سەرگەيدىڭ قىزىعۋشىلىعى ويانادى, تاستىڭ بەكەر تاس ەمەس ەكەنىن ءىشى سەزەدى. قوڭىر ءتۇستى قويتاستى اۋدارىستىرىپ كورگەندە ودان ادام كەۋدەسىنىڭ ءمۇسىنىن كورەدى. كەڭ يىقتى, سول قولىندا قىلىش, وڭ قولىمەن توستاعان ۇستاپ تۇر. جاعاسىن قايىرعان, بەلىن جالپاق بەلبەۋمەن بۋعان. اتتەڭ باتىردىڭ باسى جوق, موينىنىڭ ورنى تۇر. ءمۇسىننىڭ «جاۋىرىنى» سانالاتىن تۋ سىرتىندا رۋناعا ۇقسايتىن «جازۋدى» كورۋگە بولادى. دەنيسوۆ اۋداندىق مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كۇزدە تاستى الىپ كەلىپ, جادىگەرلەر قورىنا قوستى.
– تاس شامامەن 200 كيلوگرامم بولىپ قالادى. اتپالداي ەكى جىگىت ارقانمەن شىرماپ بايلاپ, كولىككە زورعا سۇيرەتىپ سالدى. مۇنى تاپقان سەرگەي ستياجكين دە, ءبىز دە ەجەلگى ءمۇسىننىڭ باسىن تراكتور تابانى سىندىرعان بولار دەپ ويلايمىز. تىڭ كوتەرۋ كەزىندە دالا ايقىش-ۇيقىش جىرتىلدى عوي. مۇمكىن بۇرىن جەردىڭ استىندا جاتقان تاس سوقانىڭ تىسىمەن سىرتقا شىعىپ قالعان شىعار, – دەيدى مۋزەي ديرەكتورى ناتاليا تاران.
سەرگەي ستياجكين ءمۇسىننىڭ باسىن ءبىر شاقىرىمدىق اۋماقتا ەرىنبەي ىزدەپتى. تابا الماعان. تاستى قىزىقتاعان كىمگە بولسا دا «مۇمكىن باس ءالى جەردىڭ استىندا جاتقان بولار» دەگەن وي كەلەدى.
تاس ءمۇسىننىڭ سۋرەتىنە قاراپ, الكەي مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى عاليا بازارباەۆا العاشقى پىكىرىن ايتىپتى. «بۇل قازاقستان عانا ەمەس, ەۋرازيا ءۇشىن بىرەگەي ولجا. شامامەن ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ VII-VIII عاسىرىنا جاتاتىن, ياعني تۇرىك قاعاناتى ۋاقىتىنا سايكەس كەلەتىن دۇنيە. يسلامعا, بۋدديزمگە دەيىن ەۋرازيا دالاسىندا تۇرىك-موڭعول كوشپەلىلەرى تاڭىرگە تابىنعان داۋىردە ەجەلگى بابالارىمىز عيباداتحاناعا, وردالارعا وسىنداي مۇسىندەر قوياتىن بولعان. بۇل ءمۇسىن سول داۋىردەگى ۇلى دالا تاريحىنىڭ قوستاناي وڭىرىندەگى ىزى» دەپ ءتۇسىندىرىپتى عالىم-ارحەولوگ.
ۋاقىت وسىلاي بابالارىمىزدىڭ تاسقا جازعان حاتىن بىزگە جەتكىزىپ وتىر. تاستان باتىر, ەل بيلەگەن قاعاننىڭ تۇلعاسى ەلەستەيدى. قولىنداعى قىلىش, جاعاسى قايىرىلعان كيىم, اشەكەيلى بەلبەۋ, وڭ قولىنداعى قىمىز ىشكەن توستاعان دۇنيەنى دۇركىرەتكەن تۇركى قاعاندارىنىڭ بەينەسىن ساعىم اراسىنان الىپ وتكەندەي بولادى.
مۋزەي ۇجىمى باسسىز «قاعاننىڭ» زەرتتەۋشىلەرىن كۇتىپ وتىر. مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, عالىمدار كەلسە تەك تاس ءمۇسىندى عانا ەمەس, ول تابىلعان ءوڭىردى دە قوسا زەرتتەيتىن بولادى. ايتپاقشى, مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ء«مۇسىننىڭ باسى تابىلسا, قانەكەي» دەگەن ارمانى دا بار. تەك قاعان داۋىرىندە عانا ەمەس, قازاق دالاسىندا باسى جوعالعان باتىر از بولىپ پا ەدى؟..
ءنازيرا جارىمبەت,
«Egemen Qazaqstan»
قوستاناي وبلىسى,
دەنيسوۆ اۋدانى
