قۇرمەتتى دەلەگاتتار جانە سەزد قوناقتارى! قادىرلى پارتيالاستار!
بارشاڭىزدى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! 1999 جىلعى 1 ناۋرىز ەگەمەن ەلىمىزدىڭ جىلناماسىنا پارتيامىزدىڭ نەگىزى قالانعان كۇن رەتىندە ەندى. تاريح ولشەمىمەن قاراعاندا بۇل – كوپ ۋاقىت ەمەس, بىراق ءبىز ءۇشىن تۇتاس داۋىرگە پارا-پار. عاسىرلار توعىسىنداعى كۇردەلى ەكونوميكالىق جاعداي تەز ارادا دۇرىس تاڭداۋ جاساۋىمىزدى تالاپ ەتتى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتىپ, مىقتى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن بىزگە باتىل ءارى ماڭىزدى رەفورمالار جاساۋ كەرەك بولدى. ايتپەسە, وركەنيەت جولىنا باستايتىن الەمدىك دامۋ كوشىنەن قالىپ قوياتىن ەدىك. وسىنداي ۇلى ماقساتتى كوزدەگەن «نۇر وتان» پارتياسى حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاپ, ورنىقتى ىلگەرىلەۋىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن بىردەن-ءبىر ساياسي كۇشكە اينالدى. سىندارلى جىلداردا جانىمنان تابىلىپ, بيىك بەلەستەردى باعىندىرۋعا اتسالىسقان پارتيالاستارىما العىسىمدى بىلدىرەمىن. مەن بۇگىن وزدەرىڭىزبەن بىرگە اتقارعان جۇمىسىمىزدى قورىتىندىلاپ, بولاشاق باعدارىمىز تۋرالى وي بولىسسەم دەيمىن.
ەڭ الدىمەن, قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى ايشىقتايتىن ناقتى فاكتىلەرگە توقتالايىن. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ايتارلىقتاي ءوستى. سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 9 ەسەدەن استام ارتتى. قازاقستانعا شەتەلدەن 320 ميلليارد دوللارعا جۋىق تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ازاماتتارىمىزدىڭ كىرىسىن 16 ەسە كوبەيتتىك. 141 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇكىل ەلىمىزدە الەۋمەتتىك ماڭىزى زور جاڭا ينفراقۇرىلىم نىساندارى بوي كوتەردى. 1 400 زاماناۋي اۋرۋحانا, ەمحانالار مەن امبۋلاتوريالار, 2 865 جاڭا مەكتەپ, كوللەدجدەر مەن بالاباقشالار اشىلدى. مۇنىڭ ءبارى – بۇكىل حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. «نۇر وتان» مەملەكەتتىك ماڭىزى بار شەشىمدەر قابىلداۋعا ىقپال ەتىپ, سايلاۋشىلاردىڭ سەنىمىن اقتاپ كەلەدى, دەپ اتاپ وتكەن مەملەكەت باسشىسى جاڭا ۋاقىت الدىمىزدان جاڭا سىن-قاتەرلەردى تارتىپ وتىرعانىن, الەم پەرمانەنتتى تۋربۋلەنتتىلىك جاعدايىنا دەندەي ەنىپ بارا جاتقانىن ايتتى. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي رۋحىمىزدى ءتۇسىرىپ, بولاشاق الدىندا جۇرەكسىنۋگە سەبەپ بولماۋى ءتيىس. كەز كەلگەن داعدارىس ءتۇرلى سىلكىنىستەرمەن قاتار جۇرەدى, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە وسۋگە قاجەتتى كەڭىستىك قالىپتاستىرىپ, مۇمكىندىكتەر تەرەزەسىن اشادى. باستىسى, دامۋدىڭ دۇرىس باعىتىن تاڭداپ, قوعامدى العا قويعان ماقساتتارعا جۇمىلدىرا ءبىلۋ.
كەز كەلگەن ەكونوميكالىق جەتىستىكتەر مەن گەوساياسي جەڭىستەر, ءاربىر ادامنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا اكەلمەسە, ونىڭ ۇلكەن ءمانى دە, قۇنى دا بولمايدى. XXI عاسىرداعى مەملەكەتتەردىڭ ورنىقتى دامۋ فورمۋلاسى مەن وركەندەۋىنىڭ قۇپياسى وسىندا جاتىر, دەپ اتاپ وتكەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىنگى سەزد ءوزىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن, پارتيانىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى «باقۋاتتى قوعام: ونجىلدىقتىڭ 10 ماقساتى» باعدارلاماسىن قاراستىراتىنىنا توقتالدى. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما ستراتەگيالىق كوزقاراستىڭ اۋقىمدى كوكجيەگىن اشادى جانە قوعام مەن مەملەكەتتىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى دامۋىنىڭ نەگىزگى قىرلارىن ايقىندايدى. ويتكەنى الداعى ون جىل ءبىزدىڭ وزىق وتىز مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ۇمتىلۋىمىزداعى شەشۋشى كەزەڭ بولماق.
بۇل ورايدا, قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىز ۇلتتىق يدەيامىزدى باسشىلىققا الۋعا ءتيىس ەكەنىمىزدى ايتتى. ال ونىڭ بازالىق قۇرامداۋىشتارى ۇلتتىق بىرلىك, باسەكەگە قابىلەتتى قۋاتتى ەكونوميكا, وركەندەۋشى زياتكەر قوعام, الەمدە لايىقتى قۇرمەتكە يە ەل ەكەنى بەلگىلى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ تابىستى دامۋىنىڭ نەگىزى بولىپ سانالادى.ء وز كەزەگىندە, ۇلتتىق بىرلىك دوكتريناسى ءتورت تىرەككە سۇيەنەدى: 1.ورتاق تاريح; 2.ورتاق قۇندىلىقتار; 3.ورتاق وتان; 4.ورتاق بولاشاق.
ەلباسى بۇدان ءارى باستى باسىمدىق – ازاماتتاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن جانە قازاقستاننىڭ دامۋىن الەۋمەتكە باعدارلانعان مەملەكەت رەتىندە قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىنە توقتالا كەلىپ, ءتىپتى ەڭ كۇردەلى كەزەڭدەردە الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالعانىن اتاپ ايتتى.
