«الىستاعى اعايىنعا حات» دەپ اتالاتىن وسى ءبىر تاريحي قۇجاتتا, مەملەكەت باسشىسى وداق قۇرامىنداعى قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەنىن, الەمدەگى بارلىق قازاقتىڭ ءبىر عانا وتانى بارىن, ول – قازاقستان ەكەنىن, سوندىقتان ۇلتىمىزدىڭ كىندىگى بايلانعان كيەلى توپىراققا ات باسىن بۇرۋ ءاربىر قازاقتىڭ پارىزى دەگەنگە توقتالعان بولاتىن. وسى ءبىر قۇسني حاتتىڭ قۇدىرەتى شەتتە جۇرگەن قازاقتىڭ قارا شاڭىراعىنا ورالار جولىن ايقارا اشتى.
وسى ورايدا ەسكە تۇسەدى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ العاشقى جىلدارىندا شەتەلگە شىققان ءاربىر ساپارىندا سول ەلدەردە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەتنوستىق قازاقتارمەن ۇنەمى كەزدەسىپ, ولارمەن جاتا-جاستانا شۇيىركەلەسىپ, اتامەكەنگە ورالۋدى ناسيحاتتاۋمەن بولدى. سونىڭ ءبىرى توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا موڭعولياعا بارعان رەسمي ساپارى كەزىندە جوعارىداعى قۇسني حات ماتىنىمەن تولىق تانىس جەرگىلىكتى قازاقتار اتىنان سالەم ايتقان ءانشى قىزىمىز:
قاندى بۇعاۋ قاقىراپ,
قايتا ورالدى كوك تۋىم,
الىستاعى اعايىن,
كەلشى دەگەن جەتتى ءۇنىڭ,
ءسوزىڭىزدى ەستىگەن,
اياقاستى ەتتى كىم؟
حات سوزىندەي سەزىندىك,
قوسىلسا قازاق كوپتىگىن,
كەرۋەندەر بەتكە الدى,
كوكشە بەلدەر شوقتىعىن, − دەپ جىرلاۋى وسى قۇسني حاتتىڭ قۇدىرەتى ەكەنى ءسوزسىز.
شىن مانىندە تاۋەلسىزدىك, ازاتتىق, ەركىندىك اسا قاستەرلى ۇعىم. بۇدان وتكەن قۇندىلىق جوق. وسى جولدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاعى ءبىر كەلەلى ءىسى دۇنيەجۇزى قازاقتار قاۋىمداستىعىن قۇرۋى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. 1992 جىلى قىركۇيەك ايىنىڭ اياعىندا الماتى قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ العاشقى قۇرىلتايىنا وكىل رەتىندە قاتىسقان شەتەلدىك قازاقتاردىڭ قاتارىندا مەن دە بولدىم.
وسى ءبىر تاريحي جيىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, اتالعان قۇرىلتايدىڭ باستى ماقساتى – بۇكىل الەمدەگى قازاق قاۋىمىنىڭ بولاشاعى جونىندە ويلاسىپ, ەندىگى تاعدىر-تالايىمىزدىڭ قالاي ورىلەتىنىن تالقىلاۋ دەگەنگە توتەنشە توقتالىپ, ىستىق لەبىزىن تۇيىندەي كەلە: – وسىندا وتىرعان بارلىقتارىڭىزعا ءتان, بارىڭە ورتاق نارسە – ساعىنىش, اتامەكەندى اڭساۋ. شەتەلدىك ساپارلارعا شىققاندا وتانداستارىمىز ىزدەپ كەلىپ, وي-ارمانىن, مۇڭ-مۇقتاجىن ايتىپ جاتادى. سىرلاسا قالساڭ ساي-سۇيەگىڭ سىرقىرايدى, ارمان-تىلەكتەرىن تىڭداسىڭ جان-جۇرەگىڭ ەلجىرەيدى, − دەپ اعىنان جارىلعان بولاتىن.
مىنە, سودان بەرى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ءوتتى. قازاقستان كوركەيدى. وسى ارالىقتا رەسمي دەرەك شەت مەملەكەتتەردەن ءبىر ميلليون قازاق كوشىپ كەلگەنى جايلى اقپار ايتادى. ء«ار قازاق مەنىڭ − جالعىزىم» دەپ اقىن سابىر اداي باۋىرىمىز ايتقانداي, قازاق توپىراعىنا تابانى تيگەن ءار قازاق قال-قادەرىنشە ەلىمىزدىڭ كوركەيۋىنە ۇلەس قوستى. وسى جىلدارى سىرتتا جۇرگەن 50-دەن استام ءارتۇرلى سالا بويىنشا عىلىم دوكتورلارى مەن 150-گە جۋىق عىلىم كانديداتتارى ەلگە ورالىپتى. بۇل قازاق عىلىمىنا قوسىلعان ۇلكەن كۇش-قۋات دەپ بىلەمىن.
تەك ءوز باسىم ۇزاق جىلعى ىزدەنىس ناتيجەسىندە «ەتنوكۋلتۋرنىي سۆياز درەۆنو تيۋركسكوگو-ۋيگۋرسكوگو كاگاناتا» جانە «وبەدينەننىي كاگانات تيۋركوۆ» اتتى ەڭبەكتەرىمدى ورىس تىلىندە, سونىمەن قاتار «بايىرعى تۇرىك جازۋىنىڭ گەنەزيسى», «ورحان مۇرالارى», «ورحان ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تولىق اتلاسى», ء«ۇيسىن حاندىعى», «تاس كىتاپتىڭ شەجىرەسى», «تاستا قالعان تاڭبالار» اتتى 17 مونوگرافيالىق ەڭبەگىمدى قازاق تىلىندە جازىپ, ۇلت رۋحانياتىنا ۇلەس قوستىم. وسى تۋىندىلارىمنىڭ قازاق حالقىمەن قاۋىشۋى تاۋەلسىزدىكتىڭ سىيى ەكەنى انىق.
ءسوزىمدى تۇيىندەپ ايتار بولسام, بۇقار جىراۋ بابامىز وسىدان ەكى جارىم عاسىر بۇرىن: «اينالا الماي ات ءولسىن, ايىرا الماي جات ءولسىن!» دەپ بىرلىكتىڭ ۇرانىن تاستاسا, اقتامبەردى اتامىز «وسىنداي بەرگەن داۋلەتتى, كوتەرىپ تۇرا الار ما ەكەنبىز؟» دەپتى. ابىز اتالارىمىز ايتقانداي, ايىرا الماي جات ولەتىندەي بىرلىك-بەرەكە مەن بارعا قاناعات, جوققا شۇكىر ەتەرلىك اقىل-سانا, اينالىپ كەلگەندە, وسىنداي داۋلەتتى كوتەرىپ تۇرا الاتىن كۇش-قۋات بۇيىرسىن حالقىمىزعا.
قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تۇركولوگ
