ەلىن قورعاعاننىڭ ەڭسەسى بيىك
سارسەنبى, 26 قىركۇيەك 2012 7:14
جىلداعى ءداستۇر بويىنشاەلىمىزدە كوكتەم مەن كۇزدەازاماتتىق بورىشىن وتەۋگەءتيىس جاستاردى اسكەرگەشاقىرۋ باستالاتىندىعىبەلگىلى. قازىردىڭ وزىندەقورعانىس ىستەرىدەپارتامەنتتەرى مەنباسقارمالاردىڭ,بولىمدەردىڭ اسكەرگەشاقىرۋ پۋنكتىندە ناعىزقاربالاس شاق.
سارسەنبى, 26 قىركۇيەك 2012 7:14
جىلداعى ءداستۇر بويىنشاەلىمىزدە كوكتەم مەن كۇزدەازاماتتىق بورىشىن وتەۋگەءتيىس جاستاردى اسكەرگەشاقىرۋ باستالاتىندىعىبەلگىلى. قازىردىڭ وزىندەقورعانىس ىستەرىدەپارتامەنتتەرى مەنباسقارمالاردىڭ,بولىمدەردىڭ اسكەرگەشاقىرۋ پۋنكتىندە ناعىزقاربالاس شاق.
بيىلعى كۇزگى اسكەرگەشاقىرۋ جۇمىستارى قالايجۇرگىزىلىپ جاتقانىن بىلمەكويمەن ءبىز استانا قالاسىقورعانىس ىستەرىدەپارتامەنتىنىڭ باستىعى,پولكوۆنيك مۇقامەدجانتالاسوۆتى اڭگىمەگەتارتتىق.
– استانا قالاسى بويىنشااسكەرگەشاقىرىلۋشىلاردىڭ سانىقانشا؟ جىل سايىن اسكەريقىزمەتكە جونەلتىلەتىنءاسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردىڭ سانى جەتكىلىكتى مە؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2012 جىلعى 16 اقپانداعى «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭىنا سايكەس مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋعا قارۋلى كۇشتەردى, باسقا دا ءاسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردى جاساقتاۋ ءۇشىن ون سەگىز جاستان جيىرما جەتى جاسقا دەيىنگى, اسكەرگە شاقىرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ نەمەسە ودان بوساتىلۋ قۇقىعى جوق ازاماتتار جاتادى. بارشامىزعا بەلگىلى, ەلباسىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ قارۋلى كۇشتەر سان جاعىنان كوپ ەمەس, ۇتقىر جانە شىنايى ۇرىسقا قابىلەتتى بولۋى ءتيىس دەپ انىقتاپ بەرگەن. بۇل تۇرعىدا, اسكەري بولىمدەرگە جونەلتىلەتىن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلارىمىزدىڭ سانى دا كوپ ەمەس. بىراق اسكەرلەردى جاساقتاۋ ءۇشىن جەتىپ-ارتىلادى. وسىعان بايلانىستى «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار» بولاتىندار عانا تاڭدالۋدا. اۋداندىق (قالالىق, وبلىستىق ماڭىزى بار قالانىڭ) اسكەرگە شاقىرۋ كوميسسياسى ازاماتتاردى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ءتيىستى ءتۇرى مەن تەگىنە, باسقا دا اسكەرلەرى مەن اسكەري قۇرالىمدارىنا تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ولاردىڭ وندىرىستىك بىلىكتىلىگى مەن ماماندىعىن, دەنساۋلىق جاعدايىن ەسكەرەدى, وسىعان بايلانىستى باسىم تۇردە:
- زىمىران, اۆياتسيا, بروندى تانك تەحنيكاسىن جانە راديوتەحنيكالىق اپپاراتۋرا شىعارۋمەن بايلانىستى ۇيىمداردا جۇمىس ىستەيتىن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار ءتيىستى اسكەر تۇرلەرى مەن تەكتەرىن جاساقتاۋعا جىبەرىلەدى;
- رەجىمدىك جانە ارنايى بولىمدەردى جاساقتاۋ ءۇشىن كورسەتىلگەن كوماندالارعا الدىن الا ىرىكتەلگەن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار جىبەرىلەدى;
- اەروۇتقىر اسكەرلەرىن جاساقتاۋ ءۇشىن كەمىندە جالپى ورتا ءبىلىمى, جاقسى دەنە ءبىتىمى بار جانە ءبىرىنشى كەزەكتە ءپاراشيۋتشى سپورتشىلار قاتارىنان اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردى ىرىكتەۋ جۇزەگە اسىرىلادى;
- رەسپۋبليكالىق ۇلاندى جاساقتاۋ ءۇشىن جاقسى دەنە دايىندىعى, كەمىندە جالپى ورتا ءبىلىمى بار اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردى باسىم تارتىپپەن ىرىكتەۋ جۇزەگە اسىرىلادى;
- جوعارى ءبىلىمى بار اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار وقۋ-جاتتىعۋ بولىمدەرىنە ولاردىڭ بىلىمىنە جانە اسكەري دايارلىق بەيىنىنە ۇقساس ماماندىقتار بويىنشا جىبەرىلەدى;
- ماتەماتيكا, فيزيكا جانە ينجەنەرلىك-ەكونوميكالىق فاكۋلتەتتەردى بىتىرگەن ءاسكەرگە شاقىرىلۋشىلار راديوتەحنيكالىق, زەنيتتىك-زىمىران بولىمدەرىنە, قارۋلى كۇشتەردىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ, باسقا دا اسكەرلەرى مەن اسكەري قۇرالىمدارىنىڭ بايلانىس بولىمدەرىنە جىبەرىلەدى;
- اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ جانە ەلەكترلەندىرۋ فاكۋلتەتتەرىن بىتىرگەن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار تانك, اۆياتسيا, زەنيتتىك-زىمىران بولىمدەرىنە جانە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتىق قورعانىس بولىمدەرىنە, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ىشكى اسكەرلەرىنە جىبەرىلەدى;
- مەديتسينا جانە فارماتسەۆتيكا فاكۋلتەتتەرىن بىتىرگەن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا اسكەرلەرى مەن اسكەري قۇرالىمدارىنا تيىسىنشە كىشى مەديتسينالىق پەرسونال لاۋازىمدارىنا جىبەرىلەدى;
- وقۋ-جاتتىعۋ بولىمدەرىنە جانە سەرجانتتاردى, سارباز مامانداردى دايارلاۋعا ارنالعان مەكتەپتەرگە كەمىندە جالپى ورتا ءبىلىمى جانە جوعارى مورالدىق قاسيەتتەرى بار ءاسكەرگە شاقىرىلۋشىلار قاتارىنان قاتاڭ دەربەس تارتىپپەن ىرىكتەلەدى. وقۋ-جاتتىعۋ ءبولىمدەرىنە كانديداتتاردى ىرىكتەۋ كەزىندە, سونىمەن قاتار, ولاردىڭ اسكەرگە شاقىرىلعانعا دەيىن العان ماماندىقتارى ەسكەرىلەدى.
– ءوز قالاۋىمەن اسكەري مىندەتىن وتەۋگە ىنتا بىلدىرەتىندەر كوپ شىعار؟
– اتا زاڭنىڭ 36-بابىنا سايكەس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قورعاۋ – ونىڭ ءار ازاماتىنىڭ قاسيەتتى بورىشى» بولىپ تابىلادى. مۇنى بارشامىز بىلەمىز.
ءبىزدىڭ حالقىمىز جوعارى پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەنگەن. ادامزات تاريحىندا جەر بەتىنەن جوعالىپ كەتكەن حالىقتار مەن مەملەكەتتەر از ەمەس. تەك پاتريوتيزم جانە وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك قانا كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ گۇلدەنۋى مەن وركەندەۋىنە كەپىل بولار نەگىزگى كۇش بولىپ تابىلادى. جاستارىمىز دا ەرلىكتىڭ داستانى بولعان بابالارىمىزدىڭ جولىمەن ءجۇرىپ كەلەدى. سوندىقتان بولار, ءار اسكەرگە شاقىرۋ جاسىنداعى ازاماتىمىز اسكەري كيىم كيىپ, جاۋىنگەرلىك ۇجىمنىڭ رۋحىن سەزىنگەندى ءجون كورەدى.
– مەكەمەلەرىڭىزدىڭ اسكەرگە شاقىرۋدان جالتارعانداردى انىقتايتىنقانداي «قۇرالدارى» بار؟ انىقتالعان جالتارۋشىلاردى قانداي جازاتوسادى؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 15 مامىرداعى №620 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىن اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن جۇرگىزۋ قاعيدالارىنىڭ» 11-تارماعىنا سايكەس ازاماتتاردى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ جانە ولاردىڭ ءاسكەرگە شاقىرۋ پۋنكتتەرىنە كەلۋى تۋرالى حاباردار ەتۋدى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جەرگىلىكتى اسكەري باسقارۋ ورگاندارىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى, كەنتتەردە, اۋىلداردا (سەلولاردا), اۋىلدىق (سەلولىق) وكرۋگتەردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ارقىلى شاقىرتۋ قاعازىمەن نەمەسە جۇمىس (وقۋ) ورنى بويىنشا ۇيىم باسشىلارى قولدارىن قويعىزا وتىرىپ جۇرگىزەدى.
اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردىڭ اۋداندىق (قالالىق, وبلىستىق ماڭىزى بار قالانىڭ) اسكەرگە شاقىرۋ كوميسسياسىنا دالەلدى سەبەپتەرسىز كەلمەگەن, سونداي-اق ازاماتقا شاقىرتۋ قاعازىن جەكە وزىنە بەرۋ مۇمكىن بولماعان بارلىق جاعدايلار تۋرالى قورعانىس ىستەرى جونىندەگى باسقارمالاردىڭ ء(بولىمدەردىڭ) باستىقتارى ولاردى ىزدەستىرۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا حابارلايدى. اسكەرگە شاقىرۋدان قاساقانا جالتارعان, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ اسكەرگە شاقىرۋ پۋنكتتەرىنە ۋاقتىلى كەلۋىنە كەدەرگى كەلتىرگەن ادامدارعا جينالعان ماتەريالدار قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس ولاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن ءتيىستى ورگاندارعا تاپسىرىلادى.
ازاماتتاردىڭ اسكەرگە شاقىرۋ پۋنكتتەرىنە بارماۋىنىڭ دالەلدى سەبەپتەرىنە كەلسەك, ولار مىنالار:
- ەڭبەككە جارامدىلىعىنان ايىرىلۋعا بايلانىستى ناۋقاستانۋى نەمەسە جاراقاتتانۋى;
- باسقا ادامنىڭ كومەگىنە مۇقتاج, تولىق مەملەكەتتىك قامتاماسىز ەتۋمەن قامتىلماعان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ولارمەن بىرگە نەمەسە بولەك تۇراتىن جاقىن تۋىستارى نەمەسە زاڭ بويىنشا وتباسى ءمۇشەلەرىن اسىراۋعا مىندەتتى باسقا دا ادامدار بولماعان كەزدە اسكەرگە شاقىرىلۋشى ادام تاراپىنان كۇتىمدى تالاپ ەتەتىن جاقىن تۋىسىنىڭ قايتىس بولۋى نەمەسە ناۋقاستانۋى;
- ازاماتتىڭ جەكە ءوزىنىڭ كەلۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرعان تابيعي نەمەسە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار (جەر سىلكىنىسى, سەل, قار كوشكىنى, سۋ تاسقىنى, ءورت جانە باسقالار) بولىپ تانىلادى.
كەلمەۋ سەبەپتەرى قۇجات تۇرىندە راستالۋعا ءتيىس.
– بيىلعى جىلعى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – بۇل اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردىڭءمىندەتتى تۇردە ناركوتەست تاپسىرۋى بولىپ وتىر. وسى جاڭا ءۇردىستىڭقاجەتتىلىگى قانشا؟ اسكەرگە شاقىرۋعا دەيىن ەسىرتكى قولدانعان جاس اسكەريقىزمەتكە بارا الا ما؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2005 جىلعى 29 قاراشاداعى جارلىعىمەن بەكىتىلگەن «2006-2014 جىلدارداعى ناركومانيا جانە ناركوبيزنەسپەن كۇرەس ستراتەگياسىنا», قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 7 تامىزداعى №1029 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «اسكەري-دارىگەرلىك ساراپتاما جۇرگىزۋ قاعيدالارىنا», «2009-2011 جىلدارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ناركومانيا جانە ناركوبيزنەسپەن كۇرەس باعدارلاماسىنا» سايكەس اسكەرگە شاقىرۋ جاسىنداعى ازاماتتاردى اسكەري قىزمەتكە جارامدىلىعىن انىقتاۋ ءۇشىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزگەن كەزدە ناركوتەستىلەۋ جۇرگىزىلەدى. ەسىرتكى قولداناتىن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار اسكەري قىزمەتكە جىبەرىلمەيدى جانە ەمدەلۋى ءتيىس.
– قارۋلى كۇشتەرىمىزدى ارالاس ءتاسىلمەن جاساقتاۋدىڭ قاجەتتىگى نەدە؟
– 20 جىل ىشىندە ەلىمىز سەكىلدى قارۋلى كۇشتەرىمىز دە دامىدى, باسقا ەلدەردىڭ اسكەرلەرىمەن تەرەزەسى تەڭەستى. جاۋىنگەرلىك دايىندىق جەتىلدىرىلىپ, اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراقتىڭ زاماناۋي جاڭا ۇلگىلەرىمەن جاراقتانىپ, جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتىڭ دەڭگەيى جوعارىلادى. قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ كەلبەتى دە وزگەرۋدە – ىقشام, ۇتقىر جانە كاسىبيلەنۋدە. قارۋلى كۇشتەرىمىزدى, باسقا اسكەرلەرىمىز بەن اسكەري قۇرالىمدارىمىزدى جەكە قۇراممەن جاساقتاۋدا دا وڭ وزگەرىستەر از ەمەس.
يزرايل, سولتۇستىك كورەيا جانە باسقا دا ەلدەر سياقتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جالپىعا بىردەي اسكەري مىندەتتىلىك نەگىزىندە ازاماتتار اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ جولىمەن الىنادى. اقش, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, بەلگيا, نيدەرلاندتار, يرلانديا جانە باسقا ەلدەردە اسكەردى ەرىكتى تۇردە كەلىسىم-شارت بويىنشا جاساقتاۋ بار. گرەكيا, دانيا, شۆەتسيا, نورۆەگيا, فينليانديا, پورتۋگاليا, يتاليا, پولشا, چەحيا, ۆەنگريا, سلوۆاكيا, تۇركيا, رۋمىنيا, بولگاريا, بەلورۋسسيا, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە تاعى باسقا ەلدەردە اسكەر ارالاس – جالپىعا بىردەي اسەري مىندەتتىلىك تۋرالى زاڭ نەگىزىندە جانە اسكەري قىزمەتكە ەرىكتى تۇردە كەلىسىم-شارت بويىنشا جيناۋ جولىمەن جاساقتالادى. ال ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدە دە اسكەر ارالاس تاسىلمەن جاساقتالادى. ونىڭ قاجەتتىلىگى كەلەسى فاكتورلارمەن بايلانىستى.
جىل سايىن قارۋلى كۇشتەرىمىزگە عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ جاڭا جەتىستىكتەرى ەنگىزىلۋدە, قارۋ-جاراق پەن تەحنيكانىڭ جاڭا تۇرلەرى قابىلدانۋدا, ال ولاردى باسقارۋ مەن قولدانۋ ءۇشىن سارباز-مامانداردى دايىنداۋ ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. وسىنداي لاۋازىمدارعا كەلىسىم-شارت بويىنشا اسكەري قىزمەتشىلەردى تاعايىنداۋ تيىمدىرەك. سەبەبى, كەلىسىم-شارت اسكەري قىزمەت مەرزىمى ءۇش جىلدان كەم ەمەس جانە وسى ۋاقىت ىشىندە جاقسى ماماندى دايارلاۋعا بولادى. ول قىمبات باعالى تەحنيكا جانە قارۋ-جاراق تۇرىندە جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىك اتقارا الادى, سونىمەن بىرگە, وعان ساپالى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتە بىلەدى. وسى سەبەپتى, قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن كەلىسىم-شارت بويىنشا شاقىرىلعان كاسىبي ماماندارمەن جاساقتاۋ اسا قاجەت.
– اسكەري كافەدرالاردى بىتىرگەن جاستاردىڭ دايىندىق دەڭگەيىن باعالاپبەرسەڭىز. ويتكەنى, ولار لەيتەنانت اتاعىن ءاسكەردە قىزمەت اتقارماستان,ءۇيىنىڭ ماڭايىندا ءجۇرىپ تە الا بەرەدى عوي.
– اۋەلى ايتىلعان كونتينگەنت اسكەري كافەدرادا ەكى جىلدان كەم ەمەس ۋاقىت وقيدى. كافەدرانى بىتىرگەننەن كەيىن دالالىق جيىنداردان وتەدى, ءوز بىلىكتىلىگىن ءىس جۇزىندە شىڭدايدى. سوڭىنان ەمتيحان تاپسىرادى.
– جاقسى جاۋىنگەر بولۋ ءۇشىن سارباز قانداي قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك؟
– الدىمەن – جاقسى دەنە دايىندىعى, قاجەتتى ءبىلىم دەڭگەيى (جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن), ال ەڭ باستىسى – ءوز وتانىنىڭ ناعىز پاتريوتى بولۋى ءتيىس. سەبەبى, ەلىن قورعاعان ازاماتتىڭ ەڭسەسى قاشاندا بيىك بولاتىنىن جاستاردىڭ جادىندا ساقتاعانى ءجون.
اڭگىمەلەسكەن
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان».
