قازاقستان-گەرمانيا: 20 جىلداعى ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس
سەنبى, 18 اقپان 2012 8:08
2012 جىلدىڭ 11 اقپانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعانىنا جيىرما جىل تولدى. بۇل – ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن ايتۋلى وقيعا. ونىڭ سالماعى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ گفر-عا رەسمي ساپارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە تابىستى وتۋىنەن دە انىق كورىندى. ساپار بارىسىندا قازاقستان-گەرمانيا قاتىناستارى ۇزاق مەرزىمدى جانە بيىك دەڭگەيدى قامتيتىن سەرپىندى جوبا ەكەنى ايقىن اڭعارىلدى.
سەنبى, 18 اقپان 2012 8:08
2012 جىلدىڭ 11 اقپانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعانىنا جيىرما جىل تولدى. بۇل – ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن ايتۋلى وقيعا. ونىڭ سالماعى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ گفر-عا رەسمي ساپارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە تابىستى وتۋىنەن دە انىق كورىندى. ساپار بارىسىندا قازاقستان-گەرمانيا قاتىناستارى ۇزاق مەرزىمدى جانە بيىك دەڭگەيدى قامتيتىن سەرپىندى جوبا ەكەنى ايقىن اڭعارىلدى.
ەلباسى بەرليندە وتكەن رەسمي كەلىسسوزدەردە بيىلعى ءوزىنىڭ شەت ەلدەرگە العاشقى ساپارىن گەرمانيادان باستاعانىن اتاپ ءوتتى. بiز گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دوستىق پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن ينتەنسيۆتى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىسى قالىپتاسقان ەۋروپاداعى نەگىزگى سەرىكتەسى رەتىندە قاراستىرامىز. وسى ورايدا تاراپتار حالىقارالىق ساياساتتىڭ جاھاندىق ماسەلەلەرىن شەشۋ جونىندەگى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى.
بۇل تاۋەلسىز قازاقستان باسشىسىنىڭ گەرمانياعا جەتىنشى ساپارى بولاتىن. ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى فەدەرالدىق كانتسلەر انگەلا مەركەل, فەدەرالدىق پرەزيدەنت كريستيان ۆۋلفف, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى گيدو ۆەستەرۆەللە, اتاقتى نەمىس ساياساتكەرلەرى مەن ىسكەر ازاماتتارى حورست كيوللەر, گانس-ديتريح گەنشەر, گەرحارد شرەدەر, فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر, سونداي-اق نەمىستىڭ بيزنەس قاۋىمداستىعى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
اڭگiمە بارىسىندا قازاق-گەرمان ءوزارا ىقپالداستىعى بۇگiنگi تاڭدا بۇعان دەيىنگى قارىم-قاتىناسپەن سالىستىرعاندا ەڭ بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەنى اتاپ ءوتىلدى. ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمى ءوسىپ, بiرلەسكەن كاسiپورىندار مەن كوممەرتسيالىق جوبالار بويىنشا كەلiسiمدەر جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەكi مەملەكەت اراسىنداعى مۇددەلەستىك حالىقارالىق iستەردە ارiپتەستiكتىڭ ۇزاق مەرزىمدى بولۋىنا ىقپال ەتەدى. قازاقستان مەن گەرمانيا بەيبىت ماسەلەلەر جانە ديپلوماتيالىق تالاس-تارتىستى رەتتەۋدە دە ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.
قازاقستان باسشىسى بەرلين ەۋرازيالىق كلۋبىنىڭ (بەك) اشىلۋىنا قاتىستى. اتالعان كلۋب ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدار, وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك, ەۋرازيالىق ىقپالداستىق ۇدەرىستەرى, ەنەرگەتيكالىق جانە شيكىزاتتىق ىنتىماقتاستىق سىندى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى العاشقى ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالاتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى بەرلين ەۋرازيالىق كلۋبىنىڭ اشىلۋى جانە جۇمىس ىستەۋى ەكى مەملەكەتتىڭ الەمدىك ساياساتتىڭ جاھاندىق جۇيەسىندە العا قويعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىكتەر بەرەتىنىن اتاپ ايتتى.
ەلباسىنىڭ گەرمانياعا ساپارى بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق ىنتىماقتاستىعى دا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلدى. نەمىس دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2011 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانيا اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 6 ملرد. ەۋرونى (20%) قۇراسا, بۇل – گفر-دىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن بۇكىل سىرتقى ساۋدا كولەمىنىڭ 85 پايىزى دەگەن ءسوز. ەلىمىزدە نەمىس كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 1200-دەن استام كاسىپورىن تىركەلگەن. سونىمەن قاتار, گەرمانيانىڭ ينۆەستيتسيالىق, تەحنولوگيالىق جانە ينتەللەكتۋالدىق ۇلەستەرى ەلىمىزدى جاڭعىرتۋ بويىنشا ساپالى سەكىرىس جاساۋدا اسا نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
ساپار بارىسىندا ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىندا شيكىزاتتىق, وندىرىستىك جانە تەحنولوگيالىق سالالارداعى ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتار وتاندىق شيكىزات قورىن, اتاپ ايتقاندا, ەلىمىزدە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى گەرمانيانىڭ الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارىنا ايىرباستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, قازاقستان «رەسۋرستاردى تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسياعا الماستىراتىن» فورمۋلاعا سۇيەنىپ, گەرمانيامەن ءىس جۇزىندە قارىم-قاتىناس ورناتقان العاشقى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
مۇنداي كەلىسىمدەر تەك ەلىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, نەمىس ەكونوميكاسىنا دا ايتارلىقتاي تيىمدىلىكتەر اكەلەتىن بولادى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, بۇگىنگى تاڭدا گفر سيرەك كەزدەسەتىن قازبا بايلىقتارى ەلەمەنتتەرىن يمپورتتايدى. ال مۇناي يمپورتى – 98, گاز – 87, كومىر 77 پايىزدى قۇرايدى. وسى ورايدا, قازاقستان گەرمانيا ءۇشىن الدىڭعى قاتارلى ءونىم ۇسىنۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى (2011 جىلى 7,3 ملن. توننا مۇناي جىبەرىلدى, ياعني رەسەي, ۇلىبريتانيا جانە نورۆەگيادان كەيىن ءتورتىنشى ورىندى يەلەنىپ وتىر). سوندىقتان دا نەمىس كومپانيالارى رەسمي كەلىسىم كۇشىنە ەنبەي تۇرىپ, بىلتىردىڭ وزىندە قازاقستاننىڭ جەر رەسۋرستارىن زەرتتەپ يگەرۋگە بەلسەندى كىرىستى.
بەرليندە يننوۆاتسيا, ينۆەستيتسيا, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ, ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە قۋات كوزدەرىن جاڭعىرتۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينا سالالارىنداعى قارىم-قاتىناسقا ارنالعان ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق 6 كەلىسىمگە قول قويىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن گەرمانيا تۇڭعىش رەت وسىنداي ەكى تاراپقا بىردەي پايدالى ءارى اۋقىمدى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىپ وتىر. قۇجات قورىتىندىلارى بويىنشا ەلىمىزگە قۇيىلاتىن قارجىلاي, تەحنولوگيالىق جانە زياتكەرلىك نەمىس ينۆەستيتسيالارى ارتا تۇسەدى.
ساپار ناتيجەسىندە شامامەن 4 ملرد. ەۋروعا جۋىق 50 كوممەرتسيالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. بارلىق دەرلىك جوبالار قازاقستان اۋماعىندا وننان استام الدىڭعى قاتارلى نەمىس تەحنولوگيالارى قولدانىلعان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, تەمىر جول ۆاگوندارىن جانە دوڭگەلەكتەرىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعاراتىن زاۋىتتار, كراندار, تەمىر مارگانەتستەرىن, ءمودۋلدى قۇرىلىمدار, تەمىر قۇبىرلارىن, قۋات ۇنەمدەيتىن جانە جىلۋ ساقتايتىن شىنىلار, شار كراندارىن, توپىراقتى ىلعالداندىراتىن قۇبىرلار, سالالى پۆح لەنتالارى, كەشەندى بالقىتۋلار, تەحنيكالىق گازدار, بولاتتىڭ ۇساقتالعان قالدىقتارى, حيميكاتتار, تاۋ-كەن ءوندىرىسى جانە ت.ب. ونىمدەردى شىعاراتىن وندىرىستەر اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
جوعارىدا كەلتىرىلگەن دەرەكتەر نەمىستىڭ ىسكەر ازاماتتارىنىڭ قازاقستان رىنوگىنا بەلسەندىرەك كىرۋىنە قاتىستى ءوسىپ كەلە جاتقان ىنتاسىن كورسەتەدى. ال وندا, اسىرەسە, قازاقستان ەكونوميكاسىن يندۋستريالاندىرۋعا بايلانىستى اۋقىمدى جوسپارلار مەن شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى ۇكىمەت جاساپ جاتقان شارالار ەسكەرىلگەن.
