سەبەپ – كورەرمەننىڭ وتاندىق ءونىمدى قازاق تىلىندە تاماشالاي الماۋى. بۇل نارازىلىقتى, اسىرەسە بالالارىن وتاندىق تۋىندىلارمەن تاربيەلەۋگە ۇمتىلىپ, كۇندەلىكتى تىرلىكتىڭ كۇيبەڭىنەن قولى قالت ەتكەندە كينوتەاترعا اسىققان اتا-انالار تاراپىنان ءجيى كورۋگە بولادى.
ايتۋلى ماسەلەنىڭ ۋشىققان شاعى, «مۇزبالاق» پەن «كۇلتەگىن» انيماتسيالىق تۋىندىلارىنىڭ جالپىحالىقتىق كينوپروكاتقا جول تارتقان كەزىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ويتكەنى كوپتەن كۇتكەن تاريحي تاقىرىپتاعى كارتينالاردى بالدىرعاندار كوپ جاعدايدا رەسمي تىلدە تاماشالاۋعا ءماجبۇر. سەبەبى اتالعان فيلمدەردىڭ قازاق تىلىندەگى كورسەتىلىمى تىم از, ياعني كۇنىنە تەك ەكى-اق مارتە, ونىڭ وزىندە كورەرمەن ءۇشىن وتە ىڭعايسىز تاڭعى جانە تۇسكى ۋاقىتقا قويىلعان.
ماسەلەن, جاقىندا عانا پروكاتقا شىققان «كۇلتەگىن» انيماتسيالىق ءفيلمى استاناداعى «سارىارقا» مەن «كەرۋەن City» كينوتەاترلارىنىڭ كەستەسىندە جىلت ەتىپ كورىنگەنىمەن, «كەرۋەن» ويىن-ساۋىق ورتالىعىنداعى كينوتەاتردىڭ باعدارلامالىق كەستەسىنە كەشىگىپ بارىپ, تەك سوڭعى اپتادا قويىلدى. كەستە تۇرماق, وتاندىق تولىقمەترلى ءفيلمنىڭ جارىققا شىققاندىعى جايلى جارق ەتكەن جارنامالىق باننەر مەن تۋىندىنىڭ ءبىر پاراق اقپاراتتىق باعدارلاماسىن تابا الماي كينوزالدا سابىلعانىمىز جانە بار. ەسەسىنە «كۇلتەگىنمەن» الەمدىك پرەمەراسى قاتار وتكەن ۋولت ديسنەي (The Walt Disney Company) كومپانياسىنىڭ ءونىمى – «رالف ينتەرنەتكە قارسى» ءمۋلتفيلمىنىڭ جارناماسى الىستان مەنمۇندالايدى. جارقىن بوياۋلى الىپ باننەر بالا تۇگىل, ەرەسەك ءسىزدىڭ ءوزىڭىزدىڭ انادايدان جانارىڭىزدى جاۋلايدى. ال ەندى مۇنداي جارنامادان كەيىن بۇل تۋىندىنى تاماشالاماي كورىڭىز؟!
«رالفتىڭ» «كۇلتەگىنمەن» سالىستىرعاندا باقىتى سول – كۇنىنە 9 سەانس قاتار جۇرەدى. بىراق ونىڭ تەك ەكەۋى عانا قازاق تىلىندە. ال «كۇلتەگىننىڭ» كۇنۇزاق كورسەتىلىمى 1 سەانستان اسپايدى. اتالعان جاعدايدىڭ قايشىلىعى دا سول – قازاق تىلىندە تۇسىرىلگەن كارتينا ەلىمىزدىڭ ماڭدايالدى كينوتەاترلارىندا ورىس تىلىندە دىبىستالعان نۇسقاسىندا كورسەتىلىپ كەلدى. ونىڭ ءوزىنىڭ كورسەتىلىم ۋاقىتى – تاڭعى ساعات 10.40-تا. مۇنى كينوتەاتر قىزمەتكەرلەرى قازاق تىلىندەگى كورسەتىلىم كەزىندە زالعا كورەرمەننىڭ از جينالۋىمەن تۇسىندىرەدى. ال كينوزالدىڭ بەرگى جاعىنداعى اتا-انالار بالالارىنا ءتول تاريحىمىزدان سىر شەرتەتىن وتاندىق ءونىمدى انا تىلىندە كورسەتە الماي پۇشايمان كۇي كەشۋدە. سوندا قاي تاراپتىڭ ءۋاجى ورىندى؟
ەگەر فيلمدەرگە قازاق تىلىندە سۇرانىس بولماسا, مۇنشاما كورەرمەننىڭ نارازىلىعى قايدان شىقتى؟ ەڭ سوراقىسى دا سول – رەسمي تىلدە كينو كورگەن قازاق بالاسى تاريحي كەيىپكەرلەردىڭ ەسىمىن دە تاماشالاعان تىلىندە ەسىنە ساقتاپ, «كۋلتەگين», «ەر توستيك», «مۋزبالاك» دەپ شۇلدىرلەپ شىعىپ جاتىر.
اتالعان ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن بىلمەك نيەتتە ساۋالىمىزدى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى ءباسپاسوز ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى اينۇر يساەۆاعا جولدادىق. اينۇر حانىمنىڭ ايتۋىنشا, «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ قابىلدانبايىنشا, كينوتەاترلارداعى بۇل بەيبەرەكەتسىزدىكتىڭ الدىن الۋ مۇمكىن ەمەس كورىنەدى. وعان ءتىپتى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى دە قاۋقارسىز ەكەن.
«جالپى بۇل پروكات ماسەلەسى بۇرىننان قوزعالىپ كەلە جاتقان تۇيتكىلدى جاعدايدىڭ ءبىرى. ءتىپتى ءبىزدىڭ وسال تۇسىمىز دەسەك تە بولادى. الايدا پروكات ماسەلەسى, ونىڭ سەانسىنىڭ كوپ بولۋ نە از بولۋى, قاي تىلدە, قاي كينوتەاتردا جانە قاي ۋاقىتتا كورسەتىلۋى, وكىنىشكە قاراي بىزگە, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا تاۋەلدى ەمەس. بۇل ماسەلەنى ءتىپتى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى دە شەشە المايدى. ويتكەنى كينوپروكات جۇيەسى تولىعىمەن جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ قولىندا. ءبىزدىڭ كەز كەلگەن تۋىندىمىز, ماسەلەن, «كۇلتەگىندى» الايىق, پرەمەرا الدىندا كەمىندە 2 اي بۇرىن كينوتەاترلاردىڭ پروكات كەستەسىنە ەنگىزىلىپ, ولارمەن ارنايى كەلىسىمشارت جاسالدى. كەلىسىمشارت العاشقى ەكى اپتاعا, ياعني كينوتەاتر تىلىمەن ايتقاندا ەكى «ۋيكەندكە» عانا قۇرىلادى. ەگەر سول ۋاقىتتا مۋلتفيلم جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كورەرمەن جيناي السا, شارت ءارى قاراي ۇزارتىلاتىن بولادى. كەرىسىنشە جاعدايدا كەلىسىم دە توقتاتىلادى. بۇل جەردە ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە – كەلىسىمشارت جاساسۋ بارىسىندا كينوستۋديا ءوز ونىمدەرىنىڭ ىڭعايلى ۋاقىتتا جانە مىندەتتى تۇردە قازاق تىلىندە كورسەتىلۋىن ەسكەرتەدى. بىراق شىنتۋايتىنا كەلگەن كەزدە, وعان قۇلاق اسىپ جاتقان ەشكىم جوق.
اتالعان تۇيتكىل توڭىرەگىندە ءبىز كينوتەاترلار جۇيەسىنىڭ ديرەكتورى ەرلان بۇحارباەۆ مىرزاعا حابارلاسىپ, وسى ماسەلەنى شەشۋ تۋرالى تالاي كەلىسسوزدەر دە جۇرگىزگەنبىز. ەرلان مىرزانىڭ ايتۋى بويىنشا, قازاق كورەرمەنى كينوتەاترعا بارمايتىن كورىنەدى. بىراق «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ رەسمي پاراقشاسىنا تولاسسىز كەلىپ جاتقان قازاق تىلىندەگى كينولاردىڭ كورسەتىلىمى تۋراسىندا جازعان كورەرمەننىڭ نارازىلىق حاتتارىندا شەك جوق. الايدا ءبىز مۇنى كينوتەاترلار جۇيەسىنىڭ ديرەكتورىنا ايتىپ تۇسىندىرە المادىق», دەيدى اينۇر يساەۆا.
اينۇر حانىمنىڭ پىكىرىنەن كەيىن ىلە ءبىز دە «كەرۋەن» ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىعىنداعى كينوتەاتر باسشىلىعىنا جولىقتىق. العان جاۋابىمىز اينا-قاتەسىز «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ بەرگەن مالىمەتىمەن سايكەس كەلدى. كينوپارك قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇسىندىرگەنىندەي, پرەمەرا كۇنى كينوتەاتر كەستەسىنە جاڭا تۋىندىنىڭ ەكى تىلدەگى نۇسقاسىن قاتار قويادى ەكەن. العاشقى كۇنى قاي تىلگە كورەرمەن كوپ كەلسە, ەسەپكە ساي سول تىلدەگى كورسەتىلىمگە باسىمدىق بەرىلەدى-مىس.
ايتسە دە, بۇل كينوتەاترلاردا بەلەڭ الىپ تۇرعان تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ تولىققاندى شەشىمى ەمەس. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ كينوتەاتردا قالاعان كينونى قازاق تىلىندە كورۋ قۇقىعى زاڭنامامەن بەكىتىلگەن. ناقتى اتاپ ايتار بولساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مادەنيەت تۋرالى» زاڭىنىڭ 28-4-ءشى بابىندا بىلاي دەپ جازىلعان: «1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا بارلىق ءفيلمدى پروكاتتاۋ قازاق تىلىندە جانە باسقا دا تىلدەردە جۇزەگە اسىرىلادى. 2. ۇلتتىق فيلمدەردى پروكاتتاۋ قازاق تىلىندە جانە قاجەتتىگىنە قاراي باسقا دا تىلدەردە جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. 3. شەتەل تەلەارنالارىنان رەترانسلياتسيالانعان فيلمدەردى قوسپاعاندا, پروكاتتاۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنا اكەلiنەتiن (جەتكiزiلەتiن) بارلىق فيلمدەرگە 2012 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قازاق تiلiندە دۋبلياج جاسالۋعا تيiس».
بۇدان تۇيەرىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مادەنيەت تۋرالى» زاڭىندا تارقاتىلىپ ايتىلعانداي, وتاندىق كينوتەاترلار قازاق تىلىندەگى فيلمدەردى وزگە تىلدەگى سەانستاردان كەم قويماۋعا جانە «پرايم تايمدا» كورسەتۋگە مىندەتتەلۋى ءتيىس. ودان بولەك, اتالعان ماسەلە الداعى ۋاقىتتا قابىلدانۋى كۇتىلىپ وتىرعان «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭىنىڭ قولدانىسقا ەنۋىمەن بىرگە تۇبەگەيلى جويىلادى دەپ سەنەمىز. ويتكەنى كەلەشەكتە قابىلدانار زاڭدا بىرنەشە تارماق بويىنشا ۇلتتىق دەڭگەيدەگى كينوتۋىندىلاردىڭ جالپىۇلتتىق پروكاتى جانە ونى «پرايم تايمعا» قويۋ مىندەتتەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى ازىرگە ۋاقىتشا عانا تۇيتكىل دەپ قابىلداپ, «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ اتالعان ماسەلەنىڭ تۇبەگەيلى شەشىمىن تاۋىپ, قازاق كورەرمەنى وزىنە قاجەتتى كينوتۋىندىنى قالاعانىنشا قازاق تىلىندە كورە الادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
