كومبە ىزدەۋشىلەرگە تۇساۋ سالۋدىڭ جالعىز جولى ەلىمىزدەگى «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭدى كۇشەيتۋ جانە ارنايى بەرىلەتىن ليتسەنزيا ماسەلەسىن شەكتەۋ ەكەندىگى دە, وڭىردەگى تاريحي-مادەني نىساندارعا جەرگىلىكتى ينسپەكتورلار سالعىرت قارايتىنى دا گازەت كوتەرگەن ماسەلەدە ايتىلدى. جالپى «قارا ارحەولوگيا» ماسەلەسى ەل گازەتىندە («قورعانسىز قالعان قورىمدار» №220 16 قاراشا, 2018 جىل) قوزعالعان-دى. «ەگەمەندە» كوتەرىلگەن ماسەلەلەر ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر. ول جونىندە تۇركىستان وڭىرىندەگى تاريحي-مادەني نىسانداردى ارالاعان دەپۋتاتتار ءمالىم ەتتى.
تۇركىستاندا ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. «تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ مەن كەڭىنەن تانىتۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبىنداعى وتىرىستا «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تاريحي-مادەني مۇرا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى تالقىلاندى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 25 مىڭنان استام تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى بار. ونىڭ 11 مىڭعا جۋىعىنا تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى مارتەبەسى بەرىلگەن. تالقىلانعان زاڭ جوبالارىندا تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارىن انىقتاۋ, ولاردى ەسەپكە الۋ, تاريحي-مادەني ساراپتاما جۇرگىزۋ, پاسپورتتاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. دەپۋتاتتار مەن قاتىسۋشىلار بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن جاڭادان انىقتالعان, تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى مارتەبەسى بەرىلگەن نىسانداردىڭ ساقتالۋى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلمەيتىنىنە توقتالدى.
الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بەيبىت مامراەۆ جۇرگىزگەن وتىرىستا بايانداما جاساعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ بۇگىنگى تاڭدا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. قارالىپ جاتقان جاڭا زاڭ جوباسى سالاداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرىپ, مادەني مۇرامىزدى ساقتاپ قالۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىنا سەنىمى مول ەكەنىن ايتتى. تاريحي-مادەني مۇرالاردى ساقتاۋداعى وزەكتى بولىپ وتىرعان كەيبىر ماسەلەگە توقتالدى. «تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ ىشىندە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلىپ كەتۋ قاۋپى جوعارى ەكەنىن بىلەمىز. اسىرەسە شارۋاشىلىق, قۇرىلىس جۇمىستار اسەرىنەن زارداپ شەگۋى مۇمكىن. ارحەولوگيا ەسكەرتكىشتەرى نەگىزىنەن دالالى, تاۋلى جەرلەردە ورنالاسقان. ولاردىڭ ساقتالۋىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس. جاڭا زاڭ جوباسىنا سايكەس, ەسكەرتكىش ورنالاسقان جەردىڭ مەنشىك يەسىن ەسكەرتكىشتىڭ ساقتالۋىنا جاۋاپتى ەتۋ ولاردىڭ قورعالۋىنا وڭ اسەرىن بەرەدى دەگەن ويدامىز», دەدى ج.تۇيمەباەۆ. سونداي-اق ءوڭىر باسشىسى تۇركىستان وبلىسىندا تاريحي-مادەني ماڭىزى زور 1249 ارحەولوگيا جانە ساۋلەت ەسكەرتكىشى بارىن ايتا كەلە, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ بارلىق باسىم باعىتتارى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا سوزاق اۋدانىنداعى اقسۇمبە قاراۋىل مۇناراسى مەن ورداباسى اۋدانىنداعى يشان بازار مەشىتى ەسكەرتكىشتەرىنە رەسپۋبليكالىق مارتەبە بەرۋ جونىندەگى ۇسىنىس مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە جولدانىپ, مينيسترلىكتىڭ جانىنان قۇرىلعان ارنايى كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا قارالىپ, وڭ شەشىمى الىنعانىن دا جەتكىزدى.
ال مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا تۇركىستان وبلىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ جالپىحالىقتىق ماڭىزى بار كيەلى جەرلەرىنىڭ تىزىمىنە 22 نىسان, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار كيەلى جەرلەرىنىڭ تىزىمىنە 51 نىسان ەنگىزىلگەن. «مينيسترلىك قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن جاڭعىرتۋ, ناسيحاتتاۋ جانە الەمگە كەڭىنەن تانىتۋ بويىنشا ماڭىزدى جانە ءىرى جوبالاردى قولعا الۋدا. سولاردىڭ قاتارىندا, تاريحي-مادەني مۇرالارىمىزعا ارحەولوگيالىق قازبالار تسيكلىن جۇرگىزۋ, ولاردى رەستاۆراتسيالاۋ, مۋزەەفيكاتسيالاۋ جانە الەمگە تانىمال تۋريستىك ورتالىقتارعا اينالدىرۋ ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىندە تۇر. سونىمەن قاتار « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» وقۋ-اعارتۋ ەنتسيكلوپەديالىق ساياباعىن جانە وتكەن زاماننىڭ ۇلى ويشىلدارى, اقىندارى جانە ەل بيلەگەن تۇلعالارى بەينەلەرىنىڭ گالەرەياسىن جاساۋ كوزدەلگەن. ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – تۇركىستان قالاسىنداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, زەرتتەۋ جانە ولاردى تانىمال تۋريستىك ورتالىققا اينالدىرۋ ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. وسى ماقساتتا, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تۇركىستان قالاسىنداعى ورتاعاسىرداعى تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىنىڭ (88,7 گەكتار اۋماقتا) تاريحي كەلبەتىن انىقتاۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان جوبانى ەلباسىنا تانىستىرىپ, ماقۇلداندى», دەدى ۆيتسە-مينيستر. سونداي-اق وتىرىستا ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك باۋىرجان بايتاناەۆ, ارحەولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆيكتور زايبەرت, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پروفەسسور جەنگيز تومار, ءماجىلىس دەپۋتاتى, اتالعان زاڭ جوبالارى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ءسوز سويلەپ, وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
وتىرىسقا قاتىسقان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قوعام, مادەنيەت, ارحەولوگيا ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, ساراپشىلار, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى كوكەيدە جۇرگەن ويلارىمەن ءبولىسىپ, زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. قوعامنىڭ بارلىق تىنىس-تىرشىلىگى سالاسىندا اۋقىمدى وزگەرىستەر جاساۋعا ىنتالاندىرعان ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالالارىندا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. سونداي-اق قاتىسۋشىلار كوشپەلى وتىرىس وتكىزىپ, زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا, ءوز ۇسىنىس-پىكىرلەرىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرگەن دەپۋتاتتارعا العىسىن جەتكىزدى.
عالىمجان ەلشىباي,
«Egemen Qazaqstan»
تۇركىستان وبلىسى