ءبىز دامۋ شىعىندارىن تومەندەتپەي, مۇقتاجدارعا كومەكتەسۋگە ءتيىسپىز. بيىل الەۋمەتتىك سالاعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ بارلىق شىعىستارىنىڭ 45 پايىزدان استامى باعىتتالدى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە بىزدە بەلگىلى ءبىر تەڭسىزدىكتەر مەن الەۋمەتتىك بولىكتە پروبلەمالى نۇكتەلەر پايدا بولدى. وسىعان بايلانىستى مەن ۇلتتىق قوردان ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا قاراجات ءبولۋ جونىندە شەشىم قابىلدادىم. ۇكىمەت وسى ماقساتقا بولىنەتىن شىعىستاردى دۇرىس اكىمشىلەندىرۋى ءتيىس, دەگەن ەلباسى ءبىز قازىر ۇلكەن سىن-قاتەرلەر مەن جاھاندىق بەلگىسىزدىك جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى, جيناقتاعان قورىمىز بۇدان دا كۇردەلى ۋاقىتتاردا كەرەك بولۋى مۇمكىندىگىن ۇمىتپاۋدى ەسكەرتتى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, الەۋمەتتىك ساياسات تەڭگەرىمدى بولۋى ءارى ماسىلدىق كوڭىل كۇيدىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋى ءتيىس. كومەك اسا مۇقتاج جاندارعا بەرىلىپ, اتاۋلى سيپاتتا بولۋى كەرەك. بولىنگەن قاراجات ءاربىر وتباسىنا جانە ناقتى ادامعا جەتۋىن ەلباسى ءوزى قاداعالايتىن بولادى.
سەزدە ءمالىم بولعانىنداي, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن پارتيا ازاماتتاردى قاتتى تولعاندىراتىن ماسەلەلەرگە ساراپتاما جۇرگىزگەن. ولاردىڭ قاتارىندا بالالار جاردەماقىسىن كوتەرۋ, كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, باسپانامەن قامتۋ, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ سىندى باسقا دا ماسەلەلەر بار. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, ولاردى شەشۋدەگى پارتيانىڭ ەلەۋلى ۇلەسى ءۇش باعىتتاعى الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى كورىنبەك. بۇلار:
1. تابىستى ارتتىرۋ جانە حالىقتىڭ از قامتىلعان بولىكتەرىن قولداۋ.
2. تابىسى تومەن ازاماتتاردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ جانە ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن جاقسارتۋ.
3. وڭىرلەردى كەشەندى دامىتۋ.
ءبىرىنشى. بۇگىندە قازاقستاندىق وتباسىلاردىڭ ءال-اۋقات دەڭگەيىن كوتەرۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, مادەنيەت, سپورت, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە باسقا سالالاردا جۇمىس ىستەيتىن 1 ميلليوننان استام ازاماتتىق قىزمەتشىلەردى تىكەلەي قامتيدى, دەپ اتاپ كورسەتكەن مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلعى 1 شىلدەدەن بيۋدجەتتىك سالانىڭ تومەن جالاقىلى جۇمىسكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 30 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى; اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيلەردە تىكەلەي ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن اتقارۋشى ورگانداردىڭ تومەنگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ورتاشا 25 پايىزعا كوتەرۋدى تاپسىردى. بۇل ماقساتتارعا 2019-2021 جىلدارى قوسىمشا 980 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى.
ەلباسى اتاپ وتكەندەي, جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ ناتيجەسىن ءاربىر وتباسى الىس بولاشاقتا ەمەس, ءدال بۇگىننەن باستاپ سەزىنۋى ءتيىس.
اسىرەسە, كوپ بالالى وتباسىلاردى قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋ قاجەت دەپ سانايمىن. بۇگىندە ەلىمىزدە شامامەن 340 مىڭ وتباسىنىڭ ءتورت جانە ودان كوپ بالاسى بار. بالالى وتباسىلاردى قولداۋعا جىل سايىن 500 ميلليارد تەڭگەدەن اسا بولىنەدى. بۇل وتباسىلاردىڭ تابىس دەڭگەيى ءارتۇرلى. سوندىقتان مەملەكەت ءبىرىنشى كەزەكتە تابىسى تومەن كوپ بالالى وتباسىلارعا ايرىقشا قامقورلىق تانىتىپ, نازار اۋدارۋى قاجەت. قازىرگى كەزدە مەملەكەتتەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى 111 مىڭنان استام وتباسى (571,6 مىڭ ادام) الادى. از قامتىلعان, اسىرەسە كوپ بالالى وتباسىلاردى قامتۋ اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە اتاۋلى كومەك كورسەتۋ ولشەمدەرىن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس شەگىنەن (14849 تەڭگەدەن 20789 تەڭگەگە دەيىن) 70 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا قۇقىعى بار بالالى وتباسىلاردى ادرەستىك قولداۋ ءۇشىن كوپ بالالى وتباسىنداعى ءاربىر بالاعا تولەنەتىن ەڭ تومەنگى تولەمدى 20 789 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەۋ كەرەك. الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداۋدىڭ بارلىق ۇدەرىستەرى بارىنشا جەڭىلدەتىلۋى جانە پرواكتيۆتى فورماتقا كوشىرىلۋى ءتيىس.
وسىنداي وتباسىلاردىڭ جيىنتىق تابىسىن ەسەپتەگەندە كوپ بالالى وتباسىلار مەن كوپ بالالى انالارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىلار, مۇگەدەكتىگى ءۇشىن بالالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى, ستيپەنديا سياقتى جەكەلەگەن جاردەماقىلاردى ەسەپكە الماۋ كەرەك. ناتيجەسىندە, 2019 جىلى 830 مىڭنان استام ادام, سونىڭ ىشىندە 550 مىڭ بالا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكپەن قامتىلادى, دەپ اتاپ وتكەن قازاقستان پرەزيدەنتى سونداي-اق مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالارعا, قامقورشىلار مەن وتباسىلارعا (تۇلعالارعا) جاردەماقىنى 30 پايىزعا كوتەرۋدى تاپسىردى. بۇل شارا 100 مىڭنان استام ادامدى قامتيدى. ونى جۇزەگە اسىرۋعا 2019-2021 جىلدارى قوسىمشا 300 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولۋ تاپسىرىلىپ وتىر.
بۇل رەتتە, الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتى الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت جانە وتباسىنىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا مىندەتتى تۇردە قاتىسۋى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى اكىمدەرگە ءاربىر وتباسىنا بارۋدى جانە كومەككە مۇقتاجداردى قولداۋ شارالارىن وڭىرلىك مۇمكىندىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.
ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, تولىق ەمەس كوپ بالالى وتباسىلارعا ۇيدە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋگە جاعداي جاساۋ, ال اۋىلداعى كوپ بالالى وتباسىلارعا گرانتتار مەن شاعىن نەسيەلەردىڭ جەكەلەگەن كۆوتاسىن ءبولۋ قيسىندى بولماق. بۇل جۇمىستاردى ۇكىمەت پەن اكىمدەر «نۇر وتان» پارتياسىمەن جانە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس. بۇل رەتتە اكىمدەر مۇقتاج وتباسىلارعا كومەكتىڭ وڭىرلىك باعدارلامالارىن «باقىتتى وتباسى» پارتيالىق جوباسى اياسىندا قايتا قاراۋى كەرەك.
ەكىنشى. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن جاقسارتۋ جانە باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى دا بەلسەندىرۋ كەرەك. ۇكىمەتكە نەگىزىنەن كوپ بالالىلار قاتارىنداعى از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر سالۋدى تاپسىرامىن. بۇل ماقساتقا تاياۋ جەتى جىلدا قوسىمشا 50 ميلليارد تەڭگە جىل سايىن ءبولۋ قاجەت. سونىمەن قاتار تابىسى تومەن كوپ بالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلار, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلار ءۇشىن باسپانا الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرعان ءجون. ازاماتتاردىڭ وسى ساناتتارى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسى ارقىلى جىلدىق 2-3 پايىزبەن تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن ۇسىنۋدىڭ جەڭىلدىكتى تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. تۇرعىن ءۇي جيناق بانكىنە وسى ماقساتقا جىل سايىن 50 ميلليارد تەڭگە بولىنەتىن بولادى, دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى رەفورمانى قيسىندى ناتيجەگە جەتكىزۋ كەرەكتىگىن دە قاپەرگە سالدى. قازىرگى زامان بالالارىمىزدىڭ بويىندا جاڭا ماشىقتار مەن داعدىلاردى دامىتۋدى تالاپ ەتەتىنىنە توقتالىپ, بۇل تۇستاعى تابىستىلىقتىڭ جيىنتىعى پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ۇدايى ارتتىرۋ, وزىق ماتەريالدىق بازا مەن وزەكتى وقىتۋ باعدارلاماسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, ءاربىر وڭىردە كەمىندە ءبىر وزىق جوو جانە 10 زاماناۋي كوللەدج بولۋى ءتيىس. وقۋ ورىندارى تيىمدىلىگىنىڭ باستى كورسەتكىشى – تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى. ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنى ءبىلىمدى جانە دەنساۋلىعى مىقتى بولۋى ءتيىس. سوندىقتان تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان, ساپالى دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
وتاندىق مەديتسينا, ەڭ الدىمەن, پروفيلاكتيكا مەن سالاماتتى ءومىر سالتىن ىنتالاندىرۋدى باعدار ەتكەنى ءجون. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتى مەن باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك شىعىستارى دەنساۋلىق ساقتاۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمىندە 40-تان 60 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلۋى ءتيىس. بۇل – الەمدەگى بارلىق دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا قوسىمشا 120 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن, دەدى ەلباسى. مۇنىڭ ناتيجەسىندە 7 وڭىردە جىلىنا 100 مىڭ پاتسيەنتتى قامتيتىن ستاتسيونارلىق-مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى ارتا تۇسەتىن بولادى.
ءۇشىنشى, دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى, بۇكىل ەلىمىز بويىنشا ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان وڭىرلىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرا باستاۋ قاجەت. بىزدە وڭىرلەردىڭ دامۋىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتار بايقالادى. نەلىكتەن ءبىر وبلىستاردا جولدار جاقسى, ال باسقالارىندا جامان؟ نەلىكتەن ءبىر جەرلەردە تكش تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى, ەكىنشىلەرىندە ءدال ونداي ەمەس؟ شىن مانىندە جۇمىس ىستەيتىن, ادامداردىڭ پروبلەمالارىن بىلەتىن جانە شەشەتىن اكىمدەر بار. حالىقپەن كەزدەسۋلەردەن ات-تونىن الا قاشاتىن جانە ءوڭىر حالقىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن مۇقتاجدىقتارىنا ءجۇردىم-باردىم قارايتىندارى دا كەزدەسەدى. اكىمدەرگە حالىققا جاقىن بولىپ, ونىڭ يگىلىگى ءۇشىن ءبارىن ىستەۋگە ۇمتىلۋ كەرەك.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ سوزىندە ەلىمىزدە ءتۇرلى باعدارلامالار بار ەكەنىنە, وعان جەتكىلىكتى رەسۋرستار ءبولىنىپ وتىرعانىنا, الايدا ادامداردىڭ ناقتى ناتيجەنى كورمەي كەلە جاتقاندارىنا نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, مۇندايعا جول بەرۋگە بولمايدى. ۇكىمەت پەن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر بۇكىل الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى تاباندىلىقپەن شەشۋلەرى ءتيىس جانە جالعان كورسەتكىشتەردى قۋماۋلارى كەرەك. ويتكەنى ءار ءوڭىر ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى. ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك ءومىر ساپاسىنىڭ جاڭارتىلعان ستاندارتتارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا كارتا قالىپتاستىرۋ قاجەت.
سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق اۆتوكولىك جەلىلەرى قۇرىلىسى بويىنشا اسا زور, تاريحي ماڭىزدى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. تۇتاستاي العاندا, ءبىز 12,5 مىڭ كم اۆتوموبيل جولى مەن 2,5 مىڭ كم تەمىر جول, تەڭىز پورتتارىن سالدىق جانە جوندەۋدەن وتكىزدىك. ارينە, اۆتوباندار سالعان ماڭىزدى, بىراق ۇيگە دەيىن جول سالعان ودان دا ماڭىزدىراق. زاماناۋي جەرگىلىكتى جولدار جەلىسىن كەڭەيتۋ – بۇل ورىندالۋىن پارتيا باقىلاۋىنا الۋى ءتيىس ۇكىمەتتىڭ شەشۋشى مىندەتى. اتالعان ماقساتتارعا قوسىمشا 350 ملرد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن. بۇل شارالار 2025 جىلعا قاراي وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزداعى اۆتوجولداردىڭ 95 پايىزىن جاقسارتۋعا جاردەمدەسەدى, دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى سونداي-اق وڭىرلىك كولىك ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ بارلىق نىسانى, ونىڭ ىشىندە اەروپورتتار, اۆتو جانە تەمىر جول ۆوكزالدارى جاڭعىرتىلۋى ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. استانا, الماتى جانە شىمكەنت سياقتى ءىرى قالالاردىڭ شەت اۋماقتارىندا قالىپتاسقان پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن 2019-2021 جىلدارعا قوسىمشا 90 ملرد تەڭگە بولىنەتىن بولادى. شاعىن جانە مونوقالالاردى دامىتۋعا دا تاياۋداعى ءۇش جىل بويى جىل سايىن قوسىمشا 10 ملرد تەڭگە قاراستىرىلادى. ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىنىنىڭ تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزۋى, كەڭ اۋقىمدى گازداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى باسىمدىق بولىپ تابىلادى. سۋمەن جانە كارىز جۇيەلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوسىمشا 140 ملرد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن. بۇل اتالعان سالادا 2,2 ملن-نان استام ادامنىڭ پروبلەماسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق گازداندىرۋ جانە ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىنا شامامەن قوسىمشا 190 ملرد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن. بۇل شارالار گازبەن 1,1 ملن ادامدى قامتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, وڭىرلىك ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ سەنىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى. ۇكىمەتكە اتالعان ماقساتتارعا 2019-2021 جىلدارعا شامامەن 920 ملرد تەڭگە قاراستىرۋدى جۇكتەيمىن. جوعارىدا ايتىلعانداردى قاپەرگە الا كەلە, «نۇر وتان» ەلىمىزدىڭ ينجەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋعا ەكپىن تۇسىرە وتىرىپ, «قۇتتى مەكەن» پارتيالىق جوباسىن ىسكە قوسۋى ءتيىس, دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قولىمىزدا 7,5 ملن اۋىل حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى. ءبىرىنشى كەزەكتە ۇكىمەتكە اكىمدەرمەن جانە ماسليحاتتارمەن بىرلەسىپ, بولاشاعى بار اۋىلداردى انىقتاۋ, سول جەرلەردە الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ, ينتەرناتتار قۇرۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى. ءبىز اۋىلدارىمىزدى ءوسىم مەن ورنىقتى دامۋدىڭ وشاعىنا اينالدىرۋىمىز قاجەت. اۋىلدا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار ءوندىرىسى بويىنشا بيزنەستى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ جانە تاعى باسقالار بويىنشا قحر-دىڭ تاجىريبەسىن پايدالانۋ قاجەت. سول جەرلەردە تۇرعىن ۇيلەر, جولدار سالىپ, كوممۋنيكاتسيالار جۇرگىزۋ, الەۋمەتتىك نىساندار تۇرعىزۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ كەرەك. سونداي اۋىلدارعا بولاشاعى جوق ەلدى مەكەندەردەن ادامدار كوشىپ باراتىن بولادى. جۇمىس ىستەپ, لايىقتى ءومىر سۇرۋگە اۋىلدىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى. وسىعان وراي, ۇكىمەتكە «اۋىل – ەل بەسىگى» ارنايى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ۇسىنىس ازىرلەپ, ونى 2019-2021 جىلدارى 90 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. بۇل جاستاردىڭ اۋىلدا ورنىعىپ قالۋىنا كومەكتەسەدى, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جوعارىدا كورسەتىلگەن بارلىق باعىت پەن جوبانىڭ كەشەندى سيپاتى بار, پارتيانىڭ ۇزاق مەرزىمدى ماقساتتارىمەن ۇيلەسەدى جانە كوپ كەشىكپەي-اق ادامدارعا سەزىنەتىندەي دەڭگەيدە پايداسىن تيگىزەدى. ولاردى تاياۋداعى ءۇش جىلدا جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن قوسىمشا 2 ترلن تەڭگە بولىنەتىن بولادى. وسى قارجى كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ مەن بيۋدجەت شىعىستارىن تۇبەگەيلى وڭتايلاندىرۋ ەسەبىنەن قاراستىرىلۋى قاجەت. بۇل ارادا جەرگىلىكتى جەرلەردەگى باسىم باعىتقا يە ەمەس, قىمبات ءىس-شارالاردى كۇن تارتىبىنەن شىعارىپ تاستاۋ كەرەك. اتالعان قادامدار تاياۋداعى ءۇش جىلدا بيۋدجەتكە 1 ترلن تەڭگە تۇسىرۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. سونداي-اق ۇلتتىق قوردان 2019-2021 جىلدار ىشىندە قوسىمشا 1 ترلن 350 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاجەت. جاڭا باعدارلاما الەمدىك شەشۋشى ترەندتەردى زەرتتەۋ مەن قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىندەگى جاعدايدى تالداۋ نەگىزىندە جاسالدى. وندا تاياۋداعى ءۇش جىلدا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ ىرگەتاسىنا اينالاتىن جانە بۇكىل ون جىلدىقتاعى پەرسپەكتيۆانى كوزدەيتىن ناقتى ماقساتتار مەن جوبالار كورىنىس تاپقان.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, بىزدە ۇكىمەت اۋىسىپ, ونىڭ قۇرامى 70 پايىزعا جاڭاردى. جاڭا مينيسترلەر كابينەتىنە, بارلىق اكىمگە دەرەۋ مەن جاريالاعان تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسۋ كەرەك. ۇكىمەتتىڭ ءار مۇشەسى مەن اكىمدەر جەكە جاۋاپكەرشىلىك الادى جانە جۇمىس ناتيجەلەرىنە جەكە جاۋاپ بەرەتىن بولادى. پارتيا دا حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە بەلسەندى ارالاسۋى ءتيىس. بۇل جۇمىستى «حالىققا كومەك» جوباسى كۇشەيتەدى عوي دەپ سەنەمىن. بۇگىندە قوعامنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە جەدەل ءۇن قاتىپ, ولارعا مەمورگانداردىڭ نازارىن اۋدارتۋ ماڭىزدى. بۇل ەڭ ءتيىمدى ستراتەگيا بولماق. ول ءۇشىن حالىقپەن كەرى بايلانىستىڭ قۋاتتى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. وسى ماسەلەدە بيۋروكراتيالىق سوزبۇيدالىققا جول بەرۋگە بولمايدى. مۇنىڭ تەك مەملەكەتتىك جەڭىلدىكتەرگە عانا ەمەس, سونداي-اق ۆولونتەرلەر مەن كاسىپكەر-مەتسەناتتار كورسەتەتىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە دە قاتىسى بار.
وسىلاي دەي كەلە, ەلباسى «نۇر وتاننىڭ» بارلىق فيليالى بارىنەن بۇرىن وسى جۇمىسقا باعدارلانۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. پارتيا حالىقتىڭ بارلىق جىگىنىڭ مۇددەسىن قورعاپ, ازاماتتار مەن مەملەكەت اراسىن بايلانىستىراتىن شەشۋشى بۋىن رەتىندە كورىنۋى ءتيىس. بۇگىندە الدىڭعى ورىنعا قولدانىستاعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك سالاداعى باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىگى ماسەلەسى شىعىپ وتىر. وسىعان وراي, مەن «نۇر وتانعا» پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن بىرلەسىپ مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن مونيتورينگىن باعالايتىن ورتالىق قۇرۋدى تاپسىرامىن. پارتيا الاڭىندا ءار توقسان سايىن جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قالاي ورىنداپ جاتقانى تۋرالى تىڭداۋلار وتكىزىپ تۇرۋ قاجەت. ەسەپتەر ماعان بەرىلىپ تۇراتىن بولادى. سولاردىڭ نەگىزىندە ءتيىستى قورىتىندىلار جاسايمىز, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى, تۇتاستاي العاندا, مىنا ماسەلەنى كەزەكتى مارتە ەرەكشە اتاپ كورسەتتى: ەكونوميكالىق دامۋ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ناقتى وسۋىنە باعىتتالاتىن بولۋى ءتيىس. «نۇر وتان» «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, مەملەكەتتىڭ بيزنەستى قولداۋ قاعيداتتارىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋى كەرەك. جەمقورلىقتى تۇبىرىمەن جويۋ باعىتىنداعى ماقساتتى جۇمىستار جالعاستىرىلعانى ءجون.
پرەزيدەنت كەلەسى كەزەكتە جاستارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋى قاجەتتىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى. ويتكەنى جاستار – بولاشاعىمىز! وسى ورايدا 2019 جىلدى جاستار جىلى دەپ جاريالاعانى اتاپ كورسەتىلدى. پارتيا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار «نۇر وتان» بەلسەندى ازاماتتار ءۇشىن باستى «الەۋمەتتىك ليفتىلەردىڭ» ءبىرى ءارى بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى ءۇشىن كادرلاردىڭ قاينار كوزى بولۋى كەرەك. زاماناۋي باسقارۋشىلاردىڭ جاڭا گەنەراتسياسى «پارتيانىڭ جاستار رەزەرۆىنەن» پايدا بولۋى قاجەت.
بارلىق نۇروتاندىق ناعىز پاتريوتتار بولۋلارى جانە ابىروي-بەدەلى كىرشىكسىز بولۋلارى ءتيىس. پارتيانىڭ حالىق الدىنداعى بەدەلى تەك ورتالىقتاعى كەڭ اۋقىمدى اكتسيالارمەن نەمەسە ءىس-شارالارمەن عانا ولشەنبەيدى. پارتيانىڭ وبرازى قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ كوز الدىندا جەرگىلىكتى جەرلەردەگى كۇندەلىكتى جۇمىستارمەن قالىپتاسادى. باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جانە وڭىرلەردەگى ماسەلەلەردى وڭ شەشۋگە قابىلەتتىلىگىمەن ەرەكشەلەنسىن. پارتيالىق ءىس-شارالاردىڭ مازمۇندىلىعى, اسىرەسە وڭىرلەردەگى مازمۇندىلىعى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ كەرەك. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋداعى كەڭ اۋقىمدى مىندەتتەر پارتيادان ءوز ىسىنە دەگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. «نۇر وتان» قوعامدىق باقىلاۋدىڭ باستى ينستيتۋتى بولۋى قاجەت. پارتيانىڭ باعدارلاماسىندا بۇگىن مەن ايتقان بارلىق ۇسىنىستار ەسكەرىلۋى ءتيىس, دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى ءسوزىن «نۇر وتان» – تولاعاي تابىستىڭ جانە بولاشاققا جول اشاتىن جارقىن جەتىستىكتەردىڭ پارتياسى. ءبىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيامىز, مول تابيعي رەسۋرسىمىز, ساياسي ەرىك-جىگەرىمىز بار. مەملەكەتتىڭ قۋاتتىلىعى ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنىمەن جانە تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىمەن ولشەنەدى. سوندىقتان مەن وزىمە سەنىم ارتقان حالقىمنىڭ بولاشاقتا ەمەس, قازىر باقىتتى بولعانىن كورگىم كەلەدى. ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز – تاتۋلىق پەن تىنىشتىق, ۇرانىمىز – بەرەكە مەن بىرلىك. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ارقا سۇيەيتىن تىرەگى – باياندى بەيبىتشىلىك پەن كەلەلى كەلىسىم! باس پارتيا بولۋ دەگەنىمىز – باسقارۋ ەمەس, ەلگە ادال قىزمەت ەتۋ! ءبىز – حالىق بىرلىگىنىڭ پارتياسىمىز. بۇگىنگى سەزد قازاقستاندى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ
30 جىلدىعىنا باۋىرىمىز ءبۇتىن, امان-ەسەن, مول تابىسپەن جەتە بەرەيىك! ارەكەت ەتەتىن كەز كەلدى, اعايىن! العا, «نۇر وتان»! العا, قازاقستان! – دەپ اياقتادى.
«نۇر وتان» – جاسامپازدىق پەن دامۋدىڭ 20 جىلى
پرەزيدەنت ءوزىنىڭ ءسوزىن اياقتاعان سوڭ سەزدى جۇرگىزىپ وتىرعان توراعانىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ بىرقاتار شەتەلدىك پارتيا باسشىلارىنىڭ اتىنان «نۇر وتاننىڭ» سەزىنە قۇتتىقتاۋ حاتتار كەلىپ تۇسكەنىن جاريا ەتتى. سونىڭ ىشىندە قۇتتىقتاۋلار رەسەيلىك «ەدينايا روسسيا», قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى, تۇركيانىڭ «ادىلەت جانە دامۋ», ازەربايجاننىڭ «ەني ازەربايجان», تاجىكستاننىڭ «حالىقتىق-دەموكراتيالىق» پارتيالارىنىڭ, ۆەتنامنىڭ كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ توراعالارى, وسى ەلدەردىڭ باسشىلارى ۆ.ءپۋتيننىڭ, سي ءتسزينپيننىڭ, ر.ەردوعاننىڭ, يلحام اليەۆتىڭ, ەمومالي راحموننىڭ, نگۋەن فۋ چونگتىڭ اتىنان كەلگەنىن ناقتىلاپ ءوتتى. اقش, بەلارۋس, گەرمانيا, جاپونيا, يتاليا, قىرعىزستان, مولداۆيا, وزبەكستان, رۋمىنيا, سينگاپۋر, فرانتسيا, ەستونيا جانە ت.ب. ەلدەردىڭ ساياسي پارتيالارىنان دا قۇتتىقتاۋ جەدەلحاتتار كەلگەنى جەتكىزىلدى.
وسىدان كەيىن ءسوز الماتى قالاسىنىڭ اكىمى, «نۇر وتان» پارتياسى الماتى قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى باۋىرجان بايبەككە بەرىلدى. «قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا, ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كۇرت كوتەرۋگە وسىنشا مول قارجىنىڭ ءبولىنۋى بارشا حالقىمىزعا جاسالعان ۇلكەن قامقورلىق دەپ بىلەمىن», دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. سونداي-اق ب.بايبەك: ء«بىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, بارلىق الەمدە قارجىلىق داعدارىس بولىپ وتىرعان جاعدايدا بۇل شىن مانىندەگى تەڭدەسسىز شەشىم. ەندى بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر پرەزيدەنتتىڭ بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا ايانباي كىرىسۋلەرى كەرەك. مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام اراسىندا ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋعا دانەكەر بولۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز» دەدى. ودان ءارى ول پارتيانىڭ جاڭا جاريالانعان
2030 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى حالىقتىڭ كوكەيىندە تۇرعان بارلىق ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرىپ, ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىراتىن ستراتەگيا, دەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, پارتيانىڭ 80 مىڭ مۇشەسى بار الماتى قالاسى فيليالىنىڭ بارلىق باستاۋىش ۇيىمدارىندا باعدارلاما كەڭىنەن تالقىلاندى. جۇزدەن استام ۇسىنىستار ءتۇسىپ, ولاردىڭ ءبارى ەسكەرىلگەن. «بىزدە قاراپايىم حالىقتىڭ مۇقتاجدىقتارى ۇنەمى زەردەلەنىپ وتىرادى. سونىڭ ارقاسىندا پارتيا قالاداعى قوعامدىق-الەۋمەتتىك جاعدايدى تۇراقتى تۇردە نازارىندا ۇستاپ كەلەدى», دەگەن ول الماتى فيليالىنىڭ ناقتى جۇمىستارى تۋرالى ايتىپ, قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرى جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى. «بىلتىر كەلىپ تۇسكەن 100 مىڭعا جۋىق ءوتىنىشتىڭ 70 پايىزى بويىنشا ازاماتتار ءوز ماسەلەلەرىن وڭ شەشۋگە قول جەتكىزدى. الماتىداعى كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءتاريفى ورتا ەسەپپەن 10 پايىزعا تومەندەتىلدى. 2016 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك بالاباقشالاردىڭ تولەماقىسى ازايتىلدى, بوس تۇرعان 400-دەن استام كوتتەدج ۇيلەردى پايدالانىپ, جەكەمەنشىك بالاباقشالار اشۋعا قول جەتكىزىلدى. بۇل باستاما مەملەكەت قاراجاتىن شىعىنداماي 20 مىڭنان ارتىق ءبۇلدىرشىننىڭ بالاباقشالارعا ورنالاسۋىنا جاعداي جاسادى. قالالىق پارتيا كونفەرەنتسياسىنىڭ شەشىمىمەن كوپ بالالى مۇقتاج انالاردى قولداۋ ماقساتىندا پارتيا اتقاراتىن ىستەردىڭ جول كارتاسى ىسكە قوسىلدى», دەدى ب.بايبەك.
كەلەسى ءسوز پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرتاي سابيليانوۆقا بەرىلدى. ول باسىم كوپشىلىگى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن پارلامەنت پرەزيدەنتتىڭ باتىل باستامالارىن ساپالى زاڭنامالارمەن قامتاماسىز ەتۋدە ايانباي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. سونىڭ ىشىندە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن» زاڭنامالارمەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ونىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جاسالىپ ءجۇر. پرەزيدەنتتىڭ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» مەن جىل سايىنعى حالىققا جولداۋلارىنىڭ ەل تۇرمىسىن جاقسارتۋعا جول اشقانى جەتكىزىلىپ, ونى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتكەن زاڭداردىڭ قابىلدانعانى ايتىلدى. «التىنشى شاقىرىلىمدا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 4 مىڭنان استام ەلدى مەكەندەردە, شالعاي اۋدانداردا بولىپ, 10 مىڭعا جۋىق كەزدەسۋلەر وتكىزدى. وسى كەزدەسۋلەردە بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ەلباسىنا دەگەن زور قۇرمەتى مەن ريزاشىلىعىن كوردىك. پرەزيدەنت بۇگىن دە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرا ءتۇسۋدى كوزدەگەن كۇردەلى شەشىمدەر قابىلداپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى پارتيانىڭ جاڭا باعدارلاماسىندا قامتىلعان. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى قولداۋ, تۇرعىن ۇيلەر سالۋ, جەرگىلىكتى جولداردى جوندەۋ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ, اۋىلداردى دامىتۋ سياقتىلار حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەر ەدى. وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە 2 ترلن 350 ملرد تەڭگەنىڭ ءبولىنۋى – تاريحي شەشىم دەپ ايتۋىمىزعا قۇقىمىز بار», دەدى ول. سونىمەن قاتار ن.سابيليانوۆ ەلباسى كوتەرگەن «قۇتتى مەكەن – اۋىل» اتتى جاڭا باعدارلامانىڭ اۋىلداردى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءسوز كەزەگى «الليۋر» كومپانيالار توبى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى اندرەي لاۆرەنتەۆكە بەرىلگەندە ول پارتيانىڭ قابىلدانعالى جاتقان جاڭا باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىسكە اسۋىنا ءبىز بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز», دەدى ول. ودان ءارى ا.لاۆرەنتەۆ وتاندىق اۆتوونەركاسىپتىڭ دامۋىنا توقتالىپ, مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قولداۋعا توقتالدى. «وتكەن جىلى اۆتوونەركاسىپ وسى سالاداعى ەڭ جوعارعى وسىمگە قول جەتكىزدى. ونىڭ ۇلەسى قازاقستاننىڭ بارلىق ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ 19 پايىزدان ارتىعىن قامتىدى. ءبىز بىلتىر 32 مىڭ اۆتوموبيل شىعاردىق, بۇل الدىڭعى جىلدان 66 پايىزعا ارتىق. ونىڭ ۇستىنە وتاندىق ساتىپ الۋشىلار سانى دا ارتىپ كەلەدى. ەگەر 2014 جىلى ءاربىر بەسىنشى ماشينا عانا وتاندىق ءوندىرىستىڭ ءونىمى بولسا, بۇگىنگى تاڭدا بارلىق ساتىپ الىنعان اۆتوماشينالاردىڭ ءاربىر ەكىنشىسى ءوز ءونىمىمىز بولىپ وتىر. ءبىز قازىر رەسەي, بەلارۋس, تاجىكستان جانە قىرعىزستان ەلدەرىنە اۆتوموبيل ەكسپورتتاۋدامىز. مۇنداي ەلدەردىڭ سانى ءالى دە ارتاتىنىنا سەنىمدىمىز. ويتكەنى بيىلعا جوسپارلانعان 50 مىڭ ءاۆتوموبيلدىڭ 20 پايىزىن ەكسپورتقا شىعارۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ال جاقىن بولاشاقتا ءبىز جىلدىق ءوندىرىس كولەمىن 100 مىڭعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ قويدىق, دەدى ول. ودان ءارى كاسىپورىن باسشىسى قازاقستاندىق اۆتوونەركاسىپ الەمدىك ايتۋلى ينۆەستورلاردىڭ دا قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «اۆتوونەركاسىپ كومپانيالارى وزدەرىنىڭ الدىنا قازاقستان قالالارىنا ەكولوگيالىق جاعىنان تازا قوعامدىق كولىكتەر شىعارۋ مىندەتىن دە الدارىنا قويىپ وتىر. وسى ماقساتپەن بىلتىر ءبىز اقتاۋ, اقتوبە, اتىراۋ قالالارىنا ەلەكترمەن جانە گازبەن جۇرەتىن اۆتوبۋستار شىعاردىق. بيىل شىمكەنت, پاۆلودار, تالدىقورعان قالالارى ءۇشىن سونداي 1500 اۆتوبۋس شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ال استانا مەن الماتىدا مۇنداي كولىكتەر كوپتەن بەرى بار», دەدى ا.لاۆرەنتەۆ.
