زەرتتەۋشى تاريحشىلاردىڭ وزىنە شەكتەۋ قويىلعان كەڭەستىك كەزەڭدەگى ەڭ جابىق ارحيۆتەردىڭ بىرىنەن سانالعان بۇل مەكەمە جاڭا ۋاقىتتىڭ مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن زاماناۋي پىشىنمەن قايتا جاساقتالعان سوڭ ءوز قىزمەتىن ازاماتتىق اشىق قوعام تالاپتارىنا قاراي باعىتتاپ, جۇرگىزە باستادى. شيرەك عاسىردان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مەكەمە تاقىر جەردەن قۇرىلا سالعان جوق, تاريحىنا ۇڭىلسەك, قازاقستاننىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك, اكونوميكالىق, مادەني ومىرىنە قاتىستى تىڭ قۇجاتتار مەن دەرەكتەردى جيناقتاۋ سوناۋ 1918 جىلدان باستاۋ الادى. ءبىر كەزدەرى نكۆد-نىڭ باسقارۋىنا دا بەرىلىپ, كەيىنگى جىلداردا قازاقستان كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى پارتيا تاريحى ينستيتۋتى جانىنان قۇرىلعان ورتالىق مەملەكەتتىك جاڭا زامان تاريحى ءارحيۆىنىڭ نەگىزىندە مەملەكەت ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي قاتىسى بار ورگان رەتىندە ىرگەلى جۇمىسىن جالعاستىردى.
پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي وتكىزىلگەن سالتاناتتى جيىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن ارحيۆ ديرەكتورى ءجاميلا ابدىقادىروۆا وقىپ بەردى. «تاريح قۇجاتىمەن قۇندى. تاريحى تاسقا جازىلعان مەملەكەتتىڭ بولاشاعى باياندى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنىڭ قۇجاتتارىن قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي اتسالىسىپ كەلە جاتقان شەجىرە شەبەرلەرى – سىزدەردىڭ ارقالارىڭىزدا ارحيۆ قورىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ قازىرگە دەيىنگى مەملەكەت ومىرىندە ورىن العان ەڭ ماڭىزدى وقيعالاردى باياندايتىن قۇجاتتىق دەرەكتەر قورى قالىپتاستى. ول ارحيۆ ءىسى جانە قۇجاتتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىق بولىپ تابىلادى» دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
ج.ابدىقادىروۆا ۇزدىكسىز جەتىلۋدى مۇرات تۇتقان ارحيۆ ءىسىن دامىتۋدىڭ جوسپارلارىمەن دە ءبولىستى. «ورتا مەرزىمدەگى باعدار بويىنشا, ارحيۆ جۇمىسىن پرەزيدەنت جولداۋى مەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارىندا بەلگىلەنگەن اقپاراتتىق قوعام مەن تسيفرلى ەكونوميكا تالاپتارى مەن مىندەتتەرىنە سايكەستەندىرۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز. مەملەكەتتىك «ارحيۆ – 2025» باعدارلاماسى وتاندىق ارحيۆتەر, ونىڭ ىشىندە پرەزيدەنت ءارحيۆى الدىنا الەمدىك ىرگەلى باعىتتار دەڭگەيىندە ارحيۆ ءىسىن دامىتۋعا, مەملەكەتتىك ارحيۆ قىزمەتىن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە بۇدان دا بيىك ساپاعا كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەدى ج.ابدىقادىروۆا.
بۇگىندە پرەزيدەنت ءارحيۆى ازاماتتار مەن قوعام ءۇشىن ءاردايىم اشىق, مەكەمە قىزمەتىنە جۇگىنەتىن زەرتتەۋشى ماماندار قازاقستاندىق ارحيۆتەرمەن عانا ەمەس, شەتەلدىك ارحيۆتەرمەن سالىستىرىپ قاراعاندا, ارحيۆتە ەرەكشە قولايلى جاعداي قالىپتاسقانىن اتاپ وتەدى. بۇگىندە قازاقستان ارحيۆيستەرى جيناقتاعان بىرەگەي قۇجاتتارسىز قازاقستاننىڭ حح جانە ءححى عاسىرداعى تاريحىن كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس.
ارحيۆ 1974 جىلى تيپتىك جوبا نەگىزىندە سالىنعان ارنايى عيماراتقا كوشىرىلدى. توعىز قاباتتى عيماراتتىڭ سەگىز قاباتى ارحيۆتىك قويمالارعا ارنالعان. ارحيۆ قويمالارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 29 شاقىرىمعا تەڭ. حح عاسىردىڭ ءار سالاداعى تاريحي شەجىرەسىن قامتىپ, بەينەلەۋمەن باستالاتىن ارحيۆتە بۇگىندە 810 مىڭنان استام دەرەك قورى تىركەلگەن. 1917-1991 جىلدىڭ ارالىعىنداعى 40 000-نان استام قۇجات قۇپيالىلىعىن جويدى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى تاريحى, پرەزيدەنت قىزمەتىنىڭ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, ءارتۇرلى ساياسي پارتيالاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, قازاقستان حالىقتارى اسسامبلەياسىنىڭ قۇجاتتارى, سونداي-اق ساياسي تۇلعالاردىڭ عانا ەمەس, ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر, سپورت سالاسىنداعى ەلگى بەلگىلى 200-گە جۋىق قايراتكەرلەردىڭ جەكە تەكتىك قۇجاتتارى وسى ارحيۆ سورەلەرىندە ساقتالعان. ارحيۆ تاريحي جىلناما ءۇشىن ماڭىزدى ءارى قاجەتتى قۇجاتتارمەن جۇيەلى تولىقتىرىلىپ كەلەدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
