وتانىمىز – ورتاق ءۇيىمىز
سەيسەنبى, 23 قازان 2012 7:26
نۇرسۇلتان نازارباەۆ:
قازاقستاندى, قازاقتى دوستىقتىڭ كيەلى شاڭىراعىنا تەڭەسەك, ءتۇرلى ەتنوستار ونىڭ التىن ارايلى ۋىقتارى ىسپەتتى.
سەيسەنبى, 23 قازان 2012 7:26
نۇرسۇلتان نازارباەۆ:
قازاقستاندى, قازاقتى دوستىقتىڭ كيەلى شاڭىراعىنا تەڭەسەك, ءتۇرلى ەتنوستار ونىڭ التىن ارايلى ۋىقتارى ىسپەتتى.
بۇل رەتتە بايتاق مەكەندە بارشامىزدى بىرىكتىرە تۇسەتىن ورتاق قۇندىلىقتار بار.
ول – ءبىزدىڭ تالايلى تاعدىرىمىزدى تۇتاستىراتىن شەجىرەلى تاريحىمىز.
ول – ءبىزدىڭ بايتاق مادەني مۇرامىز بەن قازىعى بەرىك مەملەكەتتىك ءتىلىمىز.
ءبىزدىڭ جاسامپاز تاريحىمىزدى ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى ماقتان ەتۋگە ءتيىس.
سوندىقتان, ءبىز تامىرىن تەرەڭگە تارتىپ, تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ماۋەسىن جايعان تاريحي تانىمدى ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋىمىز قاجەت.
ەل بىرلىگىن ەسەلەيتىن بۇل قۇندىلىقتار وتانشىلدىق سەزىمىن ورنىقتىرادى. سوندا تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگى, ۇلىسىمىز ىرىستى بولادى.
بۇل رەتتە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى ءبىز ءۇشىن مەرەيلى مەجە عانا ەمەس, بولاشاققا باعدار بولاتىن بايىپتى بەلەس.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىنەن.
كوپ تىلەگى قابىل بولسىن!
كورەي ەتنوسىنىڭ قازاقستاندا تۇرىپ جاتقانىنا بيىل 75 جىل بولىپتى. قوستاناي جەرىنە كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا ارىپ-اشىپ, جۇك ۆاگونىمەنكەلگەنىن, قازاق حالقىنىڭ ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەرىپ, باۋىرىناباسقانىن كورەيلەر ۇمىتقان جوق. سول سۇرقاي, ارقانىڭ سۋىعىنا شىداماي قىرىلعان كۇندەردىڭ كۋاگەرلەرى ارامىزدا ءالى ءجۇر. قوستانايقالاسىنىڭ سىرتىندا ءبىر قىستىڭ ىشىندە عانا ۇلكەن كورەيلەر بەيىتىپايدا بولعان ەكەن. سودان بەرگى جىلداردا قازاقتارمەن قيىندىقتاردى دا,قۋانىشتاردى دا بىرگە كوردىك. سوعىستان كەيىنگى جىلاپ-سىقتاعان, تىڭكوتەرۋ جىلدارىنداعى كۇنى-ءتۇنى تىنىم كورمەي ەڭبەك ەتكەن ۋاقىتتىڭبارلىعىندا قازاقتارمەن بىرگە بولدىق. كەڭقولتىق, باۋىرمال, ءتوزىمدىحالىق ۇلتىمىزدى, ءتىلىمىزدى بولەكتەگەن جوق.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العاندا قازاقتارمەن بىردەي قۋانعان كورەيلەرمىز. قازىر وسى باۋىرمال حالىقپەن تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ قانا قويمايمىز, ءتىپتى قۇداندالى بولىپ كەتتىك. الىسقا بارىپ قايتەيىن, ءوزىمنىڭ تۋعان نەمەرەم قازاقتىڭ قىزىنا ۇيلەندى. كەلىنىم تاماشا! ال تۋعان ءسىڭلىمنىڭ قىزى قازاققا تۇرمىسقا شىقتى. بارلىعى دا ءوسىپ-ءونىپ جاتىر. قۇدالارمەن بوتەندىگىمىز اسا بىلىنە دە قويماس. ويتكەنى, بارلىعىمىزدىڭ كوزىمىز, شاشىمىز, ءتامپيىپ مۇرنىمىز دا ۇقساپ تۇر.
كۇنى كەشە عانا قوستانايدا كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگى قازاقستاندا تۇرىپ جاتقانىمىزدىڭ 75 جىلدىعىن اتادى جانە قارتتارىمىزعا داستارقان جايدىق. وسى شاراعا ارناپ ۇيىمداستىرىلعان كونتسەرتتە كورەيدىڭ انشىلەرى قازاقتىڭ اندەرىن سىزىلتىپ سالعاندا قۇلاقتىڭ قۇرىشىن قاندىردى. كوپتىرمەي-اق ايتايىن, ءبىزدىڭ كورەيدىڭ اۋەيى انشىلەرى ءشامشىنىڭ اندەرىن قازاقتاردىڭ وزىنەن ءبىر دە كەم سالمايدى.
قازاقتاردا «كورپەشە سالساڭ, وزىڭە سالاسىڭ» دەگەن ماقال بار. قازاق پەن كورەيدىڭ سىيلاستىعىندا شەك جوق. جىل سايىن قۇربان ايت كەلگەندە مۇسىلمانداردى وسى ءدىني مەيرامىمەن قۇتتىقتايمىز. قازاقتار داستارقان جايىپ, قۇربىلار مەن كورشى-قولاڭنان «ايت شايىن» ىشەمىز. مۇنىڭ بارلىعى دا قازاقتاردىڭ, جالپى مۇسىلمانداردىڭ دىنىنە دەگەن قۇرمەت بولىپ تابىلادى. جاراتقان يەمىز جۇمىر جەردىڭ اماندىعىن, ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعىن بەرسىن! قۇربان ايتتا كوپ تىلەگى قابىل بولسىن!
ليۋدميلا نام,
قوستاناي وبلىستىق كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگى
توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
قوستاناي.
اسىل قازىنامىزدى ارداقتايىق
وبلىستىق «قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قۇرىلىپ,جۇمىسقا كىرىسكەنىنە ءبىر جىلدان ەندى استى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندەقوعامدىق ۇيىم مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ مەن ونى قولدانۋدىڭ اياسىنكەڭەيتۋدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تىلدەر جانە مادەنيەت تۋرالىزاڭدارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋعا الىپ, تىلگە قاتىستى ماسەلەلەردىرەتتەۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا ەداۋىر ىقپال ەتىپكەلەدى.
ادامنىڭ جاڭعىرۋى – قوعامنىڭ جاڭعىرۋى. سانا جاڭعىرماي, ءتىل دە جاڭعىرمايدى. ءبىزدىڭ قوعام مۇشەلەرىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسىندا مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن وڭ كوزقاراستى قالىپتاستىرۋ باسىمدىق الادى. قازاقستاندىق ازاماتتىڭ ادامي كاپيتالىنىڭ ءوسۋ كورسەتكىشى ەلجاندىلىق, رۋحاني بىرلىك بولسا, وعان مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرىپ بارىپ جەتۋگە بولادى. بۇل كاسىبي ءبىلىكتىلىكتىڭ دە, مادەنيەتتىلىكتىڭ دە ونەگەلى تۇعىرى دەپ بىلەمىز.
ەگەمەندى ەل بولىپ, تىنىش زاماندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ودان بۇرىن دا وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرىمەن ىنتىماقتى ءبىرلىكتە, بەرەكەلى تۇسىنىستىكتە قاتار ءجۇردىك. ءبارىمىزدىڭ جۇرەگىمىزگە جىلىلىق ۇيالاتاتىن قاراپايىم قاعيدات بار. ال بۇگىنگى كۇنى ءوزىڭ تۇرعان ەل حالقىنىڭ ءتىلىن ءبىلۋ ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاعى بۇلجىماس زاڭدىلىق ەكەندىگى بارىنشا ايقىندالا تۇسۋدە. بۇل – بارىمىزگە كەرەك قاجەتتىلىك. مۇندايدا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە, ۇلگى-ونەگەسى دە ەسەلەنە ءتۇسپەك. وكىنىشكە قاراي, ءوزىمىزدىڭ كەيبىر جاستار ءوزىنىڭ انا ءتىلىن بىلمەگەندى كەمشىلىك سانامايدى. ءبىز جاستارعا ۇلتتىق تاربيە بەرۋدە ادامنىڭ رۋحاني دامۋىنا, جەتىلۋىنە اباي ويلارىنىڭ فيلوسوفيالىق ءتالىم ءتۇيىنىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ناسيحاتتاي الماي ءجۇرمىز. قوعامىمىزدىڭ قازىرگى دامۋ ساتىسىندا قازاق جاستارىن ولاردىڭ ىشكى الەمىنە ءۇڭىلىپ, ادامي قاسيەتتەردى جەتىلدىرۋ نەگىزىندە تاربيەلەۋ ايرىقشا ماڭىز الماق. ءويتكەنى, ۇلت پەن ۇلىس تالعامايتىن وسىناۋ مورالدىق فيلوسوفيا جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان, قايراتىن ادامزات باقىتىنا جۇمسايتىن, اقىلىن اسىل ىستەرگە باعىتتايتىن تولىققاندى ادام تاربيەسىنە نەگىزدەلگەن. مۇنداعى باستى ءتۇيىن – ادامشىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, حالىقپەن بىرگە بولۋ, بىرگە ءوسۋ.
جۇمىسىمىزدى وسى باعىتتا قۇرا وتىرىپ, ورتاق ىسكە وزگە دە قوعامدىق ۇيىمداردى تارتۋعا تىرىسۋدامىز. ءبىزدىڭ بىرلەستىككە مۇسىلمان ايەلدەرى ليگاسىنان, گۋمانيتارلىق زەرتتەۋ قورىنان, ءبىلىم وردالارىنان, تەاتر مەن كىتاپحانادان مۇشەلەر تارتىلعان. قوعامدىق ۇيىمىمىزدا «اقساقالدار», «اسىل اجەلەر», «يماندىلىق», «جالىندى جاستار» توپتارى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. ال جەتپىستىڭ جوتاسىنداعى نىعمەت ەرحان ۇلى تاستاندى بالالاردىڭ انالارىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر.
قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى توي-مەرەكە, ساۋىق-سايران جانە ۇلتتىق ويىندارىنىڭ شىعۋ تاريحى مەن ونىڭ مانىنە سيپاتتاما بەرگەن بەلگىلى عالىم-ەتنوگراف بيقۇمار كامالاش ۇلىنىڭ مەكتەپ وقۋشىلارىنا, بالاباقشا جەتكىنشەكتەرىنە ارنالعان كىتابىن ءبىلىم وردالارىندا ادىستەمەلىك قۇرال رەتىندە پايدالانۋ جونىندە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا حات جولداعانبىز. ۇسىنىسىمىز قابىلدانىپ, وبلىس مەكتەپتەرىنە نۇسقاۋ جىبەرىلدى. قازىرگى زاماندا تەلەديدار مەن كومپيۋتەرگە قادالىپ, كوزىن اۋىرتىپ, قوزعالماي وتىرۋ دەنساۋلىققا زيان, پسيحيكاسىنا كەرى اسەر ەتەتىنىن باق ايتىپ تا, جازىپ تا جاتىر. مىنە, وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, اسىق ويىنىنىڭ الەۋمەتتىك جانە پەداگوگيكالىق ماڭىزى زور. ول ءۇشىن كۇردەلى سپورت الاڭىنىڭ قاجەتى جوق. كەز كەلگەن تەگىس جەردە ويناي بەرۋگە بولاتىن, ءار بالاعا قولجەتىمدى ويىن. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز كوكشەتاۋ قالالىق اكىمدىگى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, 4 مەكتەپتىڭ قاتىسۋىمەن قاناتقاقتى جوبا شەڭبەرىندە اسىق ويىنىنان جارىس وتكىزىلدى. ونى داستۇرگە اينالدىرىپ, ۇلتتىق ويىنداردىڭ باسقا تۇرلەرىمەن بىرگە جالعاستىراتىن بولامىز.
«قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتى» قوعامدىق بىرلەستىگىن ارالاس مەكتەپتەر پروبلەماسى قاتتى تولعاندىرادى. وسى ماقساتپەن وبلىس ورتالىعىنداعى №11 جانە №13 مەكتەپتەردىڭ نەمەسە №17 جانە №19 مەكتەپتەردىڭ نەگىزىندە تاعى ءبىر تازا قازاق مەكتەبىن اشۋ جونىندە ماسەلە كوتەردىك. ول جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى تاراپىنان قولداۋ تابادى دەگەن ۇمىتتەمىز.
مەيرامبەك كيىكوۆ,
اقمولا وبلىسى قازاقستان حالقى
اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, «قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتى»
قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.
اقمولا وبلىسى.
قازاقتىڭ كەلىنى, حاكاس قىزى – رايسا
ادام تاعدىرى قىزىق. ءوزىڭ ويلاماعان جايلاردىڭ ءبارى كۇتپەگەن جەردەن بولادى. قازاق جەرىنە عۇمىرلىق بولىپ باۋىر باسىپ قالعان رايسا اپانىڭ تاعدىرى دا ءدال سونداي. ويلاماعان جەردەن ماحابباتى كۇتىپ الدى.
– ءبىزدىڭ اۋدان ورتالىعىندا ءوز اعامىزعا تۇرمىسقا شىققان حاكاس اپامىز بار ەدى, – دەپ اۋدان اكىمى جانات شۇعاەۆ كەلگەن سايىن قۇلاققاعىس ەتىپ ءجۇرەتىن. ءارى قازاققا كەلىن بولىپ تۇسكەن ورىس, ۋكراين, نەمىس قىزدارىن, يا بولماسا كەرىسىنشە بىزگە كۇيەۋبالا بولعان وزگە ەتنوستىڭ جىگىتتەرىن ءجيى كەزدەستىرەمىز.
ال حاكاس سياقتى از ۇلت وكىلدەرىمەن وتباسىن قۇرعان قازاقتاردى سيرەك ەستيسىز. سوندىقتان, ءبىزدىڭ قازاققا كەلىن حاكاس اپامىزدى كورگىمىز كەلدى.
قازاقستاندا بۇل كۇندەرى 400-دەي حاكاس تۇرادى ەكەن. ال رايسا اپانىڭ ايتۋىنشا, وبلىس بويىنشا ءوزى جالعىز بولسا كەرەك, سۇراستىرىپ كورگەندە, ەش دەرەك كەزدەسپەپتى.
– ويبۋ, قىزىم-اي, 70 جاسقا كەلىپ قالدىق. ەلىم, جەرىم – قازاقستان, جەلەزينكا اۋىلى, اۋدان ورتالىعى, بالا-شاعام ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى, ءبارى دە ەرجەتتى, نەمەرەلەرىم قاسىمدا, وتباسىم, وتاعاسى ەسىمجان, مىنە, جانىمدا, ولار مەنىڭ ءبۇكىل عۇمىرىم, باقىتىم عوي, – دەيدى رايسا اپا. قازاق تىلىندە وزىمىزدەي سويلەپ وتىر. ءبىر كورگەن ادام حاكاس قىزى دەپ ويلامايدى دا. ءتىلى, بولمىسى, تىنىسى-تىرشىلىگى تۇگەلىمەن قازاق بولىپ كەتكەن. باۋىرساعىن ءپىسىرىپ, ەتىن اسىپ داستارقان جايىپ, كەڭپەيىل ءوز اپا-اجەلەرىمىزدەي-اق. ءيا, قازاققا كەلىن بولىپ تۇسكەن وزگە ۇلت وكىلدەرى قىزدارىنىڭ ءبارى وتاعاسىنىڭ ۇلتىنا قاراي قازاقى بولمىسقا ءسىڭىپ, ۇل-قىزدارىن دا قازاق ەتىپ ءوسىرسە دەگەن ويعا قالاسىڭ.
– مەن 1943 جىلى كراسنويارسك ولكەسىندە تۋدىم. اكەمدى اندرەي, شەشەمدى ەۆدوكيا دەپ اتايتىن. سول جەردە مەكتەپتە وقىدىم, بويجەتتىم, اباكانداعى مۋزىكالىق شاعىن وقۋ ورنىن ءبىتىردىم. سول 60-جىلداردىڭ كەزى. ومبىدا ايالدامادا تۇرعان جەرىمدە قازاق جىگىتى ەسىمجانمەن تانىستىم. تاعدىر دەگەن سول. اتالارىڭ ول كەزدە ومبىداعى ءدارىگەرلىك ۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, الماتىدا دارىگەرلىك وقۋىن ءارى قاراي جالعاستىرماق بولىپ جۇرگەن ەكەن. جاستىق شاق, البىرت كەزدەرىمىز عوي. ءبىر-ءبىرىمىزدى ۇناتتىق. ويىمىزدا سەن قازاق, مىناۋ حاكاس دەگەن ءبولىنۋ, بۇل قالاي بولار ەكەن دەگەن وي بولعان جوق.
– قازاق ءتىلىن قالاي ۇيرەندىڭىز؟
– اۋىلعا كەلىن بولىپ تۇسسەڭ, قالايشا قازاقشا ۇيرەنىپ, سويلەمەيسىڭ, قىزىم-اۋ. ەسىمجاننىڭ شەشەسى ماكەن ەنەم مەن كەلىن بولىپ تۇسكەندە رايحان دەگەن ات بەردى. رايحان بولعان سوڭ, قازاقتىڭ ۇيىنە كەلىن بولعان سوڭ سول حالىقتىڭ ءتىلىن, ءدىنىن, بولمىس-ءبىتىمىن قابىلداۋعا مىندەتتىسىڭ دەگەن ءسوز. ول ۋاقىتتا كەلىندەر يبالى, ۇلكەن كىسىلەرگە ورىسشا سويلەپ جۇرگەن دە ۇيات. حاكاس ءتىلىنىڭ قازاق تىلىنەن ايىرماشىلىعى ج-چ, ي-ز, ۇ -و دىبىستارى اۋىسىپ كەلەدى. مىسالى, چىل – جىل, ناا – جاڭا, ازاح – اياق, سول – ۇل. حاكاس ءتىلى, جالپى العاندا, قازاق, قىرعىز تىلىنە ۇقساس, جاقىن, ءبارىمىز دە تاريحى, تاعدىرى دالامەن بايلانىستى تۇركى تەگىنەن شىققان حالىقتارمىز عوي, – دەيدى رايسا اپا. حاكاستىڭ, مۋزىكالىق كونە اسپابى – چاتحان قازاقتىڭ جەتىگەنى ءتارىزدى. ەكى ىشەكتى شەرتىپ وينالاتىن حومىس دەگەن اسپاپ بار. ونىڭ سوپاقشا كەلگەن اعاش شاناعى قويدىڭ نەمەسە بۇعىنىڭ تەرىسىمەن قاپتالادى. ىشەگى جىلقىنىڭ قىلى, پەرنە تاعىلمايدى. حومىس قازاقتىڭ شەرتەرىنە ۇقساس.
– ءسىز الماتىنىڭ جامبىل اتىنداعى فيلارمونياسىندا حور كاپەللاسىندا ءان سالىپسىز عوي؟
– ەسىمجان دارىگەرلىك وقۋىن وقىدى, وتباسىن قۇردىق, مەن ونەر جولىن تاڭداپ, فيلارمونيادا قىزمەت جاسادىم. ول ءبىر ونەرمەن, انمەن وتكەن جىلدار ەدى عوي. سودان كەيىن, قازاق جولى بويىنشا, ەلدە قالعان اتا-ەنەمىزگە ورالۋ كەرەك بولدى. ەسىمجان ەكەۋمىز جەلەزينكا قايداسىڭ دەپ الماتىدان جولعا شىقتىق. 1970 جىلى بىزدەردى وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامانسىڭدار دەپ اۋەلى وسى اۋداننىڭ شالعايداعى نوۆوكۋزمينكا, ودان كەيىن كيروۆ دەگەن دەگەن اۋىلدارىنا جىبەردى. ول دارىگەر, مەن مادەنيەت ۇيىندە قىزمەت ىستەۋدى باستادىق.
– حاكاس تىلىندە ءبىر ءان ورىنداپ بەرسەڭىز كانە, – دەپ ەدىك, رايسا اپامىز حاكاستار اراسىندا, اباكان جاقتا وتكەن بالالىق شاعى, جاستىق كۇنى ەسىنە ءتۇسىپ كەتتى مە, تەبىرەنە تولقي ايتىپ بەردى. حور كاپەللاسىندا ءان ايتقان اپامىزدىڭ داۋىسى ءالى كۇنگە دەيىن وتكەننەن ءبىر بەلگى رەتىندە ساقتالعانىن بايقادىق.
– ال, اتا, قانشا ۇل-قىز, بالا-شاعاڭىز بار؟ – دەپ مانادان بەرى ءبىزدىڭ اڭگىمەمىزدى بۇزباي, ءۇنسىز تىڭداپ وتىرعان وتاعاسىنا بۇرىلدىق.
– راحمەت, قىزىم, رايسا 45 جىل اۋىلدىڭ, وبلىستىڭ ساحناسىندا ءان سالدى. بىرنەشە رەت بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى اتاندى. مەن ءوزىم تالاي جىلدار بويى اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس ءدارىگەرى قىزمەتىن اتقاردىم. مەن رايسانى قالجىڭداپ, «دەكابريستكا» دەپ اتايمىن. ۇيلەنگەن سوڭ, اۋىلعا, ەلگە الىپ كەتەمىن, اكە-شەشەم اۋىلدا تۇرادى دەدىم, بۇرتيعان, بالسىنگەن دە جوق, اۋىلعا كەلىن بولىپ ءتۇستى, انامنان كوپ نارسە ۇيرەندى, كادىمگى قازاق كەلىنى, قازاق ايەلى بولىپ قالدى وسىندا, – دەپ اتامىز ءبىر راحاتتانىپ ك ۇلىپ الدى.
مىنە, رايسا-رايحان اپا مەن ەسىمجان ابىلعازيندەردىڭ قازاق پەن حاكاس قىزى قۇرعان وتباسى بۇگىنگى كۇننىڭ جاستارىنا ۇلگى-ونەگە بولارلىقتاي. وزدەرى ايتقانداي, كۇتپەگەن جەردەن كەزدەستىرگەن تاعدىرلارىنا ريزا.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى,
جەلەزينكا اۋدانى.
سۋرەتتەردە: ەرلى-زايىپتى ەسىمجان جانە رايسا ابىلعازيندەر; بالا-شاعا ورتاسىندا.
جاقسىلىققا جاقسىلىق
ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرىندە دە تۇرعىلىقتى حالىقپەن بىرگە سان الۋان ۇلتوكىلدەرى ءومىر جاراستىرىپ وتىرسا, قازاقستان ءوندىرىسىنىڭ قارا شاڭىراعىءارى كوشباستاۋشىسى سانالاتىن ايماعىمىزدا دا سوندايلىق تۇرمىس كوركىقالىپتاسقان. وسىناۋ ماۋەلى بايتەرەكتىڭ ءبىر بۇتاعى ەۆرەيلەر قاۋىمىەكەنىن ماقتان تۇتا ايتا الامىن. ءبىزدىڭ قازاقتارمەن تاعدىرىمىزتامىرلاسقانىنا 100 جىلداي بولىپ قالىپتى. ال كوبىرەك ءسىڭىسىپ, ەتەنەارالاسۋىمىز ولكەدە كەن كوزدەرى يگەرىلۋى, ءبىلىم بەرۋ مەن مادەني وشاقتارپايدا بولۋىمەن باستالادى.
ستاليندىك وزبىرلىقتىڭ شەڭگەلىنە ىلىگىپ, قارلاگ ازابىن شەككەننەن كەيىن بارار جەر, باسار تاۋى بولماي قالىپ قويعان قانداستارىمىز دا از بولمادى. وسىلايشا تارالىپ, تامىر جايعان ەۆرەيلەر بۇگىندە باۋىرلاستىق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسىندا وبلىستى مەكەندەگەن بارشا ۇلت وكىلدەرىمەن بىردەي جاڭارىپ, جاڭعىرۋداعى قازاقستانىمىزدىڭ ودان ءارى وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى.
