ءححى عاسىرعا قۇلدىق!
وتكەن عاسىرعا وكپەمىز قاراقازانداي بولعانمەن, عاسىر سوڭىندا اتا-بابامىز اڭساپ وتكەن تاۋەلسىزدىك تاڭى اتىپ تاڭىمىز ايىرىلا شاتتىققا بولەندىك ەمەس پە. بۇنىمىزدان ايرىلتا كورمەسىن, تەك ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن دەپ تىلەيمىز!
ەندى, مىنە, ىلە-شالا جاڭا عاسىر دا ايقارا ەسىگىن اشىپ, ءبىرجولا قۇشاعىنا وراپ الدى. باسقانى قايدام, ءوز باسىم ورەم جەتكەنشە وسى قۇلدىق ۇرعىزعان ءححى عاسىردىڭ قادىر-قاسيەتىن قامشىلاپ وتەيىن.
الدىمەن ايتارىم, جاس كەلىپ جاسامىس تارتقاندا مىناۋ ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى نەمەرەلەرىمدى باعىپ-قاعۋدان قۇتىلعانىما قۇلدىق! بۇرىنعى بىرەۋى موينىندا, بىرەۋى ارقاسىندا, قالعانى جەتەگىندە ءىلىنىپ-سالىنىپ ەڭكىش تارتىپ كەتىپ بارا جاتقان بۇرىنعى اجە-اپالاردى كوز الدىما كەلتىرىپ, ەڭسە ەزىلىپ, ءجۇنجىپ ءبىتۋشى ەدىم... قازىر راحات, بالاباقشا دەگەن مەكەمەڭ ولارىڭدى قارا كەشكە دەيىن قاماپ ۇستاپ, كەشكە كەلىن-اق كولىگىمەن زىر ەتكىزىپ اكەلە قويادى. يىسكەپ ماۋقىم باسىلماي-اق تاڭ اتىپ ولار تارىداي شاشىلىپ باراتىن جەرىنە تايىپ تۇرادى... ە, ءوستىپ قولدى ۇزارتقان عاسىرىڭا تاۋبە دەپ وتىرعان كەمپىر-شالىڭ ءبىر ءبىز عانا ەمەس.
...بۇرىنعىنىڭ قارتايعان شال-شاۋقانى كەلىن بالانىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ قاعاجۋ كورمەۋشى مە ەدى... قازىر راحات! اينالايىن زەينەتاقىنىڭ ارقاسىندا, اسىرەسە ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابىلماي وتىرعان اۋىلدى جەرلەردە الشاڭ باسىپ, اسىعا وڭىنان ءتۇسىپ جۇرگەندەر دە بار. تەگى كەرى كەتىپ كەرگي قالعان بالا-شاعاعا تاپ كەلسەڭ, جيعان-تەرگەنىڭدى وڭگەر دە اينالايىن قارتتار ۇيىنە تايىپ تۇر... وندا دا تەك زەينەتاقىڭنىڭ بولشەگىن ءبولىپ بەرە قويساڭ – توسەگىڭ سالۋلى, ءتورت مەزگىل تاماعىڭ تارتۋلى, ال باسىڭداعى ءۇيىڭدى وتكىزىپ بەرسەڭ – سەنەن وتكەن سىيلى پەندە بولماي, ۋايىم-قايعىسىز قارتايا بەر.
...ە, ءيا, اقشاڭ بولسا قالتاڭدا, تالتاڭدا دا تالتاڭدانىڭ زامانى تۋدى. «ەسەكتىڭ ارتىن جۋساڭ دا مال تاپ» دەگەننىڭ ۋاقىتى كەلگەن كەزەڭ. ارىڭدى سات, كوزىن تاپ – تەك قاراجاتتى قامپيتساڭ بولدى – كۇنىڭ تۋادى, كوزىڭ اشىلادى, كوڭىلىڭ كوكتە, ءوزىڭ وزەن-كولدە ارمانسىز شالقالاپ جاتاسىڭ... قازىر ميلليارد جەپ ون جىلعا, جارتى ميلليون قىلعىتىپ بەس جىلعا سوتتالىپ كەتە بارۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ اسقاق ارمانى... بۇرىندارى – سوتتالۋ, اسىرەسە قازىنا قاراجاتىن جىمقىرىپ ءىستى بولۋ ولىممەن تەڭ بولدى ەمەس پە... ول قورلىقتى دا باستان وتكەرىپپىز.
جاڭا عاسىرعا قۇلدىق, اعىل-تەگىل اقشاڭ بولسا توبەدەگىڭ تۇگەندەلەدى! اقشاڭ بولسا, ءسال ونەرگە بەيىمىڭ بولسا بولدى – كۇندىز-ءتۇنى تەلەديداردان تۇسپەۋىڭە بولادى. ءارى كەتىپ اۋەلەپ اسپانداعى جۇلدىزعا تەڭەلىپ, تەڭسەلىپ شىعا كەلۋىڭ عاجاپ ەمەس!
باياعى اقشا... ويپىر-اي, كول-كوسىردىڭ ارقاسىندا اتا-باباسىن تۇگەندەتىپ قىش كىتاپ شىعارعانداردا جەتىپ-ارتىلادى. ەسكەرتكىشىڭ نە, كوشە بۇيىرتىپ, بۇكىل ءبىر اۋىل اتىن التىن ارىپپەن اتا-بابا اتىنا جازدىرتىپ جازمىشتان وزدىرتىپ ويىپ تۇرىپ ورىن الدى ەمەس پە.
...جاڭا زامان – تالانت, ءبىلىمىڭ بەس تيىندىق باقىر, تەك جوعارىدا جوتالى كوكەڭ بولسا بولدى, باعىڭ جانىپ, بازارىڭ ورنايدى.
...وسىلاي-وسىلاي قاراعىم, ءححى عاسىرعا قۇلدىق ۇرىپ بارامىن! مەنىڭ ورەم جەتىپ جەلدەي ەسىپ ايتىپ وتپەگىم وسى. سەنىڭ دە دەلەبەڭ قوزىپ, قوسىپ-الارىڭ بولارىنا سەنەمىن. ياعني سەن دە, مەن دە بۇل عاسىرعا قۇلدىق ۇرامىز!
...ە, ءيا, ايتپاقشى – الدىداعى ءححىى عاسىردا ءومىر سۇرەتىندەردە تىپتەن ارمان بولمايتىن شىعار... اتتەڭ سول عاسىردا عۇمىر كەشەر مە ەدى-اي!.
ەرسۇلتان ماعجان
الماتى وبلىسى
مۇنداي دا بولادى...
- سوتتىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتى بويىنشا بىردە ءبىر ايەل اس ۇيدە ىدىس-اياق جۋىپ جاتقان ەركەگىن اتىپ تاستاماپتى.
- كوشەدە ءبىر ەركەكتىڭ يتىنە سويلەپ تۇرعانىنىڭ كۋاسى بولدىم. ءيتى ونىڭ ايتقاندارىن تۇسىنەتىندەي سويلەپ جاتىر اناۋ... ۇيگە كەلىپ, سول وقيعانى مىسىعىما ايتىپ ەكەۋلەپ ۇزاق كۇلدىك...
- كەشە ءۇيسىز-كۇيسىز قاڭعىباس ءىستى بولىپ سوتتالدى. ءسويتىپ ونى جارتى جىل ءۇي قاماقتا ۇستاۋعا ۇكىم شىعارىلدى.
- تاڭەرتەڭ ويانىپ, شەشەم اس دايارلاسىن دەپ جاتا تۇردىم دا, كەنەت ەسىمە ءتۇستى – شەشە دەگەن مەن ەكەنمىن....
ءازىل-ءاجۋا «اڭ-قۇس» اۋىلىندا
ەكى تىشقان كينوستۋديا قويماسىندا فيلمدەردىڭ تاسپاسىن كەمىرىپ وتىر.
– قالاي ءدامدى مە؟ – دەپ سۇرايدى ءبىرى.
سوندا ەكىنشىسى:
– كەشەگى ستسەناري بۇعان قاراعاندا تاۋىرىرەك ەدى...
* * *
– ءسىزدىڭ كۇيەۋىڭىز نەدەن قايتىس بولدى؟
– ماسا شاعىپ...
– قويىڭىزشى!.. ماسا شاققان ادام ءولۋشى مە ەدى؟
– ءسىز بىلمەيدى ەكەنسىز عوي, ارقان بويىمەن جۇرەتىن ءارتىس ءۇشىن ماسادان قاۋىپتى جاۋ جوق.
* * *
دوستارىمەن بالىققا بارىپ ولجالى قايتقان كۇيەۋى:
– مىنالاردان دامدىلەپ تۇرىپ اس ازىرلە! – دەپ بۇيىرادى.
اس ۇيدە بالىق تازالاپ وتىرعان ايەلى:
– تاعى دا بازاردان الا سالعانسىڭ با, ايتتىم عوي ساعان, سۋپەرماركەتتەن دۇرىسىراعىن الشى دەپ...
* * *
– ءاللوۋ, بۇل جان-جانۋارلاردى قورعاۋ قوعامى ما؟
– ءيا. نە بولدى؟
– حات تاسۋشى ءبىزدىڭ باقتاعى اعاشقا شىعىپ الىپ, بوعاۋىز سوزدەرمەن ءيتىمدى بوقتاپ وتىر...
اۋرۋىنىڭ سيقى
ازانمەنەن ايەلى:
«جۇمىسقا بارسايشى,
كەشە دە كەشىگىپ ەدىڭ,
ايتقان ءتىلدى السايشى!» دەپ,
كۇيەۋىن وياتتى.
– ءوزىڭ دە تۇرسىڭ عوي كورىپ,
باسىم سولقىلداپ,
جاتسام ءبىر ءتىرىلىپ, ءبىر ءولىپ,
«جۇمىسقا جۇگىر!» دەيسىڭ!
سول شاقتا,
باسىم اينالىپ, تالمام ۇستاپ,
قۇداي اتىپ قالسا,
شيەتتەي بالا-شاعانى شۋىلداتىپ,
اۋرۋحاناعا جاتىپ قالسام,
سوندا ساعان جاقسى بولا ما؟ –
دەپ كۇيەۋى تىرەسىپ كەتتى.
«باس جازايىق» دەپ دوسى كەپ ەدى,
اتىپ تۇرىپ, سونىمەن ىلەسىپ كەتتى.
ماسكۇنەمنىڭ مونولوگى
وسى باياعىدا,
اراقتى تاتپاۋشى ەدىم.
قىزمەتتە باستىقتار ماقتاۋشى ەدى,
ساۋىقتىرعىشقا دا جاتپاۋشى ەدىم,
ەندى بۇگىندە,
ىشكىلىكتى ۇدايى ءىشىپ تۇرام,
سوگىستى دە ءجيى-ءجيى الىپ بولدىم.
بىردە شىقسام جۇمىسقا, بىردە شىقپاي,
جۇمىستاعىلاردان ابدەن ۇيالىپ بولدىم.
ۇيدە دە بەرەكە جوق,
جۇرگەنىم قاتىن-بالاعا كەلەكە بوپ.
ءاي, قۋ اراق-اي,
ەندى سەنى قويماسام با!
… ايتپاقشى, بۇگىن ايلىق بەرەدى ەكەن,
جاقسىلاپ ءبىر تويماسام با؟
شىرىنحان الەشيت ۇلى
تۇركىستان وبلىسى
اۋىلدىڭ ايتقىشتارى
ەرتەرەكتە ءبىر اتامىز الماتىدان پويىزبەن كەلگەنىن ايتىپ ماقتانىپ وتىرادى. ول كەزدە وتىرماق تۇگىل پويىزدى كوزبەن كورگەندەردىڭ ءوزى ساناۋلى بولعانى بەلگىلى.
– وسى پويىزدىڭ ەڭ ۇزىنى قانشالىقتى مولشەردە بولادى؟ – دەپ ساۋال قويادى ءبىر كىسى. اناۋ ءمۇدىرىپ قالىپ, «ونىسىن بىلە المادىم», – دەپ شىنىن ايتادى.
– ويبوي, ونىڭ الۋان ءتۇرلىسى بولادى, – دەپ كيىپ كەتىپتى سوندا ءادىلحان دەگەن «توكپە» اعامىز. – انا جىلى قاراعاندىعا فزو-عا بارعانىمدى بىلەسىڭ عوي, سوندا مەن دە پويىزبەن قايتقانمىن. ىلعي جاقسى جۇمىس ىستەگەندەردى ىرىكتەپ, الدىڭعى ۆاگونعا وتىرعىزعان بولاتىن. ءبىز سەمەيگە جەتىپ, ۆوكزالدان تەلەفون سوعىپ بىلگەنىمىزدە, سوڭعى ۆاگون قاراعاندىدان جاڭا شىققان ەكەن...
* * *
فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى كوشەدە كەزدەسكەن ءبىر بالانى توقتاتىپ, رەنىش ءبىلدىرىپ جاتىر.
– قوعاباەۆ, سەن وسى قايدا جۇرەسىڭ؟ قىستاي ءبىر ساباققا قاتىسقان جوقسىڭ, توقسان اياعىندا قالاي قورىتامىن باعاڭدى؟ ەرتەڭ ابدەن دايارلانىپ كەل, مىندەتتى تۇردە سۇرايمىن...
اناۋ مۇعالىمىنە تاڭىرقاعان تۇرمەن ءبىراز قاراپ تۇردى دا:
– اعاي, – دەدى, – «ەرتەڭ كەل» دەگەنىڭىز نە؟!. مەن بىلتىردان بەرى ينستيتۋتتا وقىپ ءجۇرمىن عوي!..
* * *
تولەۋحان دەگەن اعامىزدىڭ زايىبى شىنىندا دا ەل-جۇرتقا سىيلى ادام ەدى. ءبىر وتىرىستا جاقىن جەڭگەلەرى تولەۋحاننىڭ كوزىنشە ونىڭ بايبىشەسىن ماقتاي باستاپتى.
– ويبوي, كامارپانۋ كەلىن تاماشا ادام عوي, ءومىرى بىرەۋگە تىك كەلگەنىن كورگەن جوقپىز, – دەيدى بىرەۋى.
– ءيا, ايتارى جوق, – دەپ ەكىنشىسى ءىلىپ اكەتىپتى. – ءجون-جوسىقتىڭ ءبارىن بىلەدى, ءارى سونداي يناباتتى ادام عوي. قولىنان كەلمەيتىنى جوق...
سوندا توكەڭ انالارعا قورازدانا ءبىر قاراپ الىپ:
– سونداي ايەلدى دۇرىس تاربيە بەرىپ, ۇستاپ وتىرعان ەركەكتى نەگە ماقتامايسىڭدار؟ – دەگەن ەكەن.
حاسەن زاكاريا
شىعىس قازاقستان وبلىسى
ءومiردiڭ ءمانi
ء«ومiردiڭ ءمانi نەدە؟» دەيسiز, ءا؟ شىنىندا دا, ءومiردiڭ ءمانi نەدە؟
مۇنى ءتۇسiندiرۋ ءۇشiن مىسال كەلتiرۋiمiز كەرەك. ماسەلەن, قۇدiرەتتi بiر كۇش ادامداردىڭ ءبارiن كوكونiسكە اينالدىرىپ, ياعني بiرiن – قيارعا, ەكiنشiسiن – قىزاناققا, ءۇشiنشiسiن – بۇرشاققا, قالعاندارىن تاعى دا ءار- ءتۇرلi كوكونiسكە اينالدىرىپ, ۇلكەن بiر ىدىسقا سالىپ, تۇزداپ-تۇزدىقتاپ تاستادى دەلiكشi.
سودان بiر كۇنi الگi قۇدiرەتتi كۇش سالات جەگiسi كەلiپ, تۇزداپ-تۇزدىقتالعان ىدىستى اشتى دەلiك. قولىنا شانىشقى الىپ, بانكiدەن ەڭ بiرiنشi قيارلاردى تەرiپ الدى.
– بiز بەكەرگە ءومiر سۇرمەپپiز, – دەپ شۋلاسا ماقتانىستى سول كەزدە قيارلار, – كوردiڭدەر مە, ەڭ بiرiنشi بiزدi سۋىردى. دەمەك, بiز وزگەلەردەن گورi كەرەگiرەكپiز, قاجەتتiرەكپiز...
قىزاناققا كەزەك كەلگەندە, ولار دا ولەردەي ماقتاندى:
– شانىشقىعا بiز سارىمساقتان, بۇرشاقتان, بۇرىشتان بۇرىن iلiكتiك. دەمەك...
بانكiدەن ەڭ سوڭىندا بۇرشاقتار شىقتى. جان-جاعىنا قاراسا, قياردى قيقالاپ, قىزاناقتى تۋراپ, سارىمساقتى ۇساقتاپ, بۇلاردىڭ ءبارiن ارالاستىرىپ, تارەلكاعا جايعاستىرىپ تاستاپتى. ەندi بۇرشاقتار كۇپiنسiن:
– بiز بەكەرگە ءومiر سۇرمەپپiز. وزگەلەردi قيقالاپ, قيناپ, تۋراپ جاتقاندا, بiزدi سول ءبۇتiن قالپىمىزشا قالدىردى. دەمەك...
ءومiردiڭ ءمانiن كiم قالاي تۇسiنەتiنiن ەندi ءتۇسiندiڭiز بە؟ «تۇسiنگەم جوق» دەيسiز بە؟ ال مەن ءتۇسiندiم جانە سiزدەن بۇرىن ءتۇسiندiم. دەمەك...
پاۆەل ميحنەنكو,
ۋكراين ساتيريگi
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر
