ءيا, كوركەم كوكتەممەن بىرگە قاللەكي تەاترىنا ەنگەن تازا شىعىس داستۇرىندەگى شىرايلى رۋح ءبىزدى دە عالامات ءبىر عاجايىپتىڭ بولارىنا سەندىرىپ, تەاترعا قاراي شاقىرا بەرگەن. سەبەبى جاڭا قويىلىمدى تاجىكستاننان ارنايى شاقىرىلعان تانىمال دراماتۋرگ, رەجيسسەر, تەاتر جانە كينو اكتەرى بارزۋ ابدراززاكوۆتىڭ ءوزى ساحنالادى. رەجيسسەر بارزۋدىڭ بۇعان دەيىن دە ەلىمىزدىڭ بىرنەشە تەاترىندا قويعان ءساتتى جۇمىسىنا كۋا بولىپ جۇرگەننەن كەيىن شىعار, كەزەكتى ىزدەنىسىنە زور سەنىم بىلدىرىستىك. ونىڭ ۇستىنە, تەاتر ساحناسىنا العاش بولىپ پارسى اقىنى گانجاۋي ءنيزاميدىڭ ء«لايلى-ءماجنۇن» داستانىن شىعارۋىن ۇلكەن تاۋەكەلگە بالاپ, باتىلدىعىنا ريزا بولعانىمىز دا جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى بۇعان دەيىن تەك بالەت تىلىندە سويلەگەنىمەن, الەمدىك دراما تەاترلارى تاجىريبەسىندە ايتۋلى شىعارمانىڭ ساحنالانۋى بولعان ەمەس. ونىڭ باستى سەبەبىن دراماتۋرگيا زاڭدىلىعىنا سايكەس ساحنالىق قايشىلىقتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن دەپ ءتۇسىندىرىپ, قابىلداپ كەلدىك. كەزەكتى جۇمىسىندا بارزۋ سول تابۋ-تۇسىنىكتى جوققا شىعارۋعا بارىنشا تالپىنىپ باقتى.
حوش! سونىمەن ءبىز كۋا بولعان ء«لايلى-ءماجنۇننىڭ» ەڭ اۋەلى شىعىس كولوريتىن بويىنا سىڭىرۋگە ۇمتىلعانى ۇنادى. بۇل تۇرعىدا ستسەنوگراف قانات ماقسۇتوۆتىڭ ەڭبەگىن ايرىقشا ايتىپ ءوتۋ ادىلەتتى بولادى. ساحنا سۋرەتى مەن كوستيۋمدە بەدەرلەنگەن بەينەلى ءتىل شىعىس الەمىنىڭ نازىك يىرىمدەرى مەن تۇتاس مەنتاليتەتىن ۇتىمدى كورسەتە العان. ورتاداعى شەڭبەر مەن قۇمنىڭ ويناتىلۋى دا سپەكتاكل اتموسفەراسىن اشۋعا ءساتتى قىزمەت ەتەدى. بۇدان بولەك, رەجيسسەر قوبىز, گوبوي سىندى بىرنەشە اسپاپ ءتۇرىن ساحنا تورىنە شىعارادى. جاندى مۋزىكا, قويىلىمنىڭ لەيتموتيۆى ەتىپ الىنعان قوبىزدىڭ كۇڭىرەنگەن كۇمبىر ءۇنى ماحابباتتىڭ ازابىن تارتقان قوس مۇڭلىق – ءماجنۇن مەن ءلايلىنىڭ ىشكى درامالىق كۇيىن ءدوپ باسىپ, جۇرەكتى پەندەنىڭ كوڭىل قىلىن شەرتەدى. وسىنداي ءساتتى شتريحتار ارقىلى رەجيسسەر شىعىس الەمىنىڭ بار سۇلۋلىعى مەن سالتاناتىن جەتكىزۋگە تالپىنعان. جانە ونىسى تولىقتاي ماقساتتى مەجەسىنە جەتكەن.
جالپى, ءبىز بىلەتىن بارزۋ ابدراززاكوۆتىڭ رەجيسسەرلىك قولتاڭباسى وزگە ارىپتەستەرىنەن ەڭ الدىمەن اكتەر جانىن باستى پلانعا شىعارۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. سول ارقىلى ساحناداعى ءوز اقيقاتىن ىزدەيدى. ول ۇسىناتىن سۇلۋلىق الەمى ءتىپتى دە سىرتقى ارەكەتكە بايلانىستى ەمەس, جان دۇنيە پلاستيكاسى الدىڭعى ورىندا. ونى ساحناداعى اكتەرلىك ىزدەنىستەردەن دە ايقىن بايقاۋعا بولادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترى ترۋپپاسىنا تەرەڭ ويلى سۋرەتكەرمەن جۇمىس ىستەۋ ۇلكەن تاجىريبە بولعانى انىق. ەرجان نۇرىمبەت, قۋاندىق قىستىقباەۆ, التىناي نوگەربەك, مەيرام قايسانوۆ باستاعان تەاتردىڭ تىسقاققان تاجىريبەلى ارتىستەرىمەن قاتار, جاس ساحناگەرلەر – ولجاس جاقىپبەك, ينابات ابەنوۆا, جانات وسپانوۆ سىندى ءبىر توپ تالانتتى جاستىڭ دا بۇعان دەيىن كەيىپتەگەن بەينەلەرىنەن بولەك, توسىن, تىڭ ىزدەنىستەرىنە كۋا بولدىق. قويىلىمنىڭ ولجاسى – وسى.
ايتسە دە ۇلكەن ءىستىڭ كەمشىلىكسىز بولمايتىنى جانە راس. كوڭىلگە قونبايتىن ونداي ولقىلىقتىڭ دەنى تىكەلەي دراماتۋرگياعا كەلىپ تىرەلدى. ادەبي تۋىندى رەتىندە كلاسسيكا بولعانىمەن, جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ساحنا زاڭدىلىقتارىنا كەلگەندە ء«لايلى-ءماجنۇننىڭ» ءبىر قايناۋى ىشىندە. وسى كەمشىلىك رەجيسسەرگە ساحنادا بار مۇمكىندىگىن كورسەتۋىنە كەدەرگى بولا بەرگەندەي سەزىلدى. ونىسىن رەجيسسەردىڭ ءوزى دە قويىلىم جانرىن ايقىنداعاندا انىق اڭعارتىپ قويادى. ياعني, سپەكتاكلدى تراگەديا نەمەسە دراما ەمەس, پوەما دەپ كورسەتەدى. دەمەك, ادەبي پوەمادا درامالىق قايشىلىقتىڭ سولعىن ءتۇسىپ جاتۋى قالىپتى جايت. جانر تالاپتارى تۇرعىسىنداعى اتالعان كەمشىلىك قويىلىم ديناميكاسى مەن تەمپوريتمىن بارىنشا باياۋلاتىپ, بىرسارىندىلىققا الىپ كەلگەندەي. سول ءۇشىن دە سۋرەتكەر جۇمىسىندا پارسىنىڭ كوشە تەاترلارى ازىلدەرىنە, ءتۇرلى فارستارعا ماقساتتى تۇردە بارادى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, رەجيسسەر تاراپىنان تابىلعان مۇنداي شەشىم قويىلىمنىڭ كوركەمدىك بوياۋىن قالىڭداتتى دەپ ايتا المايمىز. كەرىسىنشە, داستانداعى ماڭگىلىك ماحاببات تاقىرىبىن سولعىندىققا ۇرىندىرعانداي. نەگىزگى ءتۇسىرىلۋى كەرەك ەكپىن نىساناسىن ءدوپ تاپپاعان ءسويتىپ. ياعني, ايتپاعىمىز – قويىلىمدا كايستى ءماجنۇن كۇيگە تۇسىرگەن الاپات ماحاببات جوق. باس كەيىپكەر – ءلايلى مەن ءماجنۇننىڭ عازالى عاشىقتىق كۇيى كورەرمەنىن سەندىرمەيدى. رولگە تاڭدالعان اكتەرلەر ساحنادا سونداي تارتىمدى, بىراق كەيىپكەر مىنەزىن مۇسىندەۋدە جان جوق, ساۋلە جوق. بۇدان بولەك, ارتىستەر رەپليكاسىنىڭ باستان-اياق پوەتيكالىق ديالوگتەرمەن ءورىلۋى دە قويىلىمدى سپەكتاكل ەمەس, كومپوزيتسيالىق جۇمىس تابيعاتىنا كوبىرەك جاقىنداتىپ جىبەرگەندەي اسەردە قالدىرعان. ارينە تەاتردىڭ مۇنداي ءۇردىسى پارسى ەلدەرىنە, اسىرەسە ازەربايجان مەن تاجىكستان تەاترلارىنا ءتان, قازىردىڭ وزىندە ءجيى ۇشىراساتىن كوركەمدىك ءتاسىل بولعانىمەن, قاللەكي تەاترى ارتىستەرىنە دە, كورەرمەننىڭ قابىلداۋىنا دا ءبىرشاما سالماق تۇسىرگەندەي سەزىلدى. بىراق سوعان قاراماستان, ساحنادا ءرولىن تاماشا ساراپتاۋ سوقپاعىنا تۇسىرگەن ءدارۋىش بەينەسىندەگى ەرجان نۇرىمبەتتىڭ ەڭبەگى اتاپ وتۋگە لايىق. اكتەر ۇنىندەگى بەينەبىر مۋزىكاداي قۇيقىلجىپ توگىلگەن اسەرلى داۋىس, قازاقى قۇنارعا باي ءۇن پاليتراسى شىن مانىندە ساحنانىڭ ءسانىن كىرگىزدى. ءماجنۇننىڭ اتا-اناسىن كەيىپتەگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋاندىق قىستىقباەۆ پەن مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى التىناي نوگەربەك اراسىنداعى تەرەڭ تۇسىنىسكەن شىعارماشىلىق تاندەم دە كوڭىلگە جىلىلىق سىيلايدى. كەرىسىنشە, ءلايلىنىڭ اناسى مەن ديۋانا كەمپىرلەر بەينەسىندە كورىنگەن ءبىر تيپتەگى بىرنەشە اكتريسا ويىنىنان وزىنە ءتان ەرەكشەلىك تاپپاي قينالدىق. ساحناعا شىعىپ, داراقى ايعايعا باسقان ساحناگەرلەر ىزدەنىسىنە ءالى دە ءوز بەدەرى مەن ەرەكشەلىك شتريحتارىن تابۋ جاعى جەتىسپەي جاتقانىن دا, ورايى كەلگەندە, اتاپ ءوتۋدى ءجون كوردىك. بالكىم, مۇنىڭ بارلىعى تەك پرەمەرا قاربالاسىنداعى تولقىنىس, جان ءدىرىلى دە بولار. قويىلىم دا, اكتەرلىك ويىن دا دايىندىق, كۇندەلىكتى تاجىريبە, ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە ءوز ارنا-جۇيەسىنە ءتۇسىپ, ساحناداعى مەجەلى بيىگىن بەلگىلەر دەپ سەنەمىز.
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
