حالىق مۋزىكانتى, پەداگوگ, كومپوزيتور, شەبەر پيانينوشى, عاجايىپ ديريجەر سيان سينحاي 250-دەن استام مۋزىكالىق شىعارمالاردىڭ اۆتورى سانالادى. ونىڭ سۇبەلى تۋىندىلارىنىڭ اراسىندا كانتاتا, وپەرا, سيمفونيا, وركەسترلىك مۋزىكاعا ارنالعان سيۋيتالار, راپسوديا, سكريپكا مەن پيانينوعا ارنالعان كوپتەگەن سولو جانە انسامبلدىك تۋىندىلار بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. كومپوزيتور ءوز شىعارمالارىندا ۇلى قىتاي رەۆوليۋتسياسىنىڭ شىندىعى مەن ۇلت بوستاندىعىن تەرەڭ بەينەلەگەن. سوندىقتان دا سازگەردىڭ مۋزىكالىق شىعارمالارى ۇلتتىق ورنەگىمەن, تۇپنۇسقالىق اينا-قاتەسىز قۇندىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ول جاس كەزىندە پەكين ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ءداستۇرلى قىتاي مۋزىكاسى ينستيتۋتىندا, ودان سوڭ شانحاي كونسەرۆاتورياسىندا ءدارىس الادى. 1929 جىلى پاريجگە وقۋعا بارىپ, 1935 جىلى قىتايعا قايتا ورالىپ انتيجاپوندىق پاتريوتتىق قوزعالىسقا بەلسەنە قاتىسادى. 1938 جىلى سينحاي قىتاي رەۆوليۋتسياسىنىڭ قاسيەتتى مەكەنى يانانعا كەلىپ, ودان لۋ سيۋن اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى بولىپ تاعايىندالادى. ياناندا وتكەن جىلدار كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق ءومىرىنىڭ ەڭ تابىستى كەزەڭى بولىپ ەسەپتەلەدى: بار-جوعى ءبىر جىل ىشىندە ول ءوزىنىڭ جاۋھار تۋىندىلارى «سارى وزەن», «ەڭبەك تۋرالى», «18 قىركۇيەك تۋرالى» كانتاتالارىن جانە «قارسى شابۋىل», «حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى», «جويىلسىن ۆان تسزينۆەي» سەكىلدى پاتريوتتىق رۋحتاعى مۋزىكالىق شىعارمالارىن ومىرگە اكەلەدى.
1940 جىلى سيان سينحاي كەڭەس وداعىنا ماسكەۋگە جىبەرىلدى, سول جەردە «ۇلت ازاتتىعى» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى سيمفونياسىن جازىپ, اياقتادى. ۇلى وتان سوعىسى باستالعان 1941 جىلى الماتىعا كوشىپ, cول جىلدارى «قاسيەتتى سوعىس» اتتى ەكىنشى سيمفونياسى مەن «قىتاي راپسودياسى» سيۋيتاسىن, قازاق باتىرى تۋرالى «امانگەلدى يمانوۆ» اتتى پوەماسىن جازادى. بۇعان قوسا ول سول جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى مادەني ەلشى رەتىندە قازاقتىڭ كوپتەگەن حالىق اندەرىن جيناپ, قايتا وڭدەيدى.
قازاقستان – قىتاي دوستىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە 1998 جىلعى 7 قازاندا الماتى قالاسىنداعى كوشەلەردىڭ بىرىنە سيان سينحاي اتاۋى بەرىلىپ, سول جەردە قىتاي سازگەرىنىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. ەسكەرتكىش تاقتادا: «كورنەكتى قىتاي كومپوزيتورى, قىتاي – قازاقستان دوستىعى مەن مادەنيەتتەر الماسۋ ۇردىسىندەگى ەلشى بولعان سيان سينحايدى ەسكە الۋعا ارنالادى» دەپ جازىلعان. بيىل سيان سينحايدىڭ تۋعانىنا 113 جىل تولۋىنا وراي, قازاقستاندىق جانە قىتايلىق ونەر شەبەرلەرى اتالمىش سازگەردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق جولىن, سيان سينحاي مەن باقىتجان بايقاداموۆتىڭ اراسىنداعى شىنايى دوستىقتى ارقاۋ ەتكەن «مۋزىكانت» اتتى دەرەكتى فيلم تۇسىرگەن ەدى. ال سوڭعى ۋاقىتتا قولعا الىنىپ, ەكى ەل كينەماتوگرافيستەرى بىرلەسىپ ءتۇسىرىپ جاتقان «كومپوزيتور» ءفيلمىنىڭ جوباسى دا باقىتجان بايقاداموۆ پەن سيان سينحاي اراسىنداعى دوستىققا ارنالعان. قازاقستاندا شىعارمانىڭ كىرىسپەسى جاسالعان ءفيلمنىڭ جالعاسى قازىر يانان قالاسىندا ءتۇسىرىلۋ ۇستىندە. باستى رولدەردى بەرىك ايتجانوۆ, التىناي نوگەربەك سياقتى تانىمال قازاق اكتەرلەرى سومدايدى. «كومپوزيتور» ءفيلمىنىڭ پروديۋسەرى شەن تسزيان: «باس كەيىپكەر سيان سينحايدىڭ ءرولىن ەلدەگى تانىمال اكتەر حۋ چجۋن وينايدى. اكتەرىمىزدىڭ ءوزى دە كومپوزيتور وتباسىندا تۋىپ-وسكەندىكتەن, تۇلعالى سازگەرىمىزدىڭ جان دۇنيەسىن جاقسى تۇسىنەدى, بەينەسىن ايشىقتى كورسەتە بىلەدى عوي دەپ ويلايمىن», دەدى.
كورمە ەكسپوزيتسياسىندا سونداي-اق كومپوزيتوردىڭ پاريجدە وقىعان جىلدارىن بەينەلەيتىن فوتوسۋرەتتەر, پرولەتارلىق-مۋزىكالىق مادەني شارالارعا قاتىسقان ايەلى تسيان يۋنلين جانە قىزى نينامەن بىرگە تۇسكەن وتباسىلىق سۋرەتتەردەن تۇراتىن 60-قا جۋىق دەرەكتى قۇجات قويىلعان. لۋ سين اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنا جازعان وقۋ قۇرالدارى, ءار جىلدار بەدەرىندە قاعازعا تۇسىرگەن مۋزىكالىق شىعارمالارىنىڭ پارتيتۋرالارى, سيان سينحاي جانە بايقاداموۆ وتباسىلارى اراسىنداعى دوستىق ىقىلاسقا تولى جىلداردى بەينەلەيتىن وزگە دە دەرەكتى فوتولار كەلۋشىلەردى قىزىقتىرماي قويمايدى.
گۇلايىم قىدىراليەۆا,
مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيدىڭ قىزمەتكەرى
الماتى