اقجاۋلىقتى انالاردىڭ اماناتىن ارقالاپ كەلگەن كوپ بالالى انا ءاليا اقباسوۆا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىنشىلىقتاردى كورگەنىن, سول ساتتەردە بىرنەشە اي بويى ايلىق الماعان كۇندەردى باستان وتكىزگەنىن ايتىپ, كەشەگى كۇيىمىزدەن قازىرگى كۇنىمىزدىڭ الدەقايدا جاقسارعانىن ءسوز ەتتى. «بۇگىندە مەن – زەينەتكەرمىن, دەگەنمەن قول قۋسىرىپ وتىرعان جوقپىن. انالار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمىمىن. جاستارعا اقىل-كەڭەسىمىزدى بەرىپ, ءجون سىلتەپ وتىرامىز. جاستار الدىڭعى بۋىن انالاردىڭ سابىرىنان, بايسالدىلىعىنان ۇلگى السا ەكەن», دەدى ول.
ءا.اقباسوۆا انا رەتىندە كوپ بالالى وتباسىنا جاساعان قولداۋلار مەن الەۋمەتتىك باستامالارعا وراي قولعا الىنعان ناقتى ىستەردى جىلى قابىلداعانىن جەتكىزدى. «جاڭا عانا ءوزىڭىز حابارلاعانداي, كوپ بالالى وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتىلەتىنىن, الەۋمەتتىك جاردەماقى كولەمىنىڭ ۇلعاياتىنىن, باسپانا ماسەلەسىنىڭ دە وڭ شەشىم تاباتىنىن ايتىپ قاتتى قۋانتتىڭىز. مۇنىڭ ءبارى – كوپ بالالى وتباسىلارعا ۇلكەن وزگەرىس الىپ كەلەتىن باتىل باستامالار. بۇل ءبىزدىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىمىزدى ارتتىردى», دەدى انالار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى.
سونداي-اق ول ءبىراز بۇرىن حال-احۋال مەن الەۋمەتتىك جاعدايعا بايلانىستى كۇرت تومەندەپ كەتكەن تۋ قارقىنىنىڭ دا قايتا قالپىنا كەلە باستاعانىن ايتىپ: «سونىڭ ءبىر دالەلى, قازىر ءار جىلدا 46 مىڭ بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى ەكەن. بۇل كەرەمەت ەمەس پە؟ قازىر انالار كوپ بالالى بولۋدان قورىقپايدى», دەدى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان «زەنچەنكو ي ك» كوممانديتتىك سەرىكتەستىگى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى يۆان زەنچەنكو بارلىق پارتيالاستارىن مەرەيتويمەن قۇتتىقتاي كەلە, قازىردە سولتۇستىك قازاقستاننىڭ ماقتانىشىنا اينالىپ ۇلگەرگەن ءىرى كاسىپورىن ەلباسىنىڭ باستاۋىمەن ىسكە اسىرىلعان ناقتى مەملەكەتتىك قولداۋلاردىڭ ارقاسىندا اياققا نىق تۇرعانىن ايتتى. «بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا كوش باستاپ تۇر. بولاشاقتا اۋىل شارۋاشىلىق سالاسى تسيفرلاندىرۋعا كوشەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. بۇۇ-نىڭ بولجامى بويىنشا, «اقىلدى تەحنيكا» الداعى 30 جىلدا ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىن 70 پايىزعا ارتتىرا الادى», دەدى ول.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى 40 مىڭ نۇروتاندىقتىڭ سالەمىن قوسا جەتكىزگەن كاسىپكەر اۋىلشارۋاشىلىق سەكتورى درايۆەرگە اينالۋى قاجەت ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
مۇنان كەيىن مىنبەرگە كوتەرىلگەن «نۇر وتان» پارتياسى باتىس قازاقستان وبلىسى تاسقالا اۋداندىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دۋمان عازيز جىلدار بويى جول ازابىن تارتىپ كەلگەن تاسقالالىقتاردىڭ العىسىن الا كەلگەنىن ايتتى. اتالعان جول, ياعني ۇزىندىعى 104 شاقىرىم بولاتىن ورال-تاسقالا جولى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعان. بۇل, ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى شەكارا بويىندا ورنالاسقان, 18 مىڭنان اسا تۇرعىنى بار اۋدان زامانا يگىلىكتەرىن كەڭىنەن پايدالاناتىنىن ايقىن اڭعارتادى.
بولاشاقتاعى باعىت-باعدارعا توقتالعان ول: ء«سىز 2030 جىلعا دەيىن حالىقتىڭ تازا اۋىز سۋمەن تولىق قامتىلاتىنىن ايتتىڭىز. وسى تاپسىرما اياسىندا اۋدانىمىزداعى شالعايدا جاتقان 6 بىردەي ەلدى مەكەننىڭ تازا اۋىز سۋمەن قامتىلعانىن, تاسقالالىقتاردىڭ تازا اۋىز سۋمەن قامتىلۋى 95 پايىزعا, گازبەن قامتاماسىز ەتىلۋى 97 پايىزعا جەتكەنىن قۋانىشپەن ايتقىم كەلەدى», دەدى. دۋمان عازيزدىڭ, بۇدان بولەك, شالعاي اۋىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ قولداۋىن كورىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلاماسى بويىنشا تاسقالا اۋدانىنا سوڭعى ءۇش جىلدا 160 مىڭ جاس مامان جۇمىسقا كەلدى. وسىلايشا اۋدانداعى ءبىلىمدى جاستاردىڭ قاتارى ارتتى. 2030 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسىندا قاراستىرىلعان «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى وسى اتالعان باعىتتاعى جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى», دەدى ول.
بۇدان سوڭ ءسوز العان اقمولا وبلىسىنىڭ ماكسيموۆكا ەلدى مەكەنىندە تىگىن فابريكاسىنىڭ جۇمىسىن جۇرگىزىپ وتىرعان «SAMHAT» جشس باس ديرەكتورى سامال تىلەۋباەۆا الدىمەن سەزگە قاتىسۋشىلاردى اقمولا وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ اتىنان پارتيانىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى.
كاسىپكەر ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ مەملەكەت تاراپىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە كورسەتىلەتىن قولداۋمەن بىتە قايناسىپ جاتقاندىعىنا توقتالدى. سوندىقتان دا پارتيا باعدارلاماسىندا 2030 جىلعا دەيىن اتالعان سالانى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
– بۇل – سالماقتى كورسەتكىش. وعان جەتۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. پارتيادا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ باعدارلاماسى جاساقتالعان. مەملەكەت قازىردىڭ وزىندە كومەك كورسەتۋدە. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, زاماننىڭ ەڭ قيىن ۋاقىتتارىندا ءسىز شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتتىڭىز. قازىر ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمىن ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا قاراپ-اق باعالاۋعا بولادى, – دەدى كاسىپورىن ديرەكتورى.
ايتسا ايتقانداي, قازىر «SAMHAT» اياق كيىم فابريكاسىنىڭ ونىمدەرى ىشكى نارىقپەن قاتار, كورشىلەس مەملەكەتتەردە دە سۇرانىسقا يە. ءتىپتى جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ العاشقى لەگى بەلارۋس ەلىنە ەكسپورتتالا باستاعان. فابريكا ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ونىمدەر ساپاسى مەن باعاسى, ديزاينى بويىنشا يمپورتتىق ونىمدەردەن كەم تۇسپەيدى.
ودان ءارى, سامال تىلەۋباەۆانىڭ مەملەكەت باسشىسىنا ء«سىز وتاندىق ءونىمدى تۇتىنۋ تۋرالى ءجيى ايتاسىز. ءبىز, قازاقستاندىق وندىرۋشىلەر سىزگە وسىنداي زور قولداۋىڭىز ءۇشىن راحمەت ايتامىز» دەگەن ەدى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «وزگەلەر مەنىڭ ايتقانىمدى ورىنداۋعا اسىعاتىن ەمەس قوي», دەپ بايانداماشىنىڭ ءسوزىن ءبولدى.
– تىرىسامىز, – دەدى كۇلە جاۋاپ بەرىپ, ءسوزىن جالعاي تۇسكەن س.تىلەۋباەۆا اياق كيىم فابريكاسىنىڭ ونىمدەرى وتاندىق تەرىدەن تىگىلەتىنىن, بىلتىر «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كونكۋرسىندا جۇلدەگەر اتانعاندارىن, كومپانيانىڭ ەلدەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماعا بەلسەنە قاتىساتىندىعىن, 2016 جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 120 ملن تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپ, تىنىستارىنىڭ كەڭەيە تۇسكەندىگىن ايتىپ بەردى.
سونىمەن قاتار فابريكا ديرەكتورى ءوز سوزىندە وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى قيىنشىلىقتارعا دا توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, ۇزاق مەرزىمدى نەسيەلەۋ باعدارلامالارىنىڭ جوقتىعى, كادر تاپشىلىعى بۇل سالانىڭ دامۋىنا تەجەۋ بولىپ وتىرعانعا ۇقسايدى.
– ءسىز بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ايتقانىڭىزداي, ەكونوميكانىڭ بولاشاعى – بىلىكتى ماماندار قولىندا. ماماندار بولماسا, جاڭا تەحنولوگيالار دا ەنگىزىلمەيدى. ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتپايدى. ءبىز بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە دە باسا ءمان بەرۋدەمىز. اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى وتكىر تۇر. ونى شەشۋدىڭ جولى – جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ. ۇسىنىسىم – اۋىلدىق جەردە جەڭىل ونەركاسىپ ورىندارىن قۇرىپ, دامىتۋ, – دەپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ الدىندا اعىنان جارىلعان كاسىپكەر پارتيانىڭ جاڭا باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن ماقساتتارعا جەتۋگە ايانباي ۇلەس قوساتىندىقتارىن ايتتى.
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى سەزىندەگى دەلەگاتتار باسا نازار اۋدارعان باياندامالاردىڭ ءبىرىن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى جاسادى.
– وسى جەڭىستى, جەمىستى جيىرما جىلدىڭ ەل شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلارى انىق. ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىنان كوشىڭىز قۇيىلدى, جۇرتىڭىز جيىلدى! ويداعى ورناپ, كوڭىل جايلاندى. بەرەكە-بىرلىگى بەكەم بايتاعىڭىزعا باقىت بايلاندى. ەڭ باستىسى, قازاق بولۋ – ۇلكەن ماقتانىشقا اينالدى! پارتيا قاشاندا وسى تاعدىرشەشتى تاريحي ىستەردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى. وزەگىن ءوزىڭىز سالىپ بەرگەن ۇلكەن ءۇردىس جالعاسا بەرەدى دەپ سەنەمىز! – دەي كەلە د.قىدىرالى ەل گازەتى «Egemen Qaqzaqstan» باسىلىمىنا اۋىل تۇرعىندارىنان كوپتەگەن حاتتار كەلەتىندىگىن, قاراپايىم وقىرمان كوبىنە شالعايداعى اۋىلدىڭ جاي-كۇيى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تۋرالى جازاتىندىعىن ايتتى.
