ەلدىك ماقسات جولىندا ەڭبەكتەنەمىز
سەيسەنبى, 8 مامىر 2012 7:47
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى پاۆلودار وبلىستىق «پولونيا» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ۆيتالي سۆينتسيتسكيمەن اڭگىمە
– ۆيتالي زيفريدوۆيچ, ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىق, دوستىق, ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى نە ايتاسىز؟ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قحا-نىڭ ءحىح سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستاندىقتاردى بىرلىگىمىزدى نىعايتا بەرۋگە ۇندەي كەلىپ, مۇنى ەل دامۋىنىڭ ەڭ باستى فاكتورى رەتىندە باعالادى. بۇعان قانداي قوسىپ-الارىڭىز بار؟
سەيسەنبى, 8 مامىر 2012 7:47
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى پاۆلودار وبلىستىق «پولونيا» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ۆيتالي سۆينتسيتسكيمەن اڭگىمە
– ۆيتالي زيفريدوۆيچ, ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىق, دوستىق, ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى نە ايتاسىز؟ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قحا-نىڭ ءحىح سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستاندىقتاردى بىرلىگىمىزدى نىعايتا بەرۋگە ۇندەي كەلىپ, مۇنى ەل دامۋىنىڭ ەڭ باستى فاكتورى رەتىندە باعالادى. بۇعان قانداي قوسىپ-الارىڭىز بار؟
– قازاقستان مەنىڭ ەلىم, وتانىم دەيتىن ءاربىر ۇلت وكىلى حالىقتار دوستىعىنىڭ كەپىلىنە اينالدى. ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاپ, تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتا, ءبىر ماقسات-مۇددە, ەلدىكتى ورنىقتىرۋ جولىندا ءومىر سۇرۋدەن باسقا قانداي باقىت كەرەك؟! ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق جەرىندەگى تۇراقتىلىق تۇعىرىن بەرىك ساقتاۋ ساياساتىنىڭ ءمانى دە وسىندا جاتىر ەمەس پە. كەۋدەڭدى ەلىڭ ءۇشىن ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. وتانىمىزدىڭ دەموكراتيالىق قوعامنىڭ جوعارى يدەالدارىن قۇرۋعا ۇمتىلۋ باعىتىن, ۇلتتار اراسىنداعى ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەت پەن دوستىقتىڭ, مادەنيەتتىڭ ءوز-ارا بايلانىسىن باسقا وركەنيەتتى ەلدەر دە وڭ باعالاۋدا. ءبۇگىندە ۇزاق جىلدار دوستىعى جاراسىپ, ءۇيىمەن ءۇيى كورشىلەس, بالالارى بىرگە وسكەن, وزدەرى قىزمەتتەس بولىپ ءبىر جەردە جۇمىس ىستەيتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىن وگەيسىتپەي, ورتاق وتانعا بىرىكتىرۋ ەگەمەندىكتى ورنىقتىرۋدىڭ وزىندىك ءبىر ماقسات-مۇددەسى بولىپ تابىلادى.
وتان, تاۋەلسىزدىك, تۇراقتىلىق, تۇراقتى دامۋ ۇعىمدارى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءجۇرەگىنەن ورىن الدى. قازىرگى كەزدە وبلىستا كوپتەگەن ۇلتتىڭ وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. وتكەن عاسىرلاردا جەرىمىزگە كەلىپ قونىستانىپ قالعان ورىستار, ۋكرايندار, تاتارلار, بەلورۋستار قاتارىنا اۋىر جىلداردىڭ زوبالاڭى كەزىندە كورەيلەر, نەمىستەر, پولياكتار, چەشەندەر, ينگۋشتەر, قاراشايلار, بالقارلار, تاعى باسقالارى كەلىپ قوسىلدى. تىڭ يگەرۋ جىلدارى, يندۋستريالاندىرۋ ۇرانىمەن قونىس اۋدارىپ, وسى جەردى وتانىم دەپ تۇرىپ قالعاندار دا بارشىلىق.
– ءسىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دا بولدىڭىز ەمەس پە؟..
– جالپى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قاي وكىلى دە وسى ورىنعا لايىقتى دەپ سانايمىن. اسسامبلەيا قۇرىلعان 1995 جىلدان باستاپ ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ماقساتىندا قىزمەت ەتىپ كەلەمىز. وبلىستا تۇراتىن پولياكتاردىڭ «پولونيا» ەتنومادەني بىرلەستىگى دە سول جىلى قۇرىلدى. باسقالارى دا قۇرىلىپ, ۋاقىت وتە كەلە سانى وسە ءتۇستى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءمىندەتتەرى, ەلباسىنىڭ ونىڭ سەسسيالارىندا بەرەتىن تاپسىرمالارى اۋقىمدى. سوڭعى ءحىح سەسسيادا دا سولاي بولدى. بۇل ءبىزدىڭ ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامداعى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا, ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ رۋحاني-ءمادەني ورلەۋى مەن وسۋىنە قامقورلىق جاساۋعا, وركەنيەتتىلىك پەن دەموكراتيا نورمالارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ ساياسي ءمادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا, قوعامنىڭ رۋحاني دامۋىنىڭ تۇجىرىمدامالارى مەن باعدارلامالارىنىڭ جوبالارىن دايىنداپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە ارالاسۋعا ۇندەيدى. وسى ورايدا, الدىمىزعا جاس ۇرپاقتى وتانشىلدىققا, وسكەن جەرلەرىن سۇيۋگە تاربيەلەۋ, مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋ, ونى قۇرمەتتەۋ ارقىلى ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ اراسىن ودان سايىن جاقىنداستىرۋ مىندەتىن قويادى. ارامىزدا قازاق ءتىلىن بىلەتىن قانشاما وزگە ۇلت وكىلدەرى ءجۇر. بىزگە وسى ءداستۇردى, قازاق تىلىنە, قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەت پەن سىيلاستىقتى بەرىكتىرە ءتۇسۋ قاجەت.
– ءوزىڭىز باسقاراتىن «پولونيا» ءبىرلەستىگى جايلى ايتا كەتسەڭىز.
– 1995 جىلى وبلىستا پولياكتاردىڭ «پولونيا» ەتنومادەني بىرلەستىگى قۇرىلدى. 40-جىلدارى وسى جاققا جەر اۋدارىلىپ كەلگەن پولياكتار قازاق حالقىن پانالادى. قازىر وبلىستا تۇرىپ جاتقان 20 مىڭعا جۋىق پولياكتىڭ اكە-شەشەلەرى وسىندا جەرلەنگەن. بىرلەستىك زوبالاڭ جىلدارى قۋعىن-سۇرگىن كورگەن اتا-انالارىنىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتتى. پولشانىڭ پوزنان, بىگدوش قالالارىمەن بايلانىسىمىز جاقسى. پولياكتاردىڭ ۇل-قىزدارى بىرلەستىكتە انا ءتىلىن ۇيرەنىپ, ۇلتىمىزدىڭ سالت-داستۇرلەرىن مەڭگەرە الادى.
– پولياك ادولف يانۋشكەۆيچتىڭ قازاق تاريحىن زەرتتەپ, ابايدىڭ اكەسى قۇنانبايمەن دوس بولعانى جايلى ماعۇلماتتاردان حاباردار شىعارسىز؟
– قازاقتار جەر اۋدارىلىپ كەلگەندەرگە باۋىرمالدىق تانىتتى. ونداي كەڭپەيىل بولماسا, 36-38, 39-41-جىلدارداعى زۇلمات كەزدەرىندە جەر اۋدارىلعاندار قۇرىپ كەتەر مە ەدى. ۆارشاۆا كوتەرىلىسىنە قاتىسىپ, وسى جاققا جەر اۋدارىلىپ كەلگەن يانۋشكەۆيچ قازاق جەرىنىڭ ەتنوگرافياسى مەن گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى زەرتتەدى. جازىپ قالدىرعان مۇراسى كوپ.1834 جىلى يانۋشكەۆيچپەن قاتارلاس قازاق جەرىندە ايداۋدا بولعان پولياك گۋستاۆ زەلينسكي قازاقتار تۋرالى «دالا» دەگەن پوەما جازدى. الەكساندر زاتاەۆيچ قازاق فولكلورىن جيناپ, «قازاقتىڭ 1000 ءانىن» جاريالادى.
– ۆيتالي زيفريدوۆيچ, ەكى ەلدىڭ قازىرگى بايلانىسى قالاي؟ پولشادا قازاقتار بار ما؟
– بايلانىس, بارىس-كەلىس جاقسى. مەن پولياكتاردىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىن دا باسقارامىن. ەتنومادەني ءبىرلەستىك ارقىلى بالالارىمىز پولشاعا بارىپ دەمالىپ, كەيىننەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. ءوزىم قۇرىلىس سالاسىنىڭ مامانى بولعاندىقتان, پاۆلودار-بىگدوش قالالارى اراسىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىنا قاتىستى ارنايى وندىرىستىك كاسىپورىن اشتىق. ادامدارعا جۇمىس تاۋىپ بەردىك.
پولشادا 100 مىڭداي قازاق بار.ولاردىڭ دا بىزدەگى سياقتى وداعى قۇرىلعان. پولياكتاردىڭ قازاقتارعا دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە. ۆارشاۆادا قازاق كوشەسى بار.
– بۇل بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار دەگەن قاعيداتتى ايعاقتايدى ەمەس پە؟
– البەتتە. قازاق حالقىنىڭ قاي ايتقانى دا جاقسىلىققا ۇندەيدى. مىسالى, ءوزىمىزدىڭ زارا اپامىز اق كيمەشەگىن كيىپ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر قۇرىلىپ جاتقان كەزدەن باستاپ تىنىمسىز. قاي ۇلت وكىلى دە اينالسوقتاپ, سول كىسىنىڭ جانىندا جۇرەدى. اپامىز دوستىق تۋىن كوتەرگەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مىزعىماس قازىعى ىسپەتتى.
قازىر وبلىستا 20 وبلىستىق, 9 قالالىق ەتنومادەني بىرلەستىك, 30-عا جۋىق اۋدان, اۋىلداردا فيليالدارى, جاستاردىڭ 14 ۇلتتىق بىرلەستىكتەرى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ءبارى ەل بىرلىگىنە ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان قۇرىلىمدار.
اڭگىمەلەسكەن فاريدا بىقاي.
پاۆلودار وبلىسى.
