الاساپىران توسىن قايشىلىقتارعا تولى 1991 جىل دا جەتتى. سول جىلدىڭ سوڭعى ايى ءار قازاقتىڭ بالاسىنىڭ باسىنا باقىت قۇسىن قوندىردى. ول باقىت قۇسىنىڭ ەسىمى – قازاقتىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى.
بۇل جولعى جەلتوقساننىڭ 16-سى جادىراعان اشىق كۇن, الماتىنىڭ «ماي توڭعىسىز» جىلى قىسىنىڭ كورىنىسىندەي بەيىلدى بولدى. 17-ءسى دە, 18-ءى دە بەس جىل بۇرىنعى جەلتوقساننىڭ قايتارىمىنداي اشىق اسپان جارىق كۇندەر سىيلادى.
وتكەن ءداۋىردىڭ يگىلىگى مەن قاساڭدىعىن دا باسىنان وتكىزگەن ۇرپاقتىڭ ءبىر پەندەسى رەتىندە ىشىمنەن تاۋبە دەپ جاقسىلىققا جورىدىم. ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقان كۇندەرى مەنىڭ قاتار جۇرگەن زامانداستارىم, دوستارىم, ارىپتەستەرىم ءوزارا سىرلاسقاندا وسىنداي سەزىمدەرىمىزبەن بولىستىك.
سول جىلعى جەلتوقساننىڭ باسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن ءارى ۇسىنىسىمەن قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا جوعارعى كەڭەسكە (پارلامەنت) 15 جەلتوقسان كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن ۇسىندى. ول كوميسسيانىڭ جۇمىسىنا زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك, بىلگىر, ءبىلىمدى زاڭگەر سۇلتان سارتاەۆ اعامىز توراعالىق ەتىپ, بايانداما جاسادى. كوميسسيا قۇرامىندا سول كەزدە جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارى بولعان رەسپۋبليكادا ەسىمدەرى بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى بەلسەندى ءارى بىلىكتىلىكپەن جۇمىس جاسادى.
ۇمىتىلماس جەلتوقساننىڭ 15-ءى, 16-سى ەكى كۇنگە سوزىلعان تولاسسىز پىكىرتالاستىڭ بارىسىندا وعان دەپۋتاتتار, مينيسترلەر كابينەتى تولىق قۇرامدا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, قوعامدىق قۇرىلىمدار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى قاتىناستى.
تالقىلاۋ بارىسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاڭ جوباسىنىڭ ءار بابىنا ءوز ويىن, كوزقاراسىن, ۇستانىمىن ورتاعا سالىپ, كەيبىر باپتارعا تىكەلەي وزگەرىستەر, تولىق سويلەمدەر ەنگىزىپ, ايرىقشا ۇلەس قوستى.
سالىق زيمانوۆ, جابايحان ءابدىلدين, ماناش قوزىباەۆ, وزبەكالى جانىبەكوۆ, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباەۆ, ءانۋار ءالىمجانوۆ, ساۋىق تاكەجانوۆ, ومىربەك جولداسبەكوۆ, زينايدا فەدوتوۆا, نۇرلان ورازالين, مۇرات اۋەزوۆ, الەكساندر كنياگينين, بالعابەك قىدىربەك ۇلى, التىنشاش جاعانوۆا, تاعى باسقا زيالى تۇلعالار تالقىلاۋ كەزىندەگى پىكىرتالاسقا بەلسەنە قاتىناسىپ, مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگەتاسىن قالايتىن تۇڭعىش زاڭنىڭ ساۋاتتى, پارمەندى ءارى ساپالى بولۋىنا بارىنشا اتسالىستى. ەلىمىزدىڭ سونداي تاعدىرلى شاعىندا ەڭ ماڭىزدى قۇجاتتىڭ قابىلدانۋىنا قاتىناسىپ, ءبىر تامشىداي ۇلەس قوسا العانىم ءۇشىن دە ءوزىمدى باقىتتى سەزىنەمىن.
ەكى كۇنگە سوزىلعان پىكىرتالاس اقىرى ءبىر ارناعا ءتۇسىپ, 1991 جىلدىڭ 16-شى جەلتوقسان كۇنى كەشكى 18 ساعات شاماسىندا 360 دەپۋتاتتىڭ باسىم كوپشىلىك داۋسىمەن زاڭ قابىلداندى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلدانعان زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريا ەتىپ, كوڭىلى شاتتىق قۇشاعىندا تۇرىپ, دەپۋتاتتاردى, ۇكىمەت مۇشەلەرىن, بۇكىل قازاقستاندىقتاردى وسى تاريحي وقيعامەن قۇتتىقتادى. الماتىداعى جوعارعى كەڭەستىڭ ءماجىلىس زالىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان دۋ قول شاپالاقتاۋ كەرنەپ, ءار جەردەن العاش رەت «تاۋەلسىز قازاقستان جاساسىن!» دەگەن ۇراندار ايتىلىپ, ۇلتتىڭ رۋحى كوتەرىلدى.
قۋانىشىمىزدا, سەرپىلىسىمىزدە شەك جوق...
بۇگىنگى ۇرپاقتا سول تاريحي زاڭنىڭ تالقىلانۋى نەگە ەكى كۇنگە سوزىلدى دەگەن سۇراق تۋى مۇمكىن. ونىڭ سەبەپتەرى كوپ. ۋاقىت, كولەم مولشەرىنە قاراي توپتالعان ەڭ نەگىزگىلەرىنە عانا توقتالايىن. بىرىنشىدەن, قازاقستاندا ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ سانى 40 پايىزعا جەتەر-جەتپەس بولدى. ەكىنشىدەن, بۇكىل ساياسي جانە ەكونوميكالىق جۇيە وداقتىق جۇيەنىڭ قۇرامىندا, باسقا تولىپ جاتقان رەسۋرستىق, قارجىلىق, ەكونوميكالىق تاۋەلدىلىكتە بولدى.
ۇشىنشىدەن, 360 دەپۋتاتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى, ولاردىڭ ىشىندە تىكەلەي ماسكەۋگە عانا باعىناتىن ءىرى كاسىپورىندار باسشىلارى, اسكەري باسشىلار, وبلىستار باسشىلارى شەشۋشى داۋىسقا يە بولىپ وتىردى. قارسىلىق, قايشىلىق جاعدايى از بولعان جوق. مەملەكەتتىك ساياساتتا تەك ءبىر كۇننىڭ جەڭىسى مەن قامى ەمەس, ۇزاق بولاشاق دامۋدىڭ جولىندا دا كولدەنەڭ كەدەرگىلەردى بولدىرماۋ ماقساتىندا «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي» اسۋدان اسۋ ونەرى قاجەت بولدى, سول ونەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ شەبەرلىگىمەن, تاپقىرلىعىمەن, بىلىكتىلىگىمەن كورسەتىلدى دە, ماقساتىمىزعا جەتكىزدى دە.
...سول كۇنى كەشتە, ءتۇنى بويى پرەزيدەنت, ونىڭ اكىمشىلىگى, بۇكىل ۇكىمەت مۇشەلەرى, مينيسترلىكتەر اپپاراتتارى تۇگەل جۇمىس ورىندارىندا بولدى. «ەگەمەن قازاقستان», «كازاحستانسكايا پراۆدا», رەسپۋبليكالىق تەلە-راديوارنالار جاڭالىق حابار تاراتىپ, جاريالاپ جاتتى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىلىعىمەن بۇۇ-عا, باسقا دا حالىقارالىق قۇرىلىمدارعا, الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىنە, شارتاراپقا جار سالىپ, قىسقا مەرزىمدە حابار جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتتىك.
...تۇنگى ساعات 23-كە جۋىق پرەزيدەنتتىڭ تەلەفونى شىرىلدادى.
− ال قۇتتى بولسىن! تۇركيا پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزالدان تاۋەلسىز مەملەكەتتىلىگىمىزدى مويىنداپ, قۇتتىقتاعان حابارى كەلدى. ەرتەڭگى گازەتتەرگە, تەلەديدارعا جارقىراتىپ بەرگىزىڭدەر, − دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى شابىتتانىپ, قۋاتتانىپ. ادەتتەگى سابىرلى, اشىق ءارى انىق داۋىسى سول ساتتە ماعان ەرەكشە ساڭقىلداپ تۇرعانداي ەستىلدى.
... تۇنگى ساعات 24-تەن اسقاندا پرەزيدەنت كومەكشىسى تەلەفونداپ, ەرتەڭ تاڭعى 9-دا كەڭەيتىلگەن ۇكىمەت وتىرىسى بولاتىنىن ايتتى.
كەڭەيتىلگەن ۇكىمەت وتىرىسىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزى جۇرگىزدى. بۇل جولعى وتىرىس مۇلدەم جاڭا, كوپشىلىگىمىز بىلە بەرمەيتىن جاڭا سوزدەر, تەرميندەر, جاڭا جوبالار اتالىپ, ورتاعا سالىندى. جاڭا مىندەتتەر قويىلدى.
سول جيىنعا قاتىناسقان ءاربىر ادام, ءار لاۋازىمدى قىزمەتكەر پرەزيدەنتتىڭ سول كۇنگە ەرەكشە دايىندىقپەن كەلگەنىن كوردىك, كوزىمىز جەتتى, تۇسىندىك. جاڭا, جاس مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاسىپ, قابىرعاسىن, شاڭىراعىن كوتەرىپ, شاتىرىن كوركەمدەۋگە قاتىساتىن باقىتقا يە بولدىق.
ۇلى دالانىڭ تورىندە كوك تۋىن جەلبىرەتكەن جاڭا داۋىردەگى جاڭا قازاقستاننىڭ ماڭگىلىك ەل بولۋعا بەت العان ۇلى جورىعى وسىلاي باستالىپ ەدى.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, 1991 جىلى باسپا جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترى
