باسقا باسىلىمداردان
جۇما, 30 ناۋرىز 2012 7:56
VESTI.RU بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى ەندى قاۋىپ-قاتەر تۋعىزبايدى. بۇل جونىندە سەۋلدە وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ مالىمدەدى. د.مەدۆەدەۆتىڭ پىكىرىنشە, رەسەي, قازاقستان جانە اقش-تىڭ پوليگون بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلى وزگە ەلدەر ءۇشىن جاقسى مىسال بولىپ تابىلادى.
جۇما, 30 ناۋرىز 2012 7:56
VESTI.RU بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى ەندى قاۋىپ-قاتەر تۋعىزبايدى. بۇل جونىندە سەۋلدە وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ مالىمدەدى. د.مەدۆەدەۆتىڭ پىكىرىنشە, رەسەي, قازاقستان جانە اقش-تىڭ پوليگون بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلى وزگە ەلدەر ءۇشىن جاقسى مىسال بولىپ تابىلادى.
«بۇگىندە پوليگون مۇلدە باسقاشا تۇردە جۇمىس ىستەيدى, بارلىق قاتەر جابىلدى. قازاقستان ەندى بۇل اۋماقتىڭ بولاشاعىن دامىتۋعا مۇمكىندىگى بار», – دەپ يتار-تاسس د.مەدۆەدەۆتىڭ ءسوزىن كەلتىرگەن. رەسەي باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, سەۋل ءسامميتى سياقتى حالىقارالىق جيىندار ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى ۇلگىسىن كورسەتۋى ءتيىس. ءدال وسىعان سەمەي پوليگونى ءجونىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل ناقتى مىسال بولىپ تابىلادى.
دميتري مەدۆەدەۆ, سونداي-اق سەمەي پوليگونىنىڭ قانداي زارداپتارعا سوقتىرعانىن تۇسىنىستىكپەن قابىلداپ, 2004 جىلى ونىڭ زارداپتارىن جويۋ ماقساتىندا بىرلەسكەن جۇمىستاردى باستاعانىن ەسكە سالدى. «رەسەي مەن اقش-قا يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن. ءبىز بۇل پروبلەمالارمەن اينالىسىپ جانە ونى شەشۋ ءۇشىن رەسۋرستار تابا بىلدىك», – دەپ اتاپ ءوتتى رەسەي باسشىسى. رەسەي پرەزيدەنتى, سونداي-اق اتالعان ماسەلەلەردە بەلسەندى پوزيتسيا ۇستاعانى ءۇشىن قازاقستاندىق ارىپتەسىنە العىس ءبىلدىردى.
Voice Of America. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما مەن قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەۋلدە ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. مەملەكەتتەر باسشىلارى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە كەلگەن.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ سامميت باستالار الدىندا سامميتكە قاتىسۋعا مۇمكىندىك جاساعانى ءۇشىن كورەيا باسشىسىنا جانە ۆاشينگتون سامميتىنە شاقىرعانى ءۇشىن اقش پرەزيدەنتى باراك وباماعا العىس ايتتى. باراك وباما نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وسىدان 20 جىل بۇرىن قازاقستان يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرە كەلىپ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل قادامى الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن ۇلگى بولاتىنىن جەتكىزدى.
اقش باسشىسى, سونداي-اق سەۋل سامميتىندە قازاقستاننىڭ ىقپال ەتۋىمەن جوعارى بايىتىلعان ۋرانعا قاتىستى جانە حالىقارالىق يادرولىق وتىن بانكىن دامىتۋعا بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاناتىنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى تىعىز بايلانىس يادرولىق قاۋىپسىزدىك اياسىندا عانا ەمەس, باسقا دا سالالاردا دامىپ كەلەدى. سوندىقتان دا بۇل كەزدەسۋدە بىزدەر اۋعانستانعا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردىك. بىزدەر بيزنەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە دە ءمان بەرمەكپىز», – دەپ اتاپ ءوتتى اقش پرەزيدەنتى.
ءوز كەزەگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ باراك وبامانىڭ يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن كۇرەسكە شاقىرۋىنا قولداۋ ءبىلدىردى. ول قازاقستان اقش-پەن بىرقاتار جوبالار بويىنشا تىعىز ىنتىماقتاستىقتا ەكەنىنە جانە بۇل ىنتىماقتاستىق ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ونىڭ ءسوزى بويىنشا, قۇراما شتاتتار قازاقستان ەكونوميكاسىنا 20 ميلليارد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسيا سالدى. بۇل ورتالىق ازيا ەلدەرىنە باعىتتالعان شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ 80 پايىزىن قۇرايدى.
ربك. پرەزيدەنتتەر: رەسەي – دميتري مەدۆەدەۆ, قازاقستان – نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە اقش – باراك وباما بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنا قاتىستى ۇشجاقتى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مالىمدەمە قابىلدادى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلاعانىنداي, كەلىسىمگە سەۋلدەگى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت اياسىندا ۇشجاقتى كەزدەسۋ بارىسىندا قول قويىلعان.
دميتري مەدۆەدەۆ قابىلدانعان مالىمدەمەگە تۇسىنىك بەرە كەلىپ, بۇل قۇجات ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى مىسالى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. «2004 جىلدان باستاپ ءبىز, ياعني ءۇش مەملەكەت – قازاقستان, اقش جانە رەسەي سەمەي پوليگونىن پايدالانۋدان تۋىنداعان زارداپتاردى جويۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز. ءبىز ونى سول قالپىندا ساقتاپ قالۋدىڭ قانشالىقتى قاۋىپ-قاتەر تۋدىراتىنىن تۇسىنەمىز. ءبىز بۇگىن سەمەي پوليگونى مۇلدە باسقاشا تۇردە جۇمىس ىستەيدى, ونداعى بارلىق قاتەر جابىلدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. بۇل ءۇش مەملەكەت اراسىنداعى ىزگى ىنتىماقتاستىقتىڭ مىسالى بولىپ تابىلادى».
ريانوۆوستي. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ پەن اقش پرەزيدەنتى باراك وباماعا سەمەي پوليگونىن پايدالانۋدان تۋىنداعان زارداپتاردى جويۋعا كومەك كورسەتكەندەرى ءۇشىن العىس ايتتى جانە ىنتىماقتاستىق الداعى ۋاقىتتا دا جالعاساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەيلىك جانە امەريكالىق ارىپتەستەرىمەن بىرگە بۇرىنعى سەمەي پوليگونىنا قاتىستى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مالىمدەمە جاسادى. «بارلىعىمىزعا بەلگىلى, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى الەمدەگى ءىرى پوليگون بولدى. وندا 500 يادرولىق جارىلىس جاسالدى, ونىڭ 70-تەن استامى جەر ۇستىندە جۇزەگە اسىرىلدى», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۋرناليستەرگە. سونداي-اق ول بۇدان 20 جىل بۇرىن پوليگوندى جابۋ تۋرالى جارلىعى قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە شىعارعان ءوزىنىڭ العاشقى جارلىعى بولعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىز اقش جانە رەسەيمەن بىرگە 2004 جىلدان بەرى پوليگون زارداپتارىن جويۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەمىز, 3000 شارشى شاقىرىم بولاتىن اۋماق ساۋىقتىرىلدى. ساۋىقتىرۋدى قاجەت ەتەتىن اۋماق ءالى دە كوپ», – دەدى قازاقستان باسشىسى. سەمەي پوليگونىنىڭ رادياتسياسىنان 1,5 ميلليون ادام زارداپ شەكتى.
الەمدەگى ءىرى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى 1991 جىلعى 29 تامىزدا جابىلدى. 1949-1989 جىلدارى ارالىعىندا وندا كەمىندە 468 يادرولىق سىناق جاسالدى. ال 1949-1963 جىلدارى ىشىندە جاسالعان يادرولىق سىناقتاردىڭ جيىنتىق كۇشى حيروسيماعا تاستالعان اتوم بومباسىنان 2,5 مىڭ ەسەگە اسىپ تۇسەدى. پوليگون اۋماعىنان تىس جەرلەرگە راديواكتيۆتى زاتتار تارالدى.
