قازاقستان • 15 قاڭتار، 2019

ورالباي ابدىكارىموۆ: جەتى قازىنامىزعا جاناشىر بولايىق

443 رەتكورسەتىلدى

بۋرابايدىڭ باۋرايىندا تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى كۇنىنە جانە اتاقتى بۇركىتشى ءماسىپ باتىرحانوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان «قانسونار-2018» حالىقارالىق ءتۋرنيرى وتكىزىلگەن بولاتىن. ەكى كۇن بويى زەڭگىر كوكتە قىران قالىقتاپ، جالپاق جوندا جۇيرىك تازى جۇيتكىپ، ادام ايتقىسىز قىزىق-دۋمانعا بولەندى. جەتى مەملەكەتتىڭ وكىلى تامسانا تاڭىرقاعان وسى شارادا جەتى قازىنامىزدىڭ جاناشىرى بولىپ جۇرگەن «قانسونار» اڭشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى مەن اڭشىلىق-شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرى رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ورالباي ابدىكارىم ۇلىمەن جولىعىپ، تىلدەسكەن بولاتىنبىز.

– ورالباي ابدى­كارىم ۇلى، الدىمەن قازاق­تىڭ توبەتى مەن تازى­سىنىڭ تالايلى تاع­دىرى، بۇگىنى مەن بو­لا­شا­عى تۋرالى ءسوز سا­باق­تا­ساق دەپ ەدىك. بۇگىنگى كۇنى قا­زاقى يتتەردىڭ سانى ازايىپ،­ باع­زى زامانداعى بەك­زات تۇ­قى­مىنىڭ ازىپ كە­تۋى الاڭ­داۋشىلىق تۋعى­زىپ وتىر­عانى راس قوي.

− ءيا، ءتىپتى دابىل قاعار­لىق دەڭگەيدە. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالالارىنان كەيىن ءبىز ءبىرازدان بەرى قاۋزاپ كەلە جاتقان وزەكتى ماسەلەنىڭ وڭىنە قان جۇگىرەر دەگەن ءۇمىتىمىز مول. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ۇلتتىق بايلىعىمىزدىڭ، با­بالارىمىزدان قالعان مول مۇرانىڭ ىسىراپ بولعانى دا راس. سونىڭ كەسىرىنەن دالا قادىرىن، دارقان دالادا تىرشىلىك قۇرعان جىلقىمىز بەن جەتى قازىنانىڭ ءبىرى ساناتىنداعى – ءيتىمىزدى، ياكي، ماڭ توبەتىمىز بەن جۇيرىك تازىمىزدى ءبىرجولا ۇمىتۋعا تاياۋ قالدىق. ەن دالانى جايلاعان ارۋاقتى اتا-بابانىڭ قولعاناتى بولعان، مالىن باققان، قوتانىن كۇزەت­كەن، ساياتشىلىق سالتاناتىن ەلدەن ەرەك ەتكەن ماڭ توبەت پەن جۇيرىك تازىنىڭ تۇقىمى تۇزداي قۇرىپ كەتۋگە از قالدى. ۇلى دالانىڭ ۇلاعاتىن، ونىڭ قايتالانباس عاجايىپ، كەرەمەت كورىنىستەرىن، سول دا­لا­داعى دانا حالقىمىزبەن بىرگە جاساسقان ۇلتتىق باعا جەتكىزگىسىز بايلىعىمىز تۋرالى ەلباسى وتە ءدوپ ايتىپ وتىر. قازىر كەز كەلگەن دۇنيەنىڭ كوزى جابىلىپ، كەرەگەسىنىڭ سوگىلۋىن كەڭەس وكىمەتىنە جابا بەرەتىن ادەت بار عوي. بىراق جىلقىنىڭ باسىنا تونگەن ناۋبەت پەن قا­زاقى ءيتتىڭ قابىرعاسىن قاۋ­سات­قان كەساپات سول زاماندا ورىن العاندىعىن ناقتى دەرەكتەرمەن ايعاقتاۋعا بولادى.

− قازاقى توبەت پەن تازى­نىڭ كەرەمەتتىگىن، جەتى قازى­نا­نىڭ قاسيەتىن اتا-بابا­لارىمىز عانا ەمەس، شەتەل­دىك­­­تەر دە جەتە تانىعان ەمەس پە؟

− ورتا عاسىردا ءومىر سۇرگەن يتاليالىق جيھانكەز ماركو پولو ۇشى-قيىرى جوق ەن دالادا يت جۇگىرتىپ، قۇس سالعان اتا-بابالارىمىزدىڭ تىلسىمى مول، تاماشا ونەرىنە اب­دەن ءتانتى بولعان. اسىرەسە جۇيرىك يتتەر تۋرالى جەرىنە جەتكىزە جازعانىن بارشا جۇرت بىلەدى. سول جەل جەتپەس جۇيرىك يتتەرىڭىز قازاقى تازىلار عوي. ال اكادەميك ا.سلۋدسكي 30-جىلداردىڭ سوڭىنا تامان قازاق دالاسىندا شامامەن ءتورت مىڭنان استام تازى بولعاندىعىن تايعا تاڭبا باس­قانداي ەتىپ جازادى. ۇلت باسىنا تونگەن ناۋبەت ىقىلىم زاماننان بەرى اتا-بابامىزعا سەرىك بولعان توبەت پەن تازىنىڭ باسىنا دا ءتوندى. يت تۇگىلى يگى جاق­سىلارىمىزدان دا ايىرىلىپ قالعان جوقپىز با؟ «بالاپان باسىنا، تۇرىمتاي تۇسىنا» ىدىراي ءبىر كۇندىك جارىق ساۋلە ءۇشىن ەل بەل اسىپ كەتكەندە، ونى ويلايتىن شاما بولدى ما؟ مىنە، ءبىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ۋىسىمىزدان شىعىپ كەتكەن تۇسى وسى كەز. ەگەر ولاي بولماعان كۇندە ءتورت مىڭ تازىدان ور­بىگەن تۇقىم قايدا؟! جوق قوي! اق قاشىپ، قىزىل قۋعان ۇر­كىنشىلىك زاماندا ۇدەرە كوش­كەن ەلمەن بىرگە، ەلدىڭ ال­دىنداعى مالعا ىلەسىپ شەتەلگە اۋىپ كەتتى. ادامنىڭ اسى­­لى، ءتورت ت ۇلىكتىڭ ءتاۋىرى، اقتىلى مالعا اباي بولاتىن الماس ازۋلى توبەت تە. جۇرتتا قالعان يتكە ەشكىم كوڭىل اۋدارمادى. شاباتاسىن سۇيرەتە كەلگەندەردىڭ قول باسىنداي قاندەنىمەن ىلىققان تۇقىم وڭا ما؟

− وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟

ء−بىز اڭشىلىق تۋرالى زاڭ­دا تازا قاندى يتتەردى ىرىك­تەپ، تۇقىمىن جاقسارتىپ، كو­بەيتۋ تۋرالى ماسەلەنى قولعا الدىق. شىنىن ايتۋ كەرەك، وعان دەيىن قازاق توبەت مۇنداي قامقورلىقتان قاعىس قالىپ كەلدى. الدىمەن، يت تۇقىمىن، ونىڭ ستاندارتىن انىقتاۋ كەرەك بولدى. بۇل ۇلان-عايىر جۇمىس بولاتىن. كادىمگى ءبىر­ شو­مەلە شوپتەن ينەنى ىزدەگەن­دەي، ماشاقاتى كوپ شارۋا. بىرنەشە وڭىرگە ارنايى ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىردىق. وسىنىڭ تۇرقى توبەتكە كەلەدى-اۋ دەگەن 600-گە جۋىق يت جينالدى. سونشاما ءيتتىڭ تەك الپىسى عانا تازا تۇقىمدى توبەت بولىپ شىقتى. قالعاندارى بۋدانداسقان، تەگى باسقا، تۇ­قىمى كۇماندى يتتەر. كوزى كور­­­­­گەن كۋاگەرلەردىڭ سيپاتتاۋىن­شا، قازاقتىڭ ماڭ توبەتىنىڭ تۇرقى ەرەسەن ءىرى، تەرىسى مىقتى، ءجۇنى اراسىنا ينە وتپەستەي قالىڭ بولىپ كەلەدى. بەت الدى ادامعا ۇرمەيدى، قابامىن دەپ ۇمتىلۋدى بىلمەيدى. ال با­لا-شاعاعا تىپتەن مەيىربان. سو­لاي بولا تۇرا مال ىشىنە پيعىلى جات، سۋىق قولدى سۇعا­ناقتاردى ولسە كىرگىزبەيدى. تو­بەتتىڭ ماڭدايىنا جازىلعان دۇنيە دە مال باعۋ، قوتاندى كۇزەتۋ، جەتى اتاسىنان بەرى وسى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگىن قيا باسپاي اتقارعان. باعزى زا­ماندا ماڭ توبەتتەر ۇيشىك دەگەندى بىلمەگەن. ارقانىڭ اتان تۇيەنىڭ ءوزىن الىپ جىعا­تىن، تۇكىرگەن تۇكىرىگىڭ جەرگە مۇز بولىپ تۇسەتىن اقىرعان اياز­دارىندا قوتان كۇزەتىپ، قار ۇستىندە جاتقان. ياعني قازاق دالاسىنىڭ تابيعاتىمەن بىرگە جاراتىلىپ، بار قيىنشى­لى­عىنا كون­دىگىپ وسكەن يت. ىس­تىق­قا دا، سۋىق­قا دا، اشتىققا دا ءتوزىمدى. كەي­بىرەۋىنىڭ سال­ماعى ءجۇز كيلودان دا اسىپ جى­عى­لادى. ال جۋان وڭەشتەن قۇمىعىپ شى­عاتىن قاھارلى داۋىسى جەتى قىردىڭ استىنان ەستىلىپ جاتادى. قانشا جەردەن ايلالى، ازۋلى بولسا دا  قاسقىر اتاۋلى قازاقى توبەت جاتقان قوتانعا ەنە المايدى. مىنە، باعزى زاماندا ۇلتىمىزدىڭ ىرىسىنا قورعان بولعان ءتول يتتەرىمىزدىڭ تاعدىرى ءدال وسىلاي ساباقتالادى.

– ەندى وسى ماسەلەنىڭ قيىن­ ءتۇيىنىن شەشىپ، قالاي جاڭ­­­­­عىر­­تۋعا بولادى؟ ول ءۇشىن ناق­­تى نە ىستەۋىمىز كەرەك؟

– كەز كەلگەن ماسەلەنى قارجى شەشەتىندىگى بەلگىلى. مەن وسى ماسەلەنى كوتەرىپ پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىن­­­­­باسارىنا، اۋىل شارۋا­شى­­­­لى­عى مينيسترلىگىنە ار­نايى حات جازدىم. ەگەر باع­دارلاما قابىلدانىپ، قولداۋ تاپسا، الدىمەن توبەت پەن تا­زى­نىڭ گەندىك قورىن قالىپ­تاستىرۋدى قولعا الار ەدىك جانە بۇل ماسەلە بۇرىنعى قا­زا­قى ۇعىممەن قابىستىرىلا وتى­رىلىپ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ارقىلى قولعا الىنار ەدى. اسىل تۇقىمدى يت­­تەردىڭ تازا تۇقىمىن سۇ­رىپ­تاپ، گەنەتيكالىق تۇرعىدان توپ­تاس­تىرساق قانا ءىس وڭعا باسادى. قازىرگى كۇنى جەر-جەردەگى يت جا­ناشىرلارى ۇستاپ وتىرعان تازا قازاق­ى توبەتتەر بەلگىلى. بىراق، كوپ ەمەس، سۇرىپتاۋ ارقى­لى ەڭ ۇزدىكتەرىنەن تۇقىم الىپ، سانىن كوبەيتۋ كەرەك. ەرتەرەكتە اۋىل شارۋاشى­لى­عى مينيسترلىگىنىڭ بۇيرى­عىمەن قازاقى توبەتتىڭ بول­مىس-ءبىتىمىن ەكشەيتىن ستاندارت ەنگىزىلگەن بولاتىن. بۇل ستاندارتقا توبەتتىڭ بار­­لىق بولمىس-ءبىتىمى كىرە­دى. ول تو­بەت­تەر ارنايى مەم­لە­­كەت­­تىك قورعاۋعا الىنادى. قول­­دا باردى شاشىراتپاي ساق­­­تاپ قالۋىمىز كەرەك قوي. ال­ تازىلاردىڭ ستاندارتىن ا.سلۋدس­كي 1958 جىلى بە­كىت­كەن بولاتىن. عالىم قى­رىق­تان استام تازىعا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، تازا قازاقى تازىنىڭ ناق ءوزى ەكەن­دىگىن عىلىمي تۇردە دالەل­دەپ بەرگەن. قازىرگى كۇنى دە وسى ستان­دارت بويىنشا جۇمىس ىس­تەۋى­مىز كەرەك.

– تازىنىڭ ءوزىن بىرنەشە تۇرگە ءبولىپ جاتپاي ما؟ سو­نىڭ قايسىسى تازا قازاقى تا­زى؟ وسى ءبىر ساۋالدىڭ ارا-­­جىگىن اجىراتىپ العان دۇ­­­رىس شىعار.

– تازى حالىقتىڭ وتكەنى­نە بەي­جاي قارامايتىن اعا بۋىن­­نىڭ كەز كەلگەنىنە تاڭ­سىق ەمەس. ماسەلەن، ءوزىم با­لا كۇنىمدە دەگدار تازىنى كوپ كوردىم. سۇلۋلىعى قان­داي، بولمىسى قانداي، ال مى­نە­زىن ءتىپتى سيپاتتاۋعا ءسوز جەت­­پەيدى. تازا قاندى تازى­نىڭ كەلبەتىنە كوزىڭ تويماۋ­شى ەدى عوي. شىركىندەردىڭ دەگ­دارلىعى سونداي، سىپا، تال­عامپاز. قۇتتى يەسىنىڭ ءوز مى­نەزى ءتارىزدى. تاماقتى تالعاپ ىشەدى، ەشقاشان اشتىعىن بىل­دىرمەيدى. قازىر عوي تەگى ازعان سوڭ بۇرالقىعا اينالعانى. تا­زا قازاقى تازىنىڭ ءوزى ەمەس، شا­تا، تۇقىمى ازعان يت. قو­را­داعى تاۋىقتىڭ باسىپ جات­قان جۇمىرتقاسىن ۇرلاپ جەي­تىندەر دە سولار. كەيبىر زەرت­تەۋ­شىلەر قازاق دالاسىندا دەگ­­دار تازىنىڭ پايدا بولۋىن يسلام دىنىمەن دە بايلانىستىرادى. كەيبىر دەرەك كوزدەرىندە قازاق دالاسىنا ءدىن تاراتۋشى ميسسيونەرلەرمەن ەرە كەلگەن دەگەن دە پىكىر بار. مەن ايتار ەدىم، مىناۋ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىر­تاۋ اۋدانىنداعى بوتاي قورعا­نىنان جىلقىنىڭ سۇيەگى تابىلىپ، ەڭ العاش تاعى جىلقىنى قازاقتىڭ قولعا ۇيرەتكەنى جال­پاق جۇرتقا ءمالىم بولىپ وتىر عوي. سول جىلقىمەن بىرگە يت سۇيەكتەرىنىڭ، ياعني ماڭ تو­­بەت پەن قۇماي تازىنىڭ سۇ­يەك­­تەرىنىڭ تابىلۋى قازاقى يت تاريحىنىڭ تىم تەرەڭدە جاتقاندىعىن ايعاقتاپ وتىر­عان جوق پا.

نەگىزىندە، قازاق تازىنى جارعاق قۇلاقتى جانە شا­شاق قۇلاقتى تازى دەپ ەكىگە بولگەن. تۇقىمىنا وراي قۇ­ماي تازى، دۇرەگەي تازى، قايىڭ­قاپتال تازى دەپ تە اتالادى.­ وسى تازىلاردىڭ ىشىندە ال­عى­رى قايىڭقاپتالى ەكەن. جۇي­رىكتىگى ءوز الدىنا، تۇلا بو­يىن­د­اعى قايراتى مەن امال-ايلاسىنىڭ مولدىعى سونداي، قاسقىردى دا الا بەرەدى. جالپى تازىلار ءار جەردىڭ ءوز ەرەكشەلىگىنە وراي بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى. ماسەلەن، ءسىبىر تازىسى، سامارقاند تازىسى، تۇركىستان تازىسى دەپ تە اتالادى. ءيتتىڭ دەنە ءبىتىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا ءوزى ءومىر سۇرگەن ورتانىڭ تابيعاتى دا اسەر ەتپەي قويمايدى عوي. سامارقاند تازىلارىنىڭ بويى تىم بيىك ەمەس، ايتكەنمەن، سىمباتى سۇ­لۋ بولىپ كەلسە، اتىراۋ ءوڭى­رىنىڭ تازىلارى شاشاق قۇ­لاق­تى بولادى. ال  تابيعاتى قاتال ءسىبىر ايماعىنىڭ تازىلارى قاقپان بەل، ۇزىن مويىندى، ءسۇيىر تاباندى، كۇشتى بولادى. جاراتىلىسى سولاي. وسى ايماقتاردىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى تازىلاردى تاۋ تازىسى جانە دالا تازىسى دەپ تە بولۋگە بولادى. دالا تازى­سىنىڭ كەۋدەسى مەن بوكسەسى بىر­دەي. مۇنداي تازىلارعا جىل­دامدىق ءتان. بىراق سۇيە­گى تىم جەڭىل، ءوزى وزگە تۇقىم­داستارىنا قاراعاندا نازىكتەۋ. ىلكىدەگى قازاق تازىنىڭ مۇنداي تۇرلەرىن شي تازى دەپ تە اتا­­عان. ال تاۋ تازىسى بوكسە جا­عى بيىكتەۋ، اياعى ءسىڭىرلى، مويى­نى انتەك جۋان بولىپ قالىپ­تاسادى. ەگەر جۇرەكتى بولسا قاس­قىرعا دا اۋىز سالماق. قازىر تازى­­لاردىڭ شەجىرەسى دە جازۋلى. گەنەتيكالىق مولەكۋلاسى ارقىلى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، بەلگىلى ءبىر باتۋاعا كەلگەن.

– سوڭعى كەزدە ەل وتكەنىنە وي كوزىمەن قاراپ، ۇلتتىق قۇن­­­­­­دى­لىقتارىمىزعا نازار اۋدارۋدا. وسى ورايدا، مەملەكەت قامقورلىعىنان بولەك ءوز ىنتا-ىقىلاستارىمەن تو­­­­­بەت پەن تازى تۇقىمىن كو­­­­­بەي­­تۋگە ىقىلاس ءبىلدىرىپ جات­­­­­­قان ازاماتتار بار ما؟

– بۇل ارينە، وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس. الدىمەن، تازا قاندى ءيتتى تاۋىپ الۋدىڭ ءوزى قىرۋار قيىنشىلىق تۋدىرادى. تاپقان كۇننىڭ وزىندە بالاداي الپەشتەپ باعىپ وتىرعان ءيتىڭ تازا تۇقىم با، جوق پا، سوعان كوڭىل اۋدارعان ءلازىم. حالىق ءبىلۋى ءۇشىن ءبىز ءار جىل سايىن ءاربىر وبلىستا يتتەردىڭ كورمەسىن ۇيىمداستىرۋدامىز. سول كورمەلەردە اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى بە­كىتك­ەن ستاندارتتار بويىنشا ىرىكتەلەدى. ونداعى نەگىزگى ماق­­سات قازاقى يت تۇقىمىنىڭ تابيعي قالپىن ساقتاۋ جانە قايتا ورالىپ سول نوبايعا كەلۋ. شىن مانىندە قازاقتىڭ ماڭ توبەتى ءيتتىڭ اسىلى الەمدەگى وندىققا كىرەدى. وسى ورايدا قىزىعۋشىلىق تانىتقاندارعا ساياتشىلىق ونەردى ناسيحاتتايتىن «قانسونار» جۋرنالىن وقىپ كورۋلەرىنە بولادى. ەلوردانىڭ ىرگەسىندەگى «جىبەك جولى» اۋىلىندا قازاقى توبەت پەن تازىنىڭ كورمەسىن وتكىزدىك. حالىقتىڭ قىزىعۋشىلىعى كەرەمەت بولدى. وتكەنىن ساعىنبايتىن ەل بولمايدى عوي. تاعى ءبىر ماسەلە  – ناسيحات جۇمىسى. ۇلتجاندى ۇلانداردىڭ ساناسىندا ساۋلەسى قالعان اقسۇيەك ونەردى قاۋزاي جازىپ، جەرىنە جەتكىزىپ ايتا الساق، ءار قازاق اتا-باباسىنان بەرى بوساعاسىنان كەتپەگەن ءوز يتىنە جاناشىر بولا الاتىندىعىنا داۋ جوق. قاراپ وتىرساڭىز، كەز كەلگەن ۇلت ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمەن ماق­تانادى ەمەس پە؟ ماسەلەن، ىر­گە­دەگى تۇرىكمەندەر وزدەرىنىڭ جىل­قى­سىن ايتقاندا، بورىكتەرى قازان­داي بولادى. ءبىز نەگە سان عاسىر بويى مال باققان، قوتان كۇزەت­كەن، سەيىل-سەرۋەن قۇرعان ءيتى­مىزدى ايتىپ ماقتانا المايمىز.

– سوڭعى جىلدارى بايگە تىگىپ يت توبەلەستىرۋ دەگەن تا­بي­عاتىمىزعا جات داعدى ەتەك الىپ بارا جاتىر. قازا­قى ازۋ­لى توبەتتەردى وسىنداي باسە­كەگە قوسۋ، يت باعۋدى كا­سىپ­­كە اينالدىرۋ دەرەكتەرى دە كەزدەسەدى.

– بۇل وتە جاعىمسىز جاي. راس، قازاقتىڭ تاۋداي توبەتى كەز كەلگەن ءيتتى قانجوسا قىلىپ تالارى، قالاي دا جەڭىسكە جە­تەرى داۋسىز. بىراق، اتام قازاق بۇل ءيتتى توبەلەستىرۋ ءۇشىن ەمەس، مال-جانىن قاسقىر­دان قورعاۋ ءۇشىن سەرىك ەتكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنا قا­را­عاندا، تۇقىم ساپاسىن، وجەتتىلىگىن انىقتاۋ ءۇشىن ساراپ­­تاما وتكىزگەن ءجون. ال اق­شا ءۇشىن توبەلەستىرۋ اقى­ماق­­تىق. مۇندايعا ەشقا­شان جول بەرمەۋ كەرەك. تابيعاتتىڭ ءوزى ءتارىزدى تۇنىق دۇنيەنى لاي­لاۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار؟!

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن بايقال ءبايادىل،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

التى كولىك قار قۇرساۋىنان شىعارىلدى

ايماقتار • 18 قاڭتار، 2020

18 قاڭتارعا ارنالعان اۋا-رايى بولجامى

قازاقستان • 18 قاڭتار، 2020

الماتى جاسىل قالاعا اينالادى

ەكولوگيا • 17 قاڭتار، 2020

كوكشەتاۋدا بەتى اشىق قۇدىق كوپ

ايماقتار • 17 قاڭتار، 2020

شىمكەنتتە پوەزيا مىنبەرى اشىلدى

رۋحانيات • 17 قاڭتار، 2020

بۇلاندىداعى بەرەكەلى ءىس

ايماقتار • 17 قاڭتار، 2020

مال باققانعا بىتەدى...

ايماقتار • 17 قاڭتار، 2020

كۋۆەيت تۋرنيرىندە توپ جاردى

سپورت • 17 قاڭتار، 2020

گران-پري جارىسىنا قاتىسادى

سپورت • 17 قاڭتار، 2020

ەكىنشى قولانى قورجىنعا سالدى

سپورت • 17 قاڭتار، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار