ۇلى دالانىڭ توسىندە, ۇلى ىستەردى اتقارۋ جولىندا قازاقستاننىڭ ءاربىر ءىسى كوپكە ۇلگى. ەلىنىڭ ەرتەڭىن ويلاعان باسشى حالقىنىڭ ازاتتىق رۋحىن سەزىنۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى. ن.نازارباەۆتىڭ جاقىندا جاريالاعان ءاربىر سويلەمىنىڭ رۋحاني ءمانى تەرەڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا: ء«بىزدىڭ جەرىمىز ماتەريالدىق مادەنيەتتىڭ كوپتەگەن دۇنيەلەرىنىڭ پايدا بولعان ورنى, باستاۋ بۇلاعى دەسەك, اسىرا ايتقاندىق ەمەس. قازىرگى قوعام ءومىرىنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالعان كوپتەگەن بۇيىمدار كەزىندە ءبىزدىڭ ولكەمىزدە ويلاپ تابىلعان. ۇلى دالانى مەكەن ەتكەن ەجەلگى ادامدار تالاي تەحنيكالىق جاڭالىقتار ويلاپ تاۋىپ, بۇرىن-سوڭدى قولدانىلماعان جاڭا قۇرالدار جاساعان. بۇلاردى ادامزات بالاسى جەر ءجۇزىنىڭ ءار تۇكپىرىندە ءالى كۇنگە دەيىن پايدالانىپ كەلەدى», دەپ مەملەكەتىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى قازاقستاندى ماقتان ەتىپ, بۇدان دا تەرەڭ پاتريوتتىق سەزىممەن ءسۇيۋ مەن قاستەرلەۋدىڭ جولىن كورسەتتى.
ماقالادا نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «سونىمەن بىرگە ۇزاق ۋاقىتتان بەرى ءبىزدىڭ جەرىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان كوپتەگەن ەتنوستارعا ورتاق قازاقستان تاريحى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. بۇل – ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ كوپتەگەن كورنەكتى تۇلعالارى ءوز ۇلەستەرىن قوسقان بۇكىل حالقىمىزعا ورتاق تاريح», دەدى. ورتاق تاريح جاساۋ – كوپشىلىككە ورتاق, جاعىمدى پىكىر ارقىلى قالىپتاسىپ داميدى. ول ءۇشىن الىستى بولجاۋ مەن كورەگەندىك كەرەك. ونداي كورەگەن باسشى – نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ ەلباسى بوداندىقتا باسىلىپ قالعان قازاق ۇلتىنىڭ رۋحىن وياتۋ مەن قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن دامىتۋ ءۇشىن تەر توگىپ كەلەدى.
تاعى دا ماقالاعا ۇڭىلسەك: «اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى سالت اتتى جاۋىنگەردىڭ ىقشام كيىم ۇلگىسىن دۇنيەگە اكەلدى. ات ۇستىندە جۇرگەندە ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن بابالارىمىز العاش رەت كيىمدى ۇستىڭگى جانە استىڭعى دەپ ەكىگە ءبولدى. وسىلايشا كادىمگى شالباردىڭ العاشقى نۇسقاسى پايدا بولدى. بۇل سالت اتتى ادامداردىڭ ات قۇلاعىندا ويناۋىنا, ۇرىس كەزىندە ەركىن قيمىلداۋىنا مۇمكىندىك بەردى. دالا تۇرعىندارى تەرىدەن, كيىزدەن, كەندىر مەن جۇننەن, كەنەپتەن شالبار تىكتى. سودان بەرى مىڭداعان جىل وتسە دە, كيىمنىڭ وسى ءتۇرى وزگەرە قويمادى. قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلعان كونە شالبارلاردىڭ قازىرگى شالباردان ەش ايىرماسى جوق». سونداي-اق ن.نازارباەۆ: «...ورتا عاسىرداعى وتىرار قالاسى الەمدىك وركەنيەتتىڭ ۇلى ويشىلدارىنىڭ ءبىرى – ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى دۇنيەگە اكەلسە, تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى قوجا احمەت ياساۋي تۇركىستان قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ, ءىلىم تاراتقان», دەپ حالقىنىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ەڭسەسىن تىكتەپ ءبىلىمنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كەزەكتى رەت ايقىندادى, قازاقتىڭ ەشكىمنەن كەم ەمەس مىقتى, ۇلى حالىق ەكەنىن ايتتى. ۇلىلىعى سول – جەتى اتاسىن بىلەتىن حالىق, جەتى ۇرپاعىنىڭ قامىن استە ەستەن شىعارماي, كەڭ دالانى ۇرپاعىنا اماناتتاپ قالدىرعانى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ مەن تۇركى حالىقتارىنىڭ بىرلىگىن ارتتىرۋ جولىندا ولشەۋسىز ەڭبەك ەتتى, ەرىك-جىگەرىن جۇمسادى. قازاقستان الەمنىڭ دامىعان, كەرەگەسى كەڭ ەلدەرىمەن تەرەزەسىن تەڭەستىرىپ ۇلگەردى. جەڭىسكە جەتۋدەن ونى ساقتاپ قالۋ قيىننىڭ قيىنى دەگەن ءسوز بار. وسى ورايدا تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالۋ مەن قازاقستاندى ماڭگىلىك ەل ەتۋدە قازاق ۇلتى مەن 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرىن ءبىر يدەياعا بىرىكتىرە بىلگەن ن.نازارباەۆ كەمەڭگەرلىگى الەمدىك ۇلگىلىك فەنومەنگە اينالدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ مىڭ جىلدىقتار توعىسىندا قازاقستاندى ۇلكەن قيىندىقتان الىپ شىعىپ, دامۋ جولىنا سالدى. حالىقتىڭ رۋحىن قايتا وياتۋدا كوپ ءىس جاسالىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ رۋحاني كۇش-جىگەرىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
رۋحاني مىقتى حالىق باسەكەلەستىككە قارسى تۇرا الادى. وسىنى تەرەڭنەن بىلەتىن ن.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا: «باسەكەلىك قابىلەت دەگەنىمىز – ۇلتتىڭ ايماقتىق نەمەسە جاھاندىق نارىقتا باعاسى, يا بولماسا ساپاسى جونىنەن وزگەلەردەن ۇتىمدى دۇنيە ۇسىنا الۋى. بۇل ماتەريالدىق ءونىم عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىلىم, قىزمەت, زياتكەرلىك ءونىم نەمەسە ساپالى ەڭبەك رەسۋرستارى بولۋى مۇمكىن. بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتان ءاربىر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك. مىسالى, كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق, شەت تىلدەرىن ءبىلۋ, مادەني اشىقتىق سياقتى فاكتورلار اركىمنىڭ العا باسۋىنا ءسوزسىز قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ساناتىندا», دەدى. ياعني, قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلە تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋ جولىندا ءبىر بولۋى ماڭىزدى. تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن ءاربىر ادام رۋحاني مىقتى بولۋى كەرەك. رۋحاني مىقتى, ءبىلىمدى ادام – باسەكەگە قابىلەتتى بولادى. باسەكەگە قابىلەتتى ادام – تاۋەلسىزدىگىن ساقتاۋ مەن ەلىنىڭ دامۋى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتەتىن بولادى. مىنە, ەلباسى تاۋەلسىزدىك, رۋحاني جاڭعىرۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىك تۋرالى ايتۋىنىڭ تەرەڭ ءمانى وسىندا جاتىر.
«ماڭگىلىك ەل» سالتانات قاقپاسىن اشۋ راسىمىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ: ء«بىز بۇل تاماشا جاسامپازدىق قاقپاسىن ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزدىڭ, ءبىزدىڭ تابىستارىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە, بولاشاققا وتۋدەگى بەلگىمىز رەتىندە تۇرعىزدىق. قاقپا ءبىزدىڭ جاس, اسەم ەلوردامىز – استانانىڭ تاعى ءبىر سيمۆولىنا اينالاتىن بولادى. ءبىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىمىز, ءبىزدىڭ دوستىعىمىز, ءبىزدىڭ كوپەتنوستى مەملەكەتىمىزدەگى ءوزارا سەنىم ءبىزدى ۇلكەن جەڭىستەرگە جەتكىزدى», دەگەن ەدى. ن.نازارباەۆ 2015 جىلعى جولداۋىندا: ء«سات سايىن قۇبىلعان الاساپىران زامانعا ساي امال بولۋى كەرەك. ەڭ جاقسى جوسپار – ۋاقىت تالابىنا بەيىمدەلە الاتىن جوسپار. ءبىز دە زاماننىڭ بەتالىسىنا قاراي مەجەلەرىمىزدى بەلگىلەپ, جوسپارلارىمىزدى جوندەپ وتىرامىز. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ەلى باقىتتى, جەرى گۇلدەنگەن قاسيەتتى وتانىمىز قازاقستاندى «ماڭگىلىك ەل» ەتۋ! الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, باي دا قۋاتتى ەلدەرمەن يىق ءتۇيىستىرۋ. ءبىز بۇل ماقساتىمىزعا مىندەتتى تۇردە جەتەمىز», دەگەن بولاتىن. ال مەملەكەت باسشىسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «كۇللى جەر ءجۇزى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وزگەرۋدە. الەمدە باعىتى ءالى ب ۇلىڭعىر, جاڭا تاريحي كەزەڭ باستالدى. كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ, يىق ءتۇيىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزگەرۋ ءۇشىن ءوزىمىزدى مىقتاپ قولعا الىپ, زامان اعىمىنا يكەمدەلۋ ارقىلى جاڭا ءداۋىردىڭ جاعىمدى جاقتارىن بويعا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك», دەي كەلە: «تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قىرۋار جۇمىس جاسالدى. ءبىز ون مىڭداعان جاستى الەمنىڭ ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىتىپ, دايىندادىق. بۇل جۇمىس وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا قولعا الىنعان «بولاشاق» باعدارلاماسىنان باستالدى. ەلىمىزدە وتە جوعارى دەڭگەيدەگى بىرقاتار ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىلدى, زياتكەرلىك مەكتەپتەر جۇيەسى قالىپتاستى», دەدى. تۇركى الەمى كوشباسشىسىنىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا دەگەن قامقورلىعى انانىڭ بالاسىنا دەگەن سەزىمى سياقتى ەرەكشە. ءاربىر كەزەكتى جولداۋىندا جاڭا, جوعارى دەڭگەيدە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العاش تانىپ, قۇتتىقتاعان مەملەكەتتىڭ وكىلى رەتىندە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتىستىگى مەن باعىندىرعان شىڭدارىنا سۇيسىنە قارايمىن. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا جەرى ۇلكەن, جۇرەگى كەڭ قازاقستان حالقى بۇدان دا بيىك جەتىستىككە جەتەرىنە سەنەمىز!
ۆاكۋر سۋمەر,
ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