بيىل, دالىرەك ايتقاندا, وسى جازدا ەۆرەيلەردىڭ وبلىستىق ەتنومادەني بىرلەستىگى قۇرىلعانىنا 20 جىل تولدى. باسقا دا بىرلەستىكتەر سياقتى ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى ساقتاۋ, انا ءتىلدى قادىرلەۋ, باۋىرىنا باسىپ, ىنتىماققا ۇيىستىرعان قازاق ەلىنىڭ مەرەيىن ءوسىرۋ, ماقسات-تىلەگىمىز ورتاق بارلىق ۇلتتارمەن دوستىقتى نىعايتۋدى باستى پارىز سانايمىز. قازىر الەمدەگى جاعداي ءارتۇرلى ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان ءبىز تاتۋلىق پەن تۇسىنىستىكتىڭ قادىرىن جاقسى بىلەمىز. ودان قىمبات ەشتەڭە جوعىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر. سونداي ورتا قالىپتاستىرۋعا, تىلدەرى بولەك بولسا دا تىلەكتەرىن تۇيىستىرۋگە بارشا وتانداستارىمىزدى بىرىكتىرۋشى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىسىمىز شەكسىز.
مەن تاريحي وتانىمدا بولىپ تۇرامىن. ول جاقتا بۇرىنعى قازاقستاندىقتار از ەمەس. كەزدەسە قالساڭ, قاي-قايسىسى دا قازاق حالقىنىڭ كەڭپەيىلدىك, تۋىسقاندىققا تارتۋ قاسيەتىنە ريزالىقتارى شەكسىز ەكەنىن, سونى جەتكىزۋدى ءوتىنىپ جاتادى.ونىڭ قۇندىلىعى, اسىرەسە, باسقا جەرلەرمەن سالىستىرا قاراعاندا ايرىقشا بايقالاتىندىعىن ايتادى. سولاردىڭ ءبىرى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىندە ۇزاق جىل فوتوتىلشى بولعان, ولكە ءومىرىنىڭ فوتوشەجىرەشىسى اتانعان يۋري حەيفيتس بايىرعى ۇجىمىمەن بايلانىسىن ۇزبەي كەلەدى. بەلگىلى سۇراپىل سوعىستان سوڭ ءجاسوسپىرىم شاعىندا قاراعاندىعا تاپ بولعان ول وسى گازەت جۋرناليستەرىنىڭ قۇشاققا الۋى ارقاسىندا ءومىر قۋانىشىنا ءبولەنگەنىن استە ۇمىتپايدى. قيىن تاعدىرلارى وسىلايشا قازاق باۋىرلارىنىڭ شىنايى قامقورلىق شۋاعىمەن شىرايلانىپ, سونىڭ ىزگى ءىزى قازاقستانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى تەرەڭدەتكەن سەزىم, باۋىرلاس حالىقتارداي ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قاستەرلەۋگە بارىنشا جاعداي جاسالۋىنا قۇرمەت جاپپاي ەۆرەي قاۋىمىنا ءتان دەر ەدىم.
قالاداعى جەكسەنبىلىك ەۆرەي مەكتەپتەرىندە بالالار انا تىلدەرىن ۇيرەنۋمەن قاتار, مەملەكەتتىك ءتىلدى دە مەڭگەرۋگە ىقىلاستى. تۇرعىلىقتى جۇرتتىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن, تاريحىن بىلۋگە قۇمار. ءومىردىڭ ءوزى جاقىنداستىرعان, جۇرەك ءۇنىن ءۇيلەستىرگەن وسىنداي باۋىرمالدىق جاقسىلىققا جاقسىلىق جاساۋدىڭ نيەتى.
شىندىعىن ايتقاندا, قازىر «ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز!» دەۋ ءبارىمىزگە ۇلكەن ماقتانىش. سولاي بولا ءتۇسۋىن تىلەيمىن. جانە ەلىمىزدەگى بارشا مۇسىلماندى كەلە جاتقان قۇربان ايت مەيرامىمەن قۇتتىقتايمىن.
ۆيلەن مولوتوۆ-لۋچانسكي,
قاراعاندى وبلىستىق ەۆرەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ
جەتەكشىسى.
قاراعاندى.
