ايماقتار • 24 قاڭتار، 2019

تورونتونىڭ تۇلەگى ەسەن بورانباەۆ ماڭعىستاۋدا قانداي كاسىپ باستادى؟

232 رەتكورسەتىلدى

ماڭعىستاۋلىق ەسەن بورانباەۆ  – جەكە كاسىبىنىڭ تاسىن ورگە دومالاتىپ، قىر-سىرى كۇردەلى الەمگە نىق قادام باسقان جاستاردىڭ ءبىرى. كاناداداعى تورونتو ۋنيۆەرسيتەتىندە «بيزنەس-لوگيستيكا» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان جىگىتتى اۋىلداعى  اكەسى جەكە كاسىپتىڭ تىزگىنىن ۇستاۋعا شاقىردى. ەسەن دە كوپ ويلانىپ جاتپاي، شەتەلدە العان ءبىلىمىن جەكە ءىسىن، اۋلەت ءىسىن دامىتۋعا جۇمساپ، تۋعان ەلىنىڭ ەكونوميكاسى وركەندەۋىنە ازاماتتىق ۇلەسىن قوسۋدى ءجون دەپ تاپتى.

وسىلايشا اكەسىنىڭ كەڭەسىمەن وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنان بەس شا­قىرىم جەردە «ەكزوتيكا قۇس الەمى» دەپ اتالاتىن جەكە شارۋاشىلىق اشۋدى قول­عا الدى. قازىرگى تاڭدا ول مۇنايلى اۋدا­نىن­داعى 2،5 گەكتار جەردە ورنالاسقان شارۋا­شى­لىق­تا ەكزوتيكالىق قۇستاردى وسىرۋمەن اينا­لىسادى.

ەسەننىڭ شارۋاشىلىعى قىتاي، رە­سەي جانە افريكا ەلدەرىنەن اكەلىنگەن سي­رەك كەزدەسەتىن قۇس تۇرلەرىن، تۇيەقۇس، مىسىر تاۋىعى، بودەنە، قىرعاۋىل، تاۋىس­تىڭ ءتۇرلى تۇقىمى، ۇيرەك، تاۋىق، قاز بەن كۇركەتاۋىق جانە ءتۇرلى تۇقىمدى ءۇي قويان­دارىن، سونداي-اق تۇيە  وسىرۋمەن اينالىسادى.

شارۋاشىلىق كولەمى جىل سايىن ۇل­عايىپ كەلەدى. ەكى جىل بۇرىن بەس تۇيەقۇس باعۋ­مەن ىرگەسى قالانعان  شارۋاشىلىقتا قازىرگى تاڭدا 1500 بودەنە، 1 مىڭعا جۋىق قاز، 30 قىرعاۋىل، تۇيەقۇستىڭ 15 ءتۇرى، جالپى 4350-دەي قۇس بار.

كاسىپتى شىرق ءۇيىرىپ كەتۋ وڭاي بول­عان جوق. بۇعان ءبىر جاعىنان قۇستارعا ماڭ­عىس­تاۋدىڭ قاتال كليماتى اسەر ەتسە، ەكىنشىدەن سۋ، گاز سىندى ينفرا­قۇرىلىمنىڭ جوقتىعى ءبىراز قولبايلاۋ بولدى. اسىرەسە باستاپقى كەزدە قۇس­تاردىڭ دەرتىن انىقتاپ، تيىسىنشە ەمدەۋ ءىسى دە ءجوندى بولعان جوق. ارادا وت­­كەن ءبىر-ەكى جىلدا قۇستارمەن كۇن­دەلىكتى ارالاسىپ ءجۇرىپ، ولاردىڭ تۇقىم­دىق ەرەكشەلىكتەرىن، مىنەز-قۇلقى مەن تابيعاتىن جەتە ءبىلۋ ارقىلى شارۋاشىلىق يەسى دە، مال دارىگەرى دە ءبىراز تاجىريبە جينادى. بۇگىندە ۇيرەك-قازدارعا حاۋىز سالىنعان، بودەنەلەردى بەلگىلى ءبىر تەمپەراتۋرا ساقتالعان عيماراتتا ۇستايدى. ودان تاۋلىگىنە 800-گە دەيىن جۇمىرتقا الىپ، ساۋداعا شىعارىپ وتىر. 

– تۇيەقۇستىڭ ءبىر جۇمىرتقاسى 1،5 كيلو تارتادى. قۋىرىپ تاماق قىلعاندا 16 ادامعا ازىق بولادى. اقۋىزى كوپ – 24 پايىزعا دەيىن بارادى،  حولەستەرين جوق. ەمدىك قاسيەتى زور. تۇيەقۇس ءوزى 70 جىلداي ءومىر سۇرەدى. جۇگىرگەندە 70 شاقىرىممەن ءبىر ساعات بويى جىلدامدىعىن تۇسىرمەيدى. ەتى وتە پايدالى. بويى – 2،5 مەتر. سالما­عى قازىردىڭ وزىندە 120-140 كيلو تارتادى. تەك ەتىنىڭ ءوزى 40-45 كيلو بەرەدى، – دەيدى  شا­رۋاشىلىقتىڭ ۇنەمى باسى-قاسىندا ءجۇرىپ، اقىل-كەڭەسى مەن كومەگىن ايامايتىن بورانباي. ونىڭ ءسوزىن كاسىپكەر ۇلى ەسەن بىلاي دەپ جالعاستىردى:

– ءىرى قۇستاردىڭ ءوسىمى تەز. ءار قۇستىڭ تاماعى ءارتۇرلى. ارپا، بيداي، قوسپا جەم، بارلىعىن قوستانايدان الامىز. اسىرەسە تۇيەقۇستىڭ كۇتىمى ەرەكشە. بىراق قىس­تا ساق بولۋ كەرەك. سەبەبى تۇيەقۇس مۇزعا شا­لىنىپ قۇلاسا، اياعى سىنادى.  تەرىسى قولتىراۋىننىڭ تەرىسىمەن بىردەي – باعا­لى، ساپالى. ءتۇرلى اشەكەي بۇيىمدار، اياق-كيىم، كيىم-كەشەك دايىنداۋعا بولادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى، تۇيەقۇستىڭ جۇنىنە شاڭ جابىسپايدى. قىرعاۋىلدىڭ 10-عا تارتا ءتۇرى بار. ىشىندە پاتشا، قىزىل التىن سياقتى كەڭ تاراعان تۇرلەرى جانە ليمون ءارى كۇمىس تۇستىلەرى دە كەزدەسەدى. جۇبىنىڭ قۇنى 10 مىڭنان باستاپ 100 مىڭ تەڭگەدەن اسادى. 

شارۋاشىلىقتى تولىق مەڭگەرىپ، ءار قۇستىڭ تابيعاتىن زەرتتەپ-زەردەلەپ العان ەسەن بورانباەۆ اكەسىمەن، اعا-اپاسىمەن بىرگە الدىنا زور مىندەتتەر قويىپ وتىر. 

تۋريستىك الەۋەتى زور وڭىردە ەكو­تۋ­ريزمدى دامىتىپ، سيرەك كەزدەسەتىن قۇستار مەن ءۇي جاعدايىندا باعۋعا بولاتىن ءتۇرلى قاناتتىلاردان قۇرالعان قۇستار باعىن قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى، شەتەل­دىك تۋريستەر  قالاعان ۋاقىتىندا تاماشا­لاپ، تابيعي تازا ونىمنەن ءدام تاتىپ، دەمالاتىن ورىنعا اينالدىرۋدى ماقسات ەتكەن. سونداي-اق ەتنو­اۋىل جوباسىن دا­مى­تۋدى كوزدەپ وتىرعان بورانباەۆتار جى­لى­جاي شارۋاشىلىعىن دا قولعا العان. جى­لىجايدا تامشىلاتىپ سۋارۋ ارقىلى قيار مەن قۇلپىناي، قىزاناق وسىرەدى، 300 ءتۇپ جەمىس اعاشىن وتىرعىزعان. قازىر ءۇش مىڭنان استام قۇستان تاۋلىگىنە 1،5 مىڭ جۇمىرتقا الىپ، ايماقتاعى بارلىق ساۋدا ورتالىقتارىنا وتكىزۋدە. تۇيەتاۋىق، قاز، ۇيرەك پەن بودەنەنىڭ ەتى ىشكى نارىققا شىعارىلادى.  رەسەيدەن يمپورتتالعان جۇمىرتقالاردىڭ باعاسى ارزان بولعانىمەن، جەرگىلىكتى حالىق وتاندىق ءونىمدى كوبىرەك الادى ەكەن.

جيىرمادان استام ادامدى­ جۇ­مىس­پەن قامتىپ وتىرعان كاسىپكەر ەسەن بورانباەۆ ساپالى، باعاسى قول­جە­تىمدى وتاندىق ءونىمدى مولايتىپ، ەل ەكو­نو­ميكاسىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋ ءۇشىن شارۋاشىلىعىن ودان ءارى جەتىل­دىرىپ،  شارۋاشىلىعىن جاڭا وي، تىڭ باس­تامالارمەن  جان-جاقتى ۇلعايتا ءتۇسۋدى ويلايدى. 

گۇلايىم شىنتەمىرقىزى،

«Egemen Qazagstan»

ماڭعىستاۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

شقو-دا قار كوشكىنى ءجۇردى

ايماقتار • بۇگىن، 17:25

بالالىق شاقتىڭ كورمەسى

قوعام • بۇگىن، 15:56

قىلقالامنىڭ ۇشىنداعى بۋراباي

ايماقتار • بۇگىن، 15:25

اقمولادا براكونەرلەر قۇرىقتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:18

ۇلى حاكىم ۇلاعاتى ۇرپاققا ۇلگى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:09

قازاقتىڭ تۇڭعىش ابايتانۋشىسى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:24

انا ءتىلى – ارىم دەيتىن جاستار كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:21

«اقىلعا ساۋلە قونباسا...»

قوعام • بۇگىن، 08:03

قاتىگەزدىك قايدان شىعادى؟!

قوعام • بۇگىن، 07:46

ۇقساس جاڭالىقتار