الەۋمەتتىك كومەك كوبەيەدى
سەزدە ەلباسى از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلار توبىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى جايىندا ەلەۋلى مەملەكەتتىك باستامالار ۇسىنعانى بەلگىلى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان باستامالار بارىسىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ كەڭىنەن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1 شىلدەگە دەيىن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى 14 849 تەڭگە بولادى. ال 1 شىلدەدەن باستاپ بۇل 20 789 تەڭگەگە كوتەرىلەدى. ياعني, ەگەر اتالعان كومەكتى وسى ۋاقىتقا دەيىن 571 مىڭ ادام الىپ كەلسە, ەندى ول 260 مىڭعا كوبەيىپ, 830 مىڭ قازاقستاندىق ءۇشىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا مۇمكىندىك تۋماق.
− مىسالى, 4 بالالى جالعىزباستى وتباسى 1 شىلدەگە دەيىن تابىسى جوق بولعاندىقتان 63 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ كەلسە, 1 شىلدەدەن باستاپ ول 40 مىڭ تەڭگەگە كوبەيىپ, 103 945 تەڭگەگە جەتەدى. ال قوسىمشا تولەمدەردى ەسەپتەگەندە ول وتباسىنىڭ جالپى تابىسى ايىنا 114 448 تەڭگە بولادى, – دەدى ول.
مينيستر اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى دايىنداۋ ءۇشىن وتباسىلاردىڭ جيىنتىق تابىسىندا دا وزگەرىس ورىن الاتىنىن ايتتى.
− اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداعان كەزدەن باستاپ, ياعني 1 شىلدەدەن كەيىن وتباسىنىڭ جيىنتىق تابىسىنان كوپ بالالى وتباسىلارعا, «كۇمىس القا» جانە «التىن القا» ءتوس بەلگىلەرىمەن ماراپاتتالعان كوپ بالالى انالارعا مەملەكەتتىك جاردەماقىلار, سونداي-اق بالالارعا ارنالعان مۇگەدەكتىگى ءۇشىن بەرىلەتىن جاردەماقىلار, ستيپەنديا الىنىپ تاستالادى, – دەدى ب.ساپارباەۆ. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, از قامتىلعان وتباسىنىڭ بالالارىنا بەرىلەتىن جاردەماقى قازىر 4 834 تەڭگە بولسا, 1 شىلدەدەن باستاپ 20 789 تەڭگەگە جەتەدى. ول 18 جاسقا دەيىن تولەنەدى. ەگەر ول بالالار وقيتىن بولسا, وندا 23 جاسقا دەيىن تولەنەدى. وعان قوسىمشا اتا-اناسىنىڭ تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن بولسا, وندا دا ولارعا قوسىمشا جاردەماقى تولەنبەك. مۇگەدەكتىگى بار بالالارعا جانە 18 جاستان اسقان, بالا كەزىنەن ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىڭ كۇتىمى ءۇشىن 100 مىڭ ازاماتتىڭ جاردەماقىسىن 31,1 مىڭ تەڭگەدەن 41,6 مىڭ تەڭگەگە ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مينيستر الەۋمەتتىك كومەكتى تاعايىنداعان كەزدە حالىققا ىڭعايلى جاعداي جاساپ, ادامداردى بەكەردەن-بەكەر ساندالتپاۋ ءۇشىن تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانى ازاياتىنىن ايتتى.
− ەندى وسىنىڭ بارلىعى قازىرگى تاڭدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «ە-حالىق» جۇيەسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. كەيبىر مالىمەتتەر جوق بولسا, اتا-انانىڭ كەلۋىنىڭ كەرەگى جوق. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى, اكىمشىلىكتەر ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا سۇراۋ جاساپ, وزدەرىنە ءتيىستى مالىمەتتەردى الادى, – دەدى ب.ساپارباەۆ.
جالاقى جوعارىلايدى
ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى العا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ بويىنشا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جوسپارلارى مەن مىندەتتەرىن مينيستر كۇلاش ءشامشيدينوۆا باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, الدىمەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جالاقىسى تومەن قىزمەتكەرلەردىڭ تابىسىن ۇلعايتۋ, ورتا بىلىمدە رەفورمانى ناقتى تۇردە ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق وزىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن زاماناۋي كوللەدجدەردى انىقتاۋعا قاتىستى بىرقاتار مىندەتتى ورىنداۋ قاجەت.
− ءبىلىم سالاسىنداعى جالاقىسى تومەن قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ۇلعايتۋ ديففەرەنتسيالدى تۇردە 30 پايىزعا دەيىن جۇزەگە اسادى. بۇل سالاداعى 500 مىڭ ادامنىڭ جالاقىسى وسەدى. ولاردىڭ قاتارىندا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار مەن ينتەرناتتاردىڭ تاربيەشىلەرى جانە ولاردىڭ كومەكشىلەرى, ادىسكەرلەر, الەۋمەتتىك پەداگوگتار, بالاباقشالار مەن كوللەدجدەردىڭ پسيحولوگتارى, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, كىتاپحاناشىلار, تالىمگەرلەر, بۋحگالتەرلەر, ءىس جۇرگىزۋشىلەر, اۋلا تازارتۋشىلار, كۇزەتشىلەر, پەش جاعۋشىلار, سانتەحنيكتەر مەن ەلەكتريكتەر جانە تاعى باسقالارى بار», دەدى ك.ءشامشيدينوۆا.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2019-2021 جىلدار ارالىعىندا جاڭارتىلعان مازمۇن بويىنشا 144 مىڭ مۇعالىم, 82 مىڭعا جۋىق سىنىپ جەتەكشىسى مەن پسيحولوگ, 15,5 مىڭ كوللەدج مامانى مەن 2,4 مىڭ جوو وقىتۋشىسى قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان وتەدى.
جيىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ مەديتسينا سالاسىنداعى جالاقىسى تومەن قىزمەتكەرلەردىڭ ايلىعىن 30 پايىزعا كوتەرۋگە قاتىستى بايانداما جاسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلى 1 شىلدەدەن باستاپ ەڭبەكاقىسى تومەن بارلىق مەدبيكەلەر مەن كىشى مەديتسينالىق پەرسونالدىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا وسەدى.
− ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن مەدبيكەلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 76 مىڭنان 100 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلەدى. ال كىشى مەديتسينالىق پەرسونالدىڭ ايلىعى 48 مىڭنان 64 مىڭ تەڭگەگە ارتادى. وعان قوسا, جوعارى سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى دا ۇلعايادى. جالپى, 225 مىڭنان استام مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ جالاقىسى وسەدى. وسىعان وراي 2019 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 37,6 ميلليارد تەڭگە, ال 2020 جىلدان باستاپ 78,7 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى, دەدى ە.ءبىرتانوۆ.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جەرگىلىكتى جەردە جالاقىسى تومەن اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايلىعىن 25 پايىزعا ارتتىرۋ قاجەت. بۇل باعىتتا قانداي مەجەلەر بەكىتىلگەنى جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ ايتتى.
− ەلىمىزدە جەرگىلىكتى جەردە جۇمىس ىستەيتىن 78 مىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشى بار. نەگىزىنەن, ساراپشىلار, جەتەكشى ماماندار جانە باس ماماندار. ولاردىڭ جالاقىسى ورتاشا ەسەپپەن العاندا 25 پايىزعا وسەدى. مىسالى, ەگەر باس ماماننىڭ ورتاشا جالاقىسى 84 مىڭ تەڭگەنى قۇراسا, ەندى ول 100 مىڭ تەڭگە بولدى, دەدى ر.دالەنوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ تابىسىن كوتەرۋگە قوسىمشا 76,5 ميلليارد تەڭگە قاجەت. بيىل بۇل باعىتتا جۇمسالاتىن قاراجات كولەمى – 15,3 ميلليارد تەڭگە.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, شاعىن قالالاردى دامىتۋعا جىلىنا 10 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇل سول قالالارداعى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ 100 جوباسىن سالۋدى نەمەسە رەكونسترۋكتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
− پەرسپەكتيۆالىق اۋىلداردى دامىتۋ ءۇشىن «اۋىل – ەل بەسىگى» ارنايى جوباسى قارجىلاندىرىلادى. وعان 3 جىلدا 90 ملرد تەڭگە بولىنەدى. 1,5 مىڭعا جۋىق اۋىل قامتىلادى. بولاشاعى بار اۋىلدار حالىق سانىنا, ورنالاسقان ورنىنا, دامۋ الەۋەتىنە جانە تاعى باسقاسىنا بايلانىستى انىقتالادى, دەدى ر.دالەنوۆ.
كوپ بالالى وتباسىلارعا جالدامالى باسپانا بەرىلەدى
جيىندا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن جانداندىرۋ جانە جول سالۋ قارقىنىن كۇشەيتۋ تۋرالى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار باياندادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە 340 مىڭ كوپبالالى وتباسى بار, ونىڭ 28 مىڭى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 7 جىل ىشىندە جىل سايىن 6 مىڭ جالدامالى پاتەر, 2025 جىلعا دەيىن 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر سالۋ جوسپارلانعان.
− كەزەكتە تۇرعان از قامتاماسىز ەتىلگەن كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ماسەلەسى تولىق شەشىلەتىن بولادى. بيىل مامىر ايىندا ءبىز كوپ بالالى وتباسىلارعا جالدامالى پاتەر بەرۋدى باستايمىز, دەدى ر.سكليار. − از قامتىلعان وتباسىلارعا «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ارقىلى 20 جىلعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى, ونىڭ جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 2 پايىز بولادى. يپوتەكا بەكىتىلگەن نەگىزگى شارتتار بويىنشا ءتورت جانە ودان كوپ بالاسى بار وتباسىلارعا, مۇگەدەك بالاسى بار نەمەسە مۇگەدەك بالانى باعاتىن وتباسىلارعا, كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار تولىق ەمەس وتباسىلارعا بەرىلەدى. ەكى جىلدا ءبىز وسى اتالعان ساناتتارعا 22 مىڭ جەڭىلدەتىلگەن زايەم بەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, دەدى ر.سكليار. ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, 22 مىڭ يپوتەكاعا ءۇش جىلدىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 50 ملرد تەڭگەدەن بولىنبەك.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جول قۇرىلىسىنا, قالالىق جانە اۋىلدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, جەرگىلىكتى ماگيسترالدى جولدارعا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 150 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنۋدە. قوسىمشا قاراجاتتىڭ ءبولىنۋىن ەسكەرگەندە, قارجىلاندىرۋ كولەمى 200 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل قارجى 5 مىڭ شاقىرىمنان استام جولدى جوندەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وتىرىستا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا دا ءسوز الىپ, ەلباسى تاپسىرمالارىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جانداناتىنىن ايتتى.
پرەمەر-مينيستر اسقار مامين ەكونوميكالىق تابىس ەڭ الدىمەن ءاربىر ادامنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتا كەلىپ, «نۇر وتان» پارتياسى سەزىنىڭ تاريحي شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى.
− ەلباسىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك قامقورلىق شارالارىن ساپالى جانە ۋاقتىلى ىسكە اسىرۋ كەرەك. ۇكىمەت مۇقتاج ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ بويىنشا ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزۋگە ءتيىس. بيۋروكراتيا مەن فورماليزمگە جول بەرىلمەسىن. قاراپايىم ادامداردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋ قاجەت. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردان وسى باعىتتا قارقىندى جۇمىس اتقارۋدى سۇرايمىز, دەدى ا.مامين.
ۇكىمەت باسشىسى ءىرى قالالاردىڭ قالا ماڭى اۋماعىندا, شاعىن جانە مونوقالالاردا تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ, جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن, اسىرەسە اۋىلداردا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت جانە سپورت نىساندارىن سالۋ, ولاردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن قىزمەت ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ, ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى, ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى جول جەلىلەرىمەن, ەنەرگەتيكا جانە گازبەن جابدىقتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
ەركەجان ايتقازى,
«Egemen Qazaqstan»
