ارانداتۋدان اباي بولعان ءجون
جۇما, 14 قىركۇيەك 2012 7:37
رەسەيدىڭ قۇرعاقتاعى اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-پولكوۆنيك ۆلاديمير چيركين فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ماجىلىسىندە ورتا ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا اسكەري قاقتىعىستار بولۋى قاۋپى بارلىعىن ەسكەرتتى.
جۇما, 14 قىركۇيەك 2012 7:37
رەسەيدىڭ قۇرعاقتاعى اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-پولكوۆنيك ۆلاديمير چيركين فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ماجىلىسىندە ورتا ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا اسكەري قاقتىعىستار بولۋى قاۋپى بارلىعىن ەسكەرتتى.
مۇنداي ارانداتۋشىلىق بولجامنىڭ ار جاعىندا نە بار ەكەنىن اڭعارۋ ونشالىقتى قيىنعا سوقپايدى. وسى ايماققا وزدەرىنىڭ ىقپالىن كۇشەيتكىسى كەلەدى. قارۋلى كۇشتەر وكىلىنىڭ تۇرعىسىنان قاراعاندا, سول ىقپال كۇشكە سۇيەنىپ جاسالاتىنى بەلگىلى. راس, ارادا ءبىر كۇن ءوتكەندە بۇل ەلدىڭ قورعانىس ءمينيسترى اناتولي سەرديۋكوۆ گەنەرال-پولكوۆنيكتىڭ جوسىقسىزداۋ بولجامىنىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ ءسويلەگەنى بار. ءبارىبىر كوڭىلدە دىق قالادى.
سوعىس بولۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز جامان. ول حالىق اراسىندا ۇرەي تۋعىزادى, جۇرتتىڭ جۇيكەسىنە تيەدى. بىرەۋلەردىڭ, اسىرەسە, شەكاراعا جاقىن تۇرعانداردىڭ باسقا جاققا كوشۋ, جاقىن ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرماق ىستەرىن كەيىنگە شەگەرۋ جايىندا ويلاۋى دا مۇمكىن. تالايلاردى سوعىس بولا قالعان جاعدايدا بالا-شاعاسى قانداي كۇيگە ۇشىرايدى دەگەن وي قاجايتىنى دا انىق.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سوعىس قاۋپى تۋرالى بولجام ايتۋ جەڭىل بولعانمەن, ونىڭ حالىققا تۇسەر سالماعى اۋىر. سودان دا قانداي قىزمەتتەگى ادام بولماسىن بۇل جايىندا بايقاپ سويلەگەنى ءجون. مەن وسىلاي ويلايمىن دەپ, اۋزىنا كەلگەندى ايتا بەرسە, ونىڭ باسقالارعا اۋىرتپالىق بولىپ ءتۇسۋى ابدەن ىقتيمال.
جوعارىدا ايتقان رەسەيلىك داڭعوي گەنەرال عانا ەمەس, بۇل ايماقتاعى سوعىس قاۋپى تۋرالى جوسىقسىز پىكىر ايتاتىندار باسقا جاقتا دا بار ەكەن. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا حالىقارالىق داعدارىس توبىنىڭ پرەزيدەنتى لۋيزا اربور 2012 جىلدا «بولاتىن» 10 سوعىستىڭ ءبىرىن ورتا ازيادان ىزدەيدى. مىنە, جىلدىڭ 8,5 ايى ءوتتى, سوعىستان ساۋمىز. ءسىرا, «حالىقارالىق بەدەلدى ساراپشىنىڭ» ساندىراعى جىل اياعىنا دەيىن كەلە قويماس.
وزدەرىنىڭ سوعىس تۋرالى بولجامدارىن ءبىراز ساراپشىلار بۇل ايماقتاعى ەنەرگەتيكا, سۋ جانە جەردى پايدالانۋعا بايلانىستىرادى. ءامۋداريا مەن سىرداريا وزەندەرى سۋىنىڭ دۇرىس رەتتەلمەۋىنەن ايتارلىقتاي داۋ بارلىعى راس. سول وزەننىڭ باسىنداعى تاجىكستان مەن قىرعىزستاننىڭ ەتەكتەگى ەلدەر وزبەكستان, قازاقستان, تۇركىمەنستاننىڭ مۇددەسىن ەسكەرە بەرمەۋى ايتارلىقتاي قيىندىقتار, سوعان وراي داۋ دا تۋدىرادى. بىراق بۇل سوعىسقا اپارادى دەگەن ءسوز ەمەس.
قازاقستانعا ساپارى كەزىندە وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ بۇل جايىندا قاتتى دا اشىنىپ ايتتى. سوندا دا سوعىسامىز دەگەن جوق, ءتىل تابىسايىق, حالىقارالىق ساراپشىلارعا جۇگىنەيىك, دەدى. ال داڭعوي گەنەرال چۋركين «وزبەكستان, تاجىكستان جانە قىرعىزيانىڭ قاتىسۋىمەن ايماقتىق قارۋلى قاقتىعىس بولۋى مۇمكىن», دەپ ساۋەگەيسيدى.
سوعىستىڭ باسقا دا «سەبەپتەرى» العا توسىلادى. رەسەيدەگى گەوساياسي ماسەلەلەر اكادەمياسىنىڭ ديرەكتورى ۆالەري ۆولكوۆ بۇل سوعىستىڭ قاۋپىن بۇل ايماقتا ۋران مەن ءتوريدىڭ قورى شوعىرلانعانىنان ىزدەيدى. ەنەرگيا كوزى ۋران-238 جانە توري-232-دە جيناقتالعان – 86%, ال كومىرسۋتەكتەرىندە – 14%. «سوندىقتان, – دەيدى ول, – بۇل ايماقتا قاقتىعىس بولماي قويمايدى».
ەندى ونىڭ بۇل ساندىراعى نەگىزسىز ەكەنىنە باستى دالەل – سول ۋراننىڭ ۇلكەن كوزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, ال بىراق ءبىز سوعىسپايمىز جانە وعان جول دا بەرمەيمىز. سول بايلىقتىڭ يگىلىگىن بەيبىت جولمەن كورەمىز جانە ءبىزدى بۇكىل الەم قولدايدى.
ەندى بىرەۋلەر سوعىس قاۋپىن ەتنوسارالىق شيەلەنىسكە اپارىپ ءتىرەيدى. يگسو حالىقارالىق ساياسات ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ميحايل نەيجماكوۆ قىرعىزستانداعى 2010 جىلعى ەتنوسارالىق قاقتىعىستى العا توسادى. قىرعىزدار مەن وزبەكتەر قاقتىعىستى, بىراق ول ەلارالىق قاقتىعىسقا ۇلاسپادى. وزبەكستان بۇل شيەلەنىسكە كۇشى جەتپەگەننەن ەمەس, جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرماس ءۇشىن ارالاسپادى. پاراساتتىلىق كورسەتتى.
وسى ايماقتاعى تۋىسقان ەلدەردى, حالىقتاردى قالاي دا قاقتىعىسقا ۇشىراتۋدى كوزدەيتىندەر كوپ. ارانداتۋدىڭ تالاي جولىن العا توسادى. سونىڭ ءبىرى – سوعىس قاۋپى. ونى بولماي قويمايتىنداي كورسەتەدى. ەل ىشىندە ۇرەي تۋدىرادى. ءار ۇلت وكىلدەرىنىڭ اراسىنا وت تاستاپ, ءجونسىز قادامعا يتەرمەلەيدى. مۇندايدا ارانداتۋشىلاردان اباي بولىڭدار دەپ ايقايلاعىڭ كەلەدى.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».
