ۋاقىتشا باسپانا دەمەكشى, جۋىردا قازاقستاندا پاتەرلەردى جالعا الۋ قۇنى ورتاشا ەسەپپەن 7,3 پايىزعا ءوستى دەگەن اقپارات تارادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى قازىرگى ۋاقىتتا جاڭا پاتەردىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ ورتاشا باعاسى 277 368 تەڭگە بولعانىن حابارلادى.
ياعني, ءبىر جىلدا 3,2 پايىزعا قىمباتتاعان. قايتالاما نارىقتاعى جابدىقتالعان پاتەرلەر باعاسى ورتاشا 189 127 تەڭگە بولسا, جوندەۋدەن وتپەگەن پاتەرلەر 118 834 تەڭگە تۇرادى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە باعا ءوسىمى 2 جانە 3,1 پايىز بولدى. ال پاتەرلەردى جالعا الۋ قۇنى شارىقتاپ كەتكەن. ورتاشا باعاسى ءبىر شارشى مەترىنە − 1 421 تەڭگە. ءبىر جىلدا باعا 7,3 پايىزعا وسكەن.
ەلباسىنىڭ ءوزى باستاماشى بولعان «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا پاتەرلى بولۋ دا وڭايعا سوعىپ تۇرعان جوق. وسى جانە وزگە دە باعدارلامالاردىڭ شاپاعاتى سولعىن ەكەنىن جاستاردىڭ وزدەرى دە ايتىپ ءجۇر. ولار ۇستەمە پايىزى كوپ دەگەندى العا تارتادى.
ماسەلەن, پاتەر قۇنى 20 ملن تەڭگە تۇراتىن بولسا, ونىڭ 20%-ى – 4 ملن تەڭگە. سوندا قالعان 16 ملن تەڭگەنى 25 جىلعا ءبولىپ تولەۋ كەرەك. وعان 7 پايىزدىق ۇستەمەنى قوسقاندا اي سايىن 113 000 تەڭگەدەن شىعادى. سوندا ەڭ تومەنگى ايلىق جالاقى وسى اي سايىنعى تولەيتىن سومانىڭ 2 ەسەسىنە تەڭ بولۋى كەرەك, ياعني 226 000 (113 000 ح 2) تەڭگە.
وسى ءۇيدى الۋ ءۇشىن جوعارىدا مىسال كەلتىرگەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعان 3 بالاسى بار وتباسىنىڭ ەڭ تومەنگى ورتاشا تابىسىن ەسەپتەسەك: وتباسىنىڭ ايلىق ەڭ تومەنگى ىقتيمال شىعىنى – 129 500 تەڭگە; ايلىق قوسىمشا ىقتيمال شىعىن – 100 000 تەڭگە; ءۇيدىڭ باعاسىنا بايلانىستى بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى جالاقى – 226 000 تەڭگە. جالپى: 129 500 + 100 000 + 226 000 = 455 500 تەڭگە.
«455 500 تەڭگە – وسى وتباسى ءۇشىن 20 ميلليون تەڭگەنىڭ ءۇيىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەڭ تومەنگى ايلىق كىرىستىڭ مولشەرى», دەپ تۇسىندىرەدى بانك قىزمەتكەرلەرى.
الايدا, اقيقاتىن ايتساق, ەل جاستارىنىڭ كوپشىلىگى مۇنداي سوماداعى جالاقىنى المايدى. سول سەبەپتى دە باسپانا بۇگىنگى جاستاردىڭ جان جاراسى بولىپ تۇرعانى انىق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاس وتباسىلارعا ارنالعان باسپانا ماسەلەسى ءىرى قالالاردا وتكىر ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەتكە الدىمەن استانادا, الماتىدا جانە شىمكەنتتە جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن جىلىنا 1 مىڭ پاتەردەن كەم ەمەس قۇرىلىستى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت دەپ مالىمدەۋى كوپتەگەن جاس وتباسىنا ءۇمىت ساۋلەسىن سەپكەنى اقيقات.
«مۇنداي باسپاناعا جۇمىس ىستەيتىن جانە تابىسى بارلار عانا ءۇمىت ارتا الاتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون. جۇمىس, بۇل – ادام ءال-اۋقاتىنىڭ نەگىزگى كوزى. سونىمەن قاتار بارلىق مەنشىك فورماسىنداعى كاسىپورىندار جاس قىزمەتكەرلەر ءۇشىن باسپانا جاعدايىن جاساۋعا بەلسەنە قاتىسۋى ءتيىس» دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءدال وسى ءسوزى ەل جاستارىنا زور ءۇمىت سىيلاپ, بولاشاعىنا الاڭداپ جۇرگەندەردىڭ كوڭىلىن ءبىر كوتەرىپ تاستاعانى وتىرىك ەمەس. الايدا, بىزدىڭشە, «7-20-25» باعدارلاماسىن قايتا پىسىقتاپ, اسىرەسە جاس, سونداي-اق كوپ بالالى وتباسىلارعا ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىل ءبولىنىپ, نەسيەنى از پايىزبەن بەرگەن دۇرىس بولار ەدى. ايتپەسە, ون جىلدان ارتىق باسپانا كەزەگىندە تۇرسا دا, پاتەرىنە قول جەتكىزە الماي جۇرگەن كوپ بالالى وتباسى از ەمەس. كەرىسىنشە, ءبىر باسىندا بىرنەشە پاتەرى بارلار دا كوپ...
قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ ەلىمىزدىڭ ءىرى ءۇش قالاسىندا سالىناتىن پاتەرلەر ايىنا 10-12 مىڭ تەڭگەگە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي بولاتىنىن, بۇل باسپانانى تۇراقتى تابىسى بار 29 جاسقا دەيىنگى جاستار الا الاتىنىن مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار جالدامالى پاتەرگە اتالعان قالالاردا كەمىندە 3 جىل تۇرعان جانە 29 جاسقا دەيىنگى جاستار ۇمىتكەر بولا الادى. بۇعان قوسا, جاستار مىندەتتى تۇردە زاڭدى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. پاتەر بەرگەن كەزدە ازاماتتىڭ وتباسىلىق جاعدايى, بالالارىنىڭ بار-جوعى دا ەسكەرىلەدى. ءار كورسەتكىشكە بالل بەرىلەدى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلىس جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى مارحابات جايىمبەتوۆتىڭ مالىمەتىنشە, استانا مەن الماتىدا 350, ال شىمكەنتتە 300 پاتەر سالىنادى. ونىڭ ءبىر شارشى مەترى 180 مىڭ تەڭگە, پاتەر اۋماعى 40 شارشى مەتر بولماق. قازىرگى تاڭدا ءۇش قالانىڭ اكىمدىكتەرىمەن جوبا پىسىقتالىپ جاتقان كورىنەدى. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا ەل جاستارىنىڭ تۇرمىسىن تۇزەپ الۋلارىنا جاعداي جاسالادى دەگەن ءسوز.
دەسەك تە, جوعارىدا كوپ جىلدان بەرى كەزەك كۇتىپ, ەكى كوزى ءتورت بولعاندار قاتارى از ەمەس دەدىك. ال كوممۋنالدى تۇرعىن ءۇي قورىنان جىلدا بەرىلەتىن پاتەرلەر سانى ەلوردانىڭ وزىندە كوپ ەمەس. ەندەشە مۇنداي قارقىنمەن باسپاناعا مۇقتاج, الەۋمەتتىك سۇيەنىشى از تۇرعىنداردىڭ قاتارى الداعى ءجۇز جىلدا دا سيرەي قويماس, ءسىرا. سوندىقتان جەكە شارشى مەترگە يەلىك ەتۋدى كوزدەگەن كەيبىر جاستار باسپانالى بولۋ ءۇشىن ءوز بەتىنشە قام جاساۋعا ءماجبۇر.
عانيبەت عالىمبەك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
