قىتاي ء«بىر بەلدەۋ» ارقىلى ەۋروپامەن, ال ء«بىر جول» («تەڭىز جولى») ارقىلى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناسىن ودان ءارى دامىتىپ, ازيا مەن ەۋروپانى جالعايتىن جاڭا ۇلى جىبەك جولىن جانداندىرۋدى كوزدەپ وتىر.
بۇل قىتايدىڭ «مىڭجىلدىق ارمانى». بۇل ارماندى جۇزەگە اسىرۋعا قىتاي ءۇشىن بۇگىنگە دەيىن ەشقاشان بۇنداي مۇمكىندىك, ءدال قازىرگىدەي ءتيىمدى جاعداي بولماعان. قىتاي بۇگىن قولىندا تۇرعان تاريxي مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الماۋى كەرەك جانە سول ءۇشىن قولىنان كەلەر بارلىق ساياسي-ديپلوماتيالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق قۇرالداردى پايدالانىپ باعۋدا.
ال ونداي ارماننىڭ, ونداي جوسپاردىڭ, ونداي ستراتەگيانىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە جانە ءتيىمدى ىسكە اسۋىنا قازاقستان مەن جالپى ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ الار ورنى ەرەكشە.
سوندىقتان قىتاي 2013 جىلى پاكىستاننىڭ ارابيا تەڭىزىنە شىعاتىن گۆادار پورتىن ۇزاق مەرزىمگە جالعا العان بولاتىن. ارابيا تەڭىزى ارقىلى ءۇندى مۇxيتىنا جانە پاكىستان ارقىلى اۋعانستانعا, ءارى قاراي قازاقستان ارقىلى باتىسقا, تۇركىمەنستان مەن رەسەي, ءازىربايجان سياقتى باسقا دا كاسپي ايماعى ەلدەرىنە جول اشاتىن ستراتەگيالىق تۇرعىدان وتە ماڭىزدى پورت.
ال قىتايدىڭ ازياداعى باسەكەلەسى ءۇندىستان ەكەنى تاعى بەلگىلى.
وسى ءۇندىستان دا قاسىنداعى پاكىستان ارقىلى اۋعانستانعا, ءارى قاراي كاسپي ايماعى ەلدەرىنە جول اشۋدى ارماندايدى.
بىراق, اتالعان ايماقتاعى ساياساتى قىتايدىڭ وسى باعىتتاعى ءىس-ارەكەتىمەن دالمە-ءدال سايكەس كەلىپ وتىرعان ءۇندىستاننىڭ كورشىلەس پاكىستانمەن قارىم-قاتىناسى قانداي ەكەنى دە بەلگىلى.
قىتاي دەگەنىنەن قايتقىسى كەلمەسە, دىتتەگەنىن ىستەگىسى كەلەتىن ءۇندىستان ەندى نە قىلماق؟
ازيانى ەكونوميكالىق دامۋىنا ارقاۋ قىلعىسى كەلەتىن نيۋ-دەلي جىل سوڭىندا تەگەرانمەن كەلىسىپ, كەلەر جىلدىڭ باسىنان باستاپ يران ەلىنىڭ ارابيا تەڭىزىنە شىعاتىن ەڭ ماڭىزدى چاباxار پورتىن جالعا الىپ وتىر.
قىتايدىڭ پاكىستاننان جالعا الىپ وتىرعان گۆادار پورتى مەن ءۇندىستاننىڭ يراننان جالعا الىپ وتىرعان چاباxار پورتىنىڭ اراسى تەك جەتپىس ەكى شاقىرىم عانا.
ەكى الىپ ەلدىڭ مۇددەلەرى ەكى يسلام مەملەكەتتەرىندە توعىسىپ وتىرعان بۇنداي ماڭىزدى گەوساياسي جاعدايعا اقش قالاي قاراماق؟ اقش-تىڭ ازياداعى ەڭ سەنىمدى وداقتاسى, ءۇندىستاننىڭ ەڭ ۇلكەن ساياسي-ەكونوميكالىق ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى جاپونيا نە دەمەك؟
اقش-تىڭ يرانمەن قارىم-قاتىناسى بەلگىلى. ترامپ اكىمشىلىگى يرانمەن ساۋدا جاسايتىن ۇندىلىك كومپانيالارعا دا سانكتسيا جاريالاۋعا دايىن ەكەنىن ەسكەرتكەن بولاتىن.
بىراق, اتالمىش ايماقتاعى كۇننەن كۇنگە ءوسىپ وتىرعان قىتايدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ىقپالىنا تەك وسى ءۇندىستان عانا قارسى تۇرا الاتىنىن, ال ۇندىستەر وسىلايشا يراندىقتارمەن تىعىز قاتىناس ورناتۋعا مۇدلەلى بولىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, اقش-تىڭ وسى وڭىردەگى ديپلوماتياسى كەلەسى جىلى تاعى ءبىر جاڭا سىناققا تۇسكەلى وتىر.
اتى اتالعان مەملەكەتتەردىڭ تۇگەلىمەن دەرلىك ءوزارا ءتيىمدى قاتىناستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى بوپ وتىرعان ءبىزدىڭ ەلدىڭ سىرتقى ساياساتى تۇرعىسىنان دا بۇنداي جاعدايعا ءتيىستى دەڭگەيدە نازار اۋدارىپ, كوپجاقتى ديپلوماتيامىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءجىتى باقىلاپ وتىرۋىمىز زامان تالابى دەپ بىلەمىز.
ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن باتىرxان قۇرمانسەيىت
