25 اقپان، 2019

تاۋەلسىزدىك تۇلەتكەن ورەن

272 رەتكورسەتىلدى

اتا-اناسى 90-شى جىلداردىڭ باسىندا موڭعوليادان قازاقستانعا كوشىپ كەلگەندە قىدىربەك موڭعول مەكتەبىنىڭ ءۇشىنشى سىنىبىن بىتىرگەن بالا ەدى. اكەسى قيىسحان مۇعراج مارقۇم كوزى اشىق كىسى بولاتىن. قىدىربەكتىڭ ايتۋىنشا، اكەسى موڭعوليادا جۇرگەندە ءبىراز قىزمەت ىستەگەن. قازاقستان كسر-ءى مەن موڭعوليا ازاماتتارىن ەڭبەك شارتى بويىنشا جۇمىسقا قاتىستىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى كەلىسىم ارقىلى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قيىسحان مۇعراج اتامەكەنگە ات باسىن بۇردى. 

– موڭعوليانىڭ چاندگان دەگەن جەرىندە وتىرعان قازاقتاردى قامىستى اۋدانىنداعى «قاراباتىر» جانە «ورقاش» كەڭشارلارىنىڭ ديرەكتورلارى ءجازيت قۇدايقۇلوۆ پەن قازىباي تاباجانوۆ وزدەرى بارىپ كوشىرىپ اكەلىپ ەدى. كەلگەن سوڭ ءار وتباسىنىڭ الدىنا ون قوي مەن ءبىر سيىردان سالدى، باس­پانا بەردى. قاراباتىردا باستاۋىش قازاق مەكتەبى اشىلىپ، ءبىز قازاقشا وقي باستادىق. جاڭا جەردە ەشقانداي قيىندىق كورمەي، قاراباتىردى تۋعان جەرىمىزدەي كورىپ كەتتىك. مەنىڭ انام مەن اعايىندارىم ءالى سول اۋىلدا وتىر، – دەيدى قىدىربەك. 

ولار موڭعوليادان كوشىپ كەلگەن سوڭ، تۋرا جارتى جىلدان كەيىن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الدى. قيىسحان مۇع­راج­دىڭ، ونىڭ وزىمەن بىرگە كەلگەن اعايىن­دارىنىڭ قۋانىشىندا شەك بولمادى. اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى!

– مەن بالا بولسام دا ەسىمدە، ۇلكەن كىسىلەر قازاقستاننان تاسپاعا جازىلىپ اكەلگەن ايتىستى جىلاپ وتىرىپ كورەتىن. «قىز جىبەك» ءفيلمىن كۇندە كورسە دە جالىقپايتىن. «اتامەكەندە ەركىندىكتى سەزىنۋ، ءوز ەلىڭنىڭ زاڭىنا باعىنۋ باقىت ەكەن عوي!» دەپ وتىرۋشى ەدى اكەم ەلگە كەلگەن سوڭ. ەندى ەسەيگەن سايىن سول باقىتتى مەن دە جانىممەن سەزىنەمىن، تاعدىرعا تاۋبە ايتامىن، – دەيدى قىدىربەك. 90-جىلدارى قازاقستاندا دا اياقاستى بولعان ءدىنىمىز بەن شەتقاقپايلىقتى كورگەن ءتىلىمىز قىرانداي قايتا تۇلەگەن رۋحاني سەرپىلىستىڭ كەزى ەدى. اتامەكەندى اڭساپ جەتكەن اعايىن مەن كەڭەس وداعى جىلدارىنداعى ۇر دا جىق ساياساتتان تۋعان جەردە وتىرىپ، تىلىنەن، داستۇرىنەن ايىرىلىپ قالا جازداعان جەرگىلىكتى قا­زاقتار جىلقىداي شۇرقىراسىپ تا­بىس­تى. ءجازيت قۇدايقۇلوۆ قارا­باتىردا موڭعوليادان كەلگەن اعايىن­نىڭ كىلەم توقىپ، سىرماق ويۋىنا، قازاق­تىڭ ۇمىتىلا باستاعان بار ونەرىن جاڭعىرتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى، ءتىپتى تسەح تا اشىپ بەردى.

– مەنىڭ ونەرىمنىڭ ۇشتالۋىنا دا مارقۇم ءجازيت اعامىز قامقور بولعان ەدى. مەن ول كەزدە ءجاسوسپىرىم بالامىن عوي، وزگە اۋدانداردا وقۋشىلار ايتىسى بولسا، سوعان مەن ءۇشىن كولىگىن بەرەتىن، جۇلدە الىپ كەلسەم قۋانىپ، جۇرتقا سۇيىنشىلەپ ايتاتىن، – دەيدى قىدىربەك جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ۇمىتپاي. 

مەكتەپتى ءبىتىرىپ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەن سوڭ، بەلگىلى تاريحشى عالىم، پروفەسسور زۇلقارناي الدامجار دا قىدىربەككە اكەلىك قامقورلىقپەن قارادى، ارنايى ستيپەنديا تاعاي­ىن­دادى، قوستاناي تەحنيكالىق-الەۋ­مەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن سوڭ، سون­دا قىزمەتكە الىپ قالدى. ونىڭ بويىن­داعى ونەر ۇشقىنىن بايقاعان عالىم-ۇستاز ستۋدەنتىنە ۇيىنەن ءبىر قوبىز جانە دومبىرا اكەلىپ بەردى. «1971 جىلى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىراۋعا كەلگەنىندە مىنا دومبىرامەن ءان سالعان ەدى. وسى دومبىرا ساعان امانات. مىنا قوبىزدى دا ۇيرەنىپ ال»، دەدى ەكى جادىگەردى دە قىدىربەككە تاپسىرىپ. 

– ماعان «داۋىسىڭ باتىس­تىڭ اندەرىنە كەلەدى، ۇيرەن» دەپ، وزىمەن بىرگە اتىراۋعا الىپ باردى. قوستانايعا قاي­تارىندا مەنى مۇحيتتىڭ اندەرىن جەتكىزۋشى مە­كەس تورەشەۆ دەگەن كەرە­مەت ءانشىنىڭ جانى­نا ءبىر اپتاعا تاس­تاپ كەتتى. زۇلقارناي اعا­نىڭ ايتۋىمەن قوس­تا­نايداعى بىردەن-ءبىر قو­بىزشى باتىربەك باي­نازاروۆتان قوبىز سا­باعىن الدىم. ءدال سول كەز­دە قوبىزعا قوسىلىپ جىر ايتاتىن بەكبولات تىلەۋ­حانوۆتىڭ ۇمىتىلا باس­تاعان، كەنجە قالعان وسى ونەردى جاڭعىرتۋى مەنى تام­سان­دىراتىن. مەنى كەنجە قالعان ونەرگە قاناتتاندىرعان اتامەكەننىڭ قۇدىرەتى دەپ بىلەمىن، – دەيدى قىدىربەك.

ال قازىر قىدىربەك قيىسقاندى قوستانايدا كىم بىلمەيدى؟! وبلىسقا بەلگىلى، ودان قالدى رەسپۋبليكاعا دا تانىلىپ قالعان جۋرناليست. ءومىردىڭ ءار سالاسىنان وزەكتى ماسەلەلەردى الەۋمەت نازارىنا الىپ شىعىپ وتىرادى. قىدىربەك قوستانايلىقتارعا قالامىمەن عانا ەمەس، ونەرىمەن دە تانىس. بالا كەزىنەن وقۋشىلار ايتىسىندا توپ جاردى. وبلىس ساحنالارىندا ول دومبىراسىن ۇستاپ اۋەلەتكەندە، انگە سۋساعان اعايىننىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرادى. رەپەرتۋارىنداعى موڭ­عوليا قازاقتارىنىڭ اندەرىنەن الىستا قالعان اعايىننىڭ اتامەكەنگە سالەمى سەكىلدى سىبىزعىنىڭ سازىنداي ءبىر ساعىنىش ەسىپ تۇراتىنىن قايتەرسىڭ. سوڭعى جىلدارى كورەرمەندەر ساحنادا قوبىزعا قوسىلىپ جىر ايتقان قى­دىربەكتىڭ ونەردەگى ايشىقتى جولىن تاپقانىن بايقاپ قۋانعانداي. جاقىندا بەلگىلى قوبىزشى باتىربەك باينازاروۆتىڭ جەكە شىعارماشىلىق كەشىندە قوبىزعا قوسىلىپ «باتىر باياننان» ءۇزىندى جىرلاپ بەرگەن قى­دىربەكتى كورەرمەندەر دۇركىرەتە قول سوعىپ، ساحنادان جىبەرمەي قويعانى بار. حالىقتىڭ دا، باتىردىڭ دا مۇڭ-زارىن زاپىرانداي توگەتىن قوبىزدىڭ ۇنىنە قىدىربەكتىڭ كوكىرەكتەن قا­يىر­عان داۋىسى قوسىلعاندا كورەر­مەن قاۋىم ۇلى دالانىڭ تاريح قويناۋ­ىن­ا تەرەڭدەگەندەي اسەردە قالدى. قوبىز­شى­لاردىڭ قىزىلوردادا وتكەن رەس­پۋب­ليكالىق بايقاۋىندا بەدەلدى قا­زىلار القاسى قىدىربەك قيىسقانعا ەكىنشى ورىندى لايىق دەپ سانادى. 

سەرى مىنەز قىدىربەك كوشەدە كەلە جاتقاندا قوستانايدىڭ ورىس-قازاعى كوز قيىعىن ءبىر سالماي وتپەيدى. قىستىڭ العاشقى قارى تۇسكەننەن باسىنا دوڭگەلەنگەن قۇندىز بورىك، ۇستىنە قىسقا، جيناقى پالتو مەن اياعىنا حروم ەتىك كيىپ جۇرەتىن قىدىربەكتىڭ ەرەكشە ءسانى مەن ىشكى بايلىعى ۇيلەسىم تاۋىپ، زيالىلىقتىڭ نىشانىن ايتىپ تۇرعانداي بولادى. كەۋدەسىن «قازاقپىن» دەگەن ماقتانىش كەرنەپ تۇراتىن قارشىعاداي جىگىت حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق كيىمىنىڭ جاراسىمدىلىعىن وزىمىزگە دە، وزگەگە دە وسىلاي ۇعىندىرىپتى.

–تاۋەلسىزدىك – ءبىز ءۇشىن تاڭىرىمىزدەي قۇدىرەتتى كۇش. زامانا جەلىمەن التاي اسىپ كەتكەن اتالارىمىزدىڭ ۇرپاعى – ءبىزدى اتامەكەنگە اكەلدى. ال ءبىز حالقى­مىزدىڭ ونەرىن، ءداستۇرىن، سالتىن ۋاقىت توزدىرمايتىن اسىل تاستاي ساقتاپ، الىپ كەلدىك. قازاقتىڭ ونەرىنە، ءداستۇر-سالتىنا، جالپى رۋحاني دارياسىنا ءبىر بۇلاق بوپ قوسىلدىق، – دەيدى قىدىربەك.

ءنازيرا جارىمبەت،

«Egemen Qazaqstan»

قوستاناي

سوڭعى جاڭالىقتار

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار