ايماقتار • 07 جەلتوقسان, 2018

ەل ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن وماربەك جانتاي ۇلى تۋرالى كىتاپ جارىققا شىقتى

1330 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

الماتى وبلىسى ۇزىناعاش اۋىلىندا ۇلى دالانىڭ كۇرەسكەر, باتىرى وماربەك جانتاي ۇلىنىڭ ءومىر جولىن قامتىعان, تاريحي زەرتتەۋلەرمەن تولىققان كوركەم كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى.

ەل ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن وماربەك جانتاي ۇلى تۋرالى كىتاپ جارىققا شىقتى

وماربەك باتىر ەلدىڭ ازاتتىعى ءۇشىن ءدىلى مەن ءدىنىن ساقتاپ قولاۋ جولىندا كۇرەسكەن باتىر.  1929 جىلى وماربەك توبى, شالتاباي, سىپاتاي توبى بولىپ بىرنەشە كوتەرىلىسشىلەر جاساعى جاساقتالادى. وماربەك توبى كەڭەس اسكەرىمەن كەزەكتى ايقاستاردىڭ بىرىنەن كەيىن بەرىكتاسقا بارىپ بەكىنەدى. وماربەك باتىردىڭ بۇل بەكىنىسى اسا مىقتى بولعان دەسەدى. قازىرگى بەرىكتاس اۋىلىنداعى تاۋدان ارى قاراي اقتەرەك اۋىلىنا اسىپ ءتۇسىپ, كۇنگەيگە دە باعىت ۇستاعان. وماربەك باتىر سى ايماقتى ەكى جىلدان اسا تىعىلىپ, قىزىل اسكەرگە قارسى ارەكەت ەتەدى. ونىڭ قول استىنداعى كوتەرىلىسشىلەر سانى 300-400 جاساققا دەيىن جەتكەن. قاراقىستاق ماڭىنداعى شالتاباي, سىپاتاي توپتارى وماربەك باتىردى وسى وڭىردەگى كوتەرىلىسشىلەردىڭ قوولباسشىسى ءارى رۋحاني كوسەمى ساناعان. وماربەك باتىر 1932 جىلى سۋىقتوبەدە قولعا ءتۇسىپ قازا بولعان.  قىزىل اسكەر «باندى» اتاعان وماربەك باتىر جايىندا تەك تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان كەيىن ايتىلا باستادى. مامبەت قويگەلدى, تالاس وماربەكوۆ (قاستەك جانە قورداي اۋداندارىنداعى كوللەكتيۆتەندىرۋگە قارسىلىق», قايدار الداجۇمانوۆ («1930 جىلدارداعى اشارشىلىق جانە شارۋا كوتەرىلستەرى») سىندى تاريحشىلارىمىز سول الاساپىران اۋىر كەزەڭ تۋرالى كەڭىنەن زەرتتەپ, ونداعى حالىق باتىرى وماربەك جانتاي ۇلىنىڭ ەلى ءۇشىن كۇرەسكەن ەرلىگى, باسىن بايگەگە تىككەن قاھارماندىعى جايلى بۇگىنگى ۇرپاققا  جەتكىزدى, دەدى ءوز پىكىرىمەن بولىسكەن جازۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى.

«...سۋىقتوبە الىستان كورىنەدى. اق قار باسقان  الىپ تاۋ اسپانعا بوي سوزىپ, اسقاقتاي تۇسكەن. وتكەننىڭ وكىنىشىن ارقالاسا, بۇگىنگى كۇننىڭ قىزىعى مەن قيىنشىلىعىنا ورتاقتاسقانداي. ءوز تۋعان جەرىنە – سۋىقتوبەسىنە دەگەن ىستىق سەزىمى مەن جۇرەك ءلۇپىلىن, جان تولعانىسىن سازگەر جولداسقان قۇرامىسوۆ بىلاي دەپ جەتكىزگەن ەكەن:

كەربەزىم, جادىراي ءتۇس كۇندەگىدەي,

تۇرسىڭ-اي كۇندىز-ءتۇنى ءبىر كوز ىلمەي.

سۇلۋ دا سۇستى مەنىڭ سۋىقتوبەم,

اۋماعان الاتاۋدىڭ جۇرەگىندەي.

كەلەمىن, كەلەمىن,

ءيىلىپ سالەم بەرەمىن.

تۋعان جەرىم – سۋىقتوبەم, سۋىقتوبەم, سەن ەدىڭ...

ءاندى ۇلكەن دە, كىشى دە ايتادى. ءسۇيسىنىپ ماقتانىشپەن ايتادى. انە, سول سۇلۋ دا اسقار تاۋ ەتەگىن جايلاعان ەلدىڭ ەرتەڭىنە اق جول تىلەپ تۇرعانداي كورىندى ماعان» دەي كەلە كۇرەسكەر باتىر ءجۇرىپ وتكەن سۋىقتوبەنى قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى جۇماش ارعىمباي ۇلى كوركەم تەڭەۋلەرمەن سيپاتتايدى.

كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا وسى جيناققا شىعارمالارى ەنگەن تاريحشى تالاس وماربەكوۆ, اقىن ورىسباي ءابدىلدا, جازۋشى نۇرداۋلەت اقىش, «الاتاۋ» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ىرىم كەنەنباەۆ, ت.ب. قاتىستى.

ەلۆيرا سەرىكقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار