ەكىنشىدەن, اعايىندار نەگىزىنەن وزبەكستاننىڭ كەندى, ءىرى زاۋىتى بار ۇشقۇدىق, تامدى ماڭايىنان كەلىپ جاتىر. ال رۋدنىي قالاسىندا ەلىمىزدىڭ ءوندىرىس فلاگمانى اتانعان سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى بار. ول جاقتا كەن ءوندىرۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەگەندەر مۇندا دا كانىگى مامان بولىپ وتىر. الايدا وزبەكستاننان كەلىپ جاتقان اعايىننىڭ بارلىعى بىردەي كەنشى دەسەك, شىندىققا جاناسىڭقىرامايدى. ولاردىڭ اراسىندا ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى بار, اۋىلدى جەردەن كەلگەندەر دە جەتەرلىك. اعايىن-تۋىستارى كوشكەن سوڭ كەيىنگىلەرى دە سولاردىڭ ماڭايىندا بولعىسى كەلەدى. قازان ايىندا شارگۇل مەن ىقتيار ءۇش بالاسىن جەتەكتەپ رۋدنىي قالاسىنا كوشىپ كەلدى.
– اتامەكەن – سىرتتا جۇرگەن ءار قازاقتىڭ ارمانى, اڭسارى. اسىرەسە ءوز اعايىن-جاقىندارىڭ قازاقستانعا كوشىپ كەتكەندە, ءبىر جاق قابىرعاڭ جەلدىڭ وتىندە قالعانداي, الاڭداي باستايدى ەكەنسىڭ. سوسىن ىقتيار ەكەۋمىز دە قازاقستانعا كوشۋدى ويلادىق. بالالارىمىز قازاقستاندا ءجۇرىپ, قازاق مەكتەبىندە ءبىلىم العانىنا نە جەتسىن, – دەيدى شارگۇل نۇرماحانوۆا. ىقتيار مەن شارگۇلدىڭ بۇل ارمانى ورىندالدى, ەكى ۇلى دا رۋدنىي قالاسىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىنە ورنالاستى. قالالىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمى سىرتتان كەلگەن اعايىن ورالمان مارتەبەسىن الىسىمەن بالالارىن مەكتەپكە قابىلدادى. بىراق وتباسىنىڭ كوڭىلى الاڭ. نەگە؟
قازاقستانعا كوشكىسى كەلگەن وتباسى جۇمىسقا ورنالاساردا الدىنان تاۋداي كەدەرگىلەر شىعار دەپ ويلاعان جوق. الدىمەن قاراپايىم ادامدار قازاقستاننىڭ زاڭناماسى تۋرالى ويلاپ جاتپايتىنى بەلگىلى. ولار رۋدنىي ءوندىرىستى قالا بولعاندىقتان, ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابىلار دەگەن. راسىندا, جۇمىس تابىلماي قالعان جوق. شارگۇلگە قالاداعى ءبىر مەكەمە ەدەن جۋشى ەتىپ قابىلداۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.
بىراق شارگۇلدىڭ دە, جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن كۇيەۋى ىقتياردىڭ دا ماڭدايى تاسقا تيگەندەي بولدى. ورالمان مارتەبەسىن العان وتباسى جۇمىسقا قابىلدانۋ ءۇشىن ءالى جارتى جىلداي ۋاقىت كەرەك ەكەن. سەبەبى قولىندا جەكە باسىنىڭ كۋالىگى بولماسا, «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيليالى ولارعا شوت اشپايتىنىن مالىمدەدى.
– وزبەكستاندا مەن ەدەن جۋشى, كۇيەۋىم تەمىرجولدا جۇمىسشى بولىپ ىستەدىك. ءۇش بالا ءوسىرىپ وتىرمىز. ءوزىمىز مۇندا پاتەر جالداپ تۇرىپ جاتىرمىز. قورا-قوپسىمىزدى ساتىپ اكەلگەن از-مۇز قارجىمىز قاشانعا جەتەدى دەيسىز؟ قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن العانشا جۇمىسقا تۇرا الماساق, الدا قالاي كۇن كورەرىمىزدى بىلمەي وتىرمىز, – دەيدى شارگۇل.
كوشىپ كەلگەن اعايىن ورالمان مارتەبەسىن العان سوڭ, ولارعا ءۇش ايدان كەيىن ىقتيارحات بەرىلەدى. ىقتيارحات قولعا ءتيىپ, ازاماتتىقتى العانعا دەيىن تاعى دا ءۇش اي ۋاقىت كەرەك. ول كەيدە سوزىلىپ كەتۋى دە ىقتيمال. سوعان دەيىن ورالمان اعايىندار جۇمىسقا تۇرا المايدى. كۇنكورىس نە ىستەتپەيدى, اركىمنىڭ قوراسىن تازالاپ, ەسىگىنىڭ الدىن سىپىرىپ, جالدانۋىنا تۋرا كەلەدى.
كىشكەنتاي قالادا ونداي جۇمىس تا كەيدە تاپشى بولىپ قالادى ەكەن. جەرگىلىكتى جەردىڭ وي-شۇقىرىن بىلمەيتىن ادامعا بارلىعى وڭاي ەمەس. شارگۇل نۇرماحانوۆا بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ قوستاناي وبلىستىق فيليالىنا ارىز بەرەدى. وندا ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «حالىقتىڭ كوشى-قون تۋرالى» زاڭى بويىنشا ورالمان مارتەبەسىن العانىن, تۇراقتى تىركەلۋ ءۇشىن رۋدنىي قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ كوشى-قون پوليتسياسىنا قۇجاتتارىن تاپسىرعانىن ايتادى. شارگۇل ارىزىندا ەڭ باستىسى, جۇمىس تاپقانىن, بىراق جۇمىس بەرۋشىلەر جەكە زەينەتاقى شوتىن تالاپ ەتەتىنىن جازادى. «حالىقتىڭ كوشى-قون تۋرالى» زاڭىنىڭ 23-بابى 2-تارماعىنىڭ 5-ءشى تارماقشاسىندا ورالمانعا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ قامتاماسىز ەتiلەدi» دەپ كورسەتىلگەن. ارىزدانۋشى وسىعان ءۇمىت ارتادى.
بىراق شىنايى ومىردە «مەن نە دەيمىن, دومبىرام نە دەيدى؟» دەگەننىڭ كەرى كەلىپ تۇر. شارگۇلدىڭ ارىزىنا بجزق-نىڭ قوستاناي وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى س.قوزباقوۆا توبىققا ءتىسى تيمەگەندەي ەتىپ, جانىن اۋىرتپاي جاۋاپ بەرەدى. ارينە, ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭدى بەتكە ۇستايدى. وندا جەكە زەينەتاقى شوتىن اشتىرعىسى كەلگەن ادام الدىمەن ءوزىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتىن, جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرىن (جسن) ۇسىنۋى كەرەكتىگى ايتىلادى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىنىڭ 32-بابىندا ەڭبەك شارتىن جاساۋ ءۇشىن «ورالماندار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بەرگەن ورالمان كۋالىگىن ۇسىناتىنى» ايتىلعان. بىراق جۇمىس بەرۋشى ەڭبەك شارتىنان بۇرىن ورالماننان جەكە زەينەتاقى شوتىن تالاپ ەتىپ وتىر عوي. شارگۇل بۇل تۋرالى ەلىمىزدىڭ ەڭبەككە, كوشى-قونعا, زەينەتاقىعا بايلانىستى زاڭدارىنان ورالمانعا قاتىستى ەشنارسە كورە المادى. ءبىز بۇل جەردە بجزق-نىڭ قوستاناي وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسىن كىنالاۋدان اۋلاقپىز, ول دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن ورىنداۋى ءتيىس. كوشىپ كەلگەن ادام ورالمان مارتەبەسىن العان سوڭ, وعان جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بەرىلەدى, ول وزگەرمەيدى. سوندىقتان بۇل ورالمان ءۇشىن باستى قۇجاتتىڭ ءبىرى بولىپ سانالماي ما؟ شارگۇلدى ويلانتاتىنى دا وسى ساۋال.
– مەنى جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بەرىلگەن سوڭ, ازاماتتىق العانعا دەيىن ورالمان مارتەبەسى كۋالىگىمەن جەكە زەينەتاقى شوتىن اشۋعا بولمايتىنى تاڭعالدىرادى. ءبىز ماۋسىمدىق مەرزىمگە كەلگەن ادامدار نەمەسە ۋاقىتشا تۇرۋعا كەلگەن شەتەل ازاماتتارى ەمەسپىز. ءبىز اتامەكەنىنە ورالعاندا, وسى ەل قابىرعاسىنىڭ ءبىر كىرپىشى بولامىز دەپ كەلمەدىك پە؟ جۇمىسقا تۇرۋعا جاراماسا ورالمان مارتەبەسى كۋالىگىنىڭ كەرەگى قانشا؟ – دەيدى شارگۇل رەنىشىن جاسىرا الماي.
سونىمەن, كوشىپ كەلگەن اعايىنعا قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن العانشا جۇمىستىڭ دا, قۇجاتتىڭ دا, قاراجاتتىڭ دا قاراسى ءازىر كورىنبەيتىن ءتۇرى بار. ال سوندا اتامەكەنىم دەپ كەلگەن اعايىن كىمنەن, قانداي ورگاننان قامقورلىق كۇتۋى ءتيىس؟ شارگۇلدىڭ جاعدايىن تۇسىنگەن جاناشىرلار «قىستىڭ كوزى قىراۋدا پاتەر جالداپ تۇرۋ وڭاي ەمەس, قونىس اۋدارۋشىلارعا ارنالعان بەيىمدەۋ ورتالىعىندا تۇرا تۇرۋعا بولماس پا ەدى؟» دەگەن كەڭەسىن دە ايتىپتى. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, قونىس اۋدارۋشىلار مەن ورالماندارعا ارنالعان ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ ورتالىعى قوستانايدا بار. بىراق وعان تۇرۋعا ورالمان مارتەبەسىن العانعا دەيىن عانا رۇقسات ەتىلەدى. كوشىپ كەلگەندەر قازىر اينالاسى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ورالمان مارتەبەسىن الادى. بىراق «ورالمان مارتەبەسى» كۋالىگىمەن تەك مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتۋگە عانا بولادى. ورالمان قالعان جاعدايدا ەشقانداي كەڭسەگە اتالعان ۋاقىتشا قۇجاتپەن تۇمسىعىن تىعا المايدى. شارگۇل مەن ىقتيار دا ونى قازىر باستان كەشىپ وتىر.
شارگۇل قازىر ءوز وتباسىنىڭ جاعدايىن ەركىن ۇشا الماي, تىپىرلاعان قۇسقا تەڭەيدى. اڭساپ جەتكەن اتامەكەننەن ەندى وزبەكستانعا قايتا كەتپەيتىنى ايان. كەتكەنمەن ول جاقتا بۇرىنعى جۇمىس ورنى دا, ساتىپ جىبەرگەن ءۇي-جايى دا كۇتىپ تۇرماعانى بەلگىلى. ال مۇندا قۇجاتسىز ەشنارسە ىستەي المايدى, جۇمىسقا ورنالاسپاعان سوڭ, بالا-شاعانىڭ كۇندەلىكتى تاماعى, كەرەك-جاراعى ويلاندىرادى.
– سىرتتا جۇرگەندە ەل دەپ الاڭدادىق, ەندى امالىم قۇرىپ وتىر. ايتپەسە وزبەكستاندا دا اش جۇرگەن جوق ەدىك, – دەپ قويادى شارگۇل.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى,
رۋدنىي قالاسى
