
قىرعىزستانداعى بۇل وقيعا ءبىراز تۇجىرىم جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جەتەكشى پارتيا سانالاتىن «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ بۇل ارەكەتتەرى بۇل ەلدە ساياسي كۇشتەردىڭ دەڭگەيى تىم تومەن ەكەنىن, «بالالىق اۋرۋىنان» ءالى ارىلا قويماعانىن اڭعارتادى.
كەيبىر ساراپشىلار بۇل وقيعانىڭ ارتىندا سىرتقى كۇشتەردىڭ تۇرعانىن, ولاردى قىرعىزستاننىڭ رەسەيمەن جاقىنداسۋىنا قارسىلار قولدايتىنىن العا توسادى. جەتەكشى ساياسي پارتيانىڭ قولجاۋلىق بولۋىنا سەنگىڭ كەلمەسە دە, جولدوشوۆانىڭ سيپاتتاماسىنا ساي ادامداردان ءبارىن كۇتۋگە بولاتىنداي. تەك وسىنداي ساياسي كۇشتەر بيلىككە جەتەر بولسا, ەل تاعدىرى قانداي بولادى دەگەن وي قاجايدى.
ەندى ءبىر كوڭىلگە قوناتىن نارسە – ەل ۇكىمەتىنىڭ ورىن العان جاعدايدان ابدىراپ قالماي, بايىپتى ارەكەتكە كوشىپ, جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاي الۋى دەر ەدىك. پرەمەر-مينيستر جانتورە ساتىبالديەۆتىڭ ەل تىنىشتىعىن بۇزاتىن كەز كەلگەن ارەكەتتەرگە تويتارىس بەرىلەتىنى جونىندەگى مالىمدەمەسى حالىقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرگەندەي. ءتىپتى وسىنداي سىن ساعاتتا حالىقتىڭ جاساقشىلار قاتارىنا قوسىلىپ, مۇمكىن بولعان توسىن ارەكەتتەرگە قارسى كۇش بىرىكتىرۋى – جاقسىلىققا ۇمىتتەندىرەتىن جاعداي.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».