نەمىستەر وزدەرىنىڭ مىنەزدىك سيپاتتارىنا ساي قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردان جاقسى حاباردار جانە ولار بۇل ۇدەرىستەردىڭ دۇرىس باعىتتا ەكەندىگىنە بەك سەنىمدى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت گەرمانيادا كەڭىنەن تاراعان «دۋالدى» جۇيە نەگىزىندە قازاقستاندا بىرىگىپ كاسىبي-تەحنيكالىق كادر دايىنداۋ باستاماسى كوتەرىلدى. «دۋالدى» جۇيە دەپ جاستاردىڭ تاڭداعان كاسىبى بويىنشا ەكى ءبىلىم وشاعىندا وتەتىن دارىستەر جۇيەسىن ايتادى, ياعني ءبىر جاعىنان بۇل – كاسىبي مەكتەپ, ەكىنشى جاعىنان ۇيرەتەتىن كاسىپورىن. قۋانتاتىنى, گەرمانيا تارابى العاشقى كەلىسسوزدەردە-اق قازاقستان ۇسىنىسىن قابىلداپ, رەسمي جانە ىسكەر قۇرىلىمداردىڭ قاتىسۋىمەن «دۋالدى» باعدارلاماعا سەرىكتەس بولۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, بەلگىلى جوبا – الماتى قالاسىنداعى قازاق-نەمىس ۋنيۆەرسيتەتىن نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. بەرليندە قول قويىلعان بىرلەسكەن مالىمدەگە سايكەس, بۇل جوبا دامىتىلا بەرمەك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلارى ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستىڭ ماڭىزدى دانەكەرى رەتىندە قازاقستانداعى نەمىس ەتنوسىن (200 مىڭ ادام), سونداي-اق بۇرىن قازاقستاندا تۇرعان قازىرگى گەرمانيا ازاماتتارىن (900 مىڭنان اسا ادام) ريزاشىلىقپەن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراتىن ەتنوستىق نەمىستەردىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان-گەرمانيا ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى ناتيجەلى ەكەنى اتالدى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ساپارىنىڭ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, قازاقستان مەن گەرمانيا ءوزارا بايلانىستارىن نىعايتا بەرۋگە, ءتيىمدى قارىم-قاتىناستاردىڭ جاڭا باعىتتارىن ىزدەۋگە جانە پروبلەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇمتىلىس تانىتادى. بەرلين بۇرىنعىسىنشا قازاقستانداعى دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىستەرىنە, استانانىڭ ايماقتاعى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-ارەكەتتەرىنە, جالپى ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ۇسىنىستارى مەن باستامالارىنا ۇلكەن قىزۋعىشىلىق ءبىلدىرىپ كەلەدى. ءوز كەزەگىندە قازاقستانعا دا ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۋاعدالاستىقتار نەگىزىندە پايداعا شىعاتىن ماڭىزدى تۇستار جەتكىلىكتى. ەگەر كەلىسىمدەر تابىستى جۇزەگە اسسا, وندا قازاقستان گەرمانيامەن ارىپتەستىكتىڭ ستراتەگيالىق دەڭگەيىنە ناقتى شىعۋعا مۇمكىندىك الادى.
قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى 20 جىلدىق بايلانىستاردا ەلدەردىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان باسقا دا ماعىنالى وقيعالار مەن جوبالار از ەمەس. ساياسي سالاعا قاتىستى ايتاتىن بولساق, 2010 جىلعى شىلدەدە قازاقستانعا فەدەرالدى كانتسلەر ا.مەركەلدىڭ ءبىرىنشى ساپارى جۇزەگە اسقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ونىڭ ءوزى بۇل ساپاردى تاريحي دەپ اتاعانى ءمالىم. 2010 جىلعى قازاندا استاناعا بۋندەستاگ پرەزيدەنتى ن.لاممەرتتىڭ كەلۋىن دە ايتۋلى وقيعالار ساناتىنا جاتقىزعان ءجون. بۇل دا گەرمانيا پارلامەنتى تومەنگى پالاتاسى جەتەكشىسىنىڭ ەلىمىزگە تۇڭعىش ساپارى بولاتىن.
ەۋرووداققا 2007 جىلى توراعالىق ەتكەن گەرمانيانىڭ باستاماسىمەن ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە قاتىستى «جاڭا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك» قۇجاتى قابىلدانسا, وندا ءوڭىر بويىنشا باستى ورىن قازاقستانعا بەرىلگەنى دە ۇمىتىلعان جوق. ءوز كەزەگىندە قازاقستان گەرمانيانى «ەۋروپاعا جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى ارىپتەسى ساناپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ جاقىنداسۋىنا گەرمانيادا 2009 جىلى قازاقستان جىلىنىڭ تابىستى ءوتۋى وڭ اسەر ەتتى. بۇل قازاقستاننىڭ ەۋروپا ەلدەرىندە ۇيىمداستىرىلعان العاشقى اۋقىمدى جوباسى بولاتىن. ال 2010 جىلى ءبىز گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى جىلىن وتكىزدىك. 2009 جىلى گەرمانيادا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى ورتالىعىنىڭ وكىلدىگى اشىلدى. 2010 جىلدىڭ قازانىندا گۋمبولد اتىنداعى بەرلين ۋنيۆەرسيتەتىندە «قازاقستان جانە قازاق ءتىلى» لەكتوراتى اشىلسا, بۇل دا الىس شەت ەلدەردەگى قازاقستاننىڭ العاشقى جوباسى ەدى.
وسىلايشا, بۇگىنگى تابىستار مەن كەلەشەككە جوسپارلانعان بىرلەسكەن جوبالار جانە ءتۇرلى سالالار بويىنشا ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ تەرەڭدەۋى ەكى ەل حالىقتارىنىڭ ىقپالداسۋى جولىندا تاڭدالعان باعىتتاردىڭ دۇرىستىعىن كورسەتىپ بەرىپ وتىر.
نۇرلان ونجانوۆ, قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.
