قازاقستان • 05 جەلتوقسان, 2018

نۇرلان نوعاەۆ: ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋ – پارىزىمىز

1352 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «بولاشاق­قا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالا­سىندا اۋقىمدى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باسىم باعىتتارىن انىقتاپ بەرگەن بولاتىن. « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى دا وسى يگى باستامانىڭ جالعاسى رەتىندە قوعامعا تىڭ سەرپىن اكەلدى. قازاقستاننىڭ الەمدەگى توقتاۋسىز وزگەرىستەر, قۇبىلىستار ۇدەرىسىندە, جاھاندانۋ جاعدايىندا ءوزىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن, رۋحاني الەۋەتىن جوعالتپايتىن ەل رەتىندە دامۋى ءۇشىن بۇل باعدارلامالاردىڭ ماڭىزى زور ەكەنى انىق. ەلباسى جۇكتەگەن مىندەتتەر توڭىرەگىندە مۇنايلى وڭىردە قانداي شارالار قولعا الىنادى؟ ايماق باسشىسى نۇرلان اسقار ۇلى نوعاەۆپەن اڭگىمەمىز وسى ساۋال توڭىرەگىندە ءوربىدى. 

نۇرلان نوعاەۆ: ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى  ۇلىقتاۋ – پارىزىمىز

– نۇرلان اسقار ۇلى, ەلباسى ماقا­لاسىندا كورسەتىلگەن مىن­دەتتەردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا اتىراۋ وبلىسىندا اتقا­رى­لىپ جاتقان قانداي شارالاردى اتاپ ايتار ەدىڭىز؟

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولا­شاققا باعدار: رۋحاني جاڭ­عىرۋ» باع­دارلامالىق ماقالا­سى اياسىندا وڭىرى­مىزدە اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قانىن زور ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. ادەبيەت پەن ونەر­­دەگى ەل زيالىلارى وبلىس­قا شاقىرىلىپ, ءارتۇرلى الاڭ­داردا ءتۇرلى فور­مات­تارداعى شىعارماشىلىق جوبالار جۇزەگە استى. العاش رەت ارقا, باتىس, سىر, جەتىسۋ جانە التاي-تار­باعاتاي ءان مەكتەپتەرىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان ء«ان داريا دۇل­دۇلدەرى» رەسپۋبليكالىق ءداس­تۇرلى انشىلەر بايقاۋى, «ماڭ­گىلىك ەلدىڭ التىن ادامى» رەس­پۋب­ليكالىق تەاترلار فەستي­ۆالى, «جايىق نۇرى» رەسپۋب­لي­كا­لىق اكادەميالىق انشىلەر, د.نۇر­پەيىسوۆا اتىنداعى «بۇلبۇل دومبىرا» رەسپۋبليكالىق دومبىراشى قىز-كەلىنشەكتەر بايقاۋى, بىر­نەشە رەت حالىقارالىق, رەس­پۋب­ليكالىق اقىندار ايتىسى ۇيىم­داستىرىلدى.

بيىل ناۋرىز ايىندا « ۇلى دا­لا­نىڭ ۇلتتىق داستۇرلەرى» ات­تى حالىقارالىق فورۋم ءوتتى. ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق سالت-داس­­تۇر­لەرىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ. حالىق­­ارالىق فورۋم اياسىندا «ناۋ­رىز ادامزاتتىڭ ماتە­ريال­دىق ەمەس قۇندىلىعى رەتىندە» تا­قى­رى­بىندا عىلىمي-پراك­تي­كالىق كون­فەرەنتسيا, فەستيۆال­دار مەن اقىن­دار ايتىسى, ءداستۇرلى ان­دەر بايقاۋى, ۇلتتىق سپورت تۇر­لەرى­نەن جارىستار بولىپ, اتى­راۋ­­لىقتاردىڭ رۋحاني ءومىرىن جاڭ­­­عىرتتى. فورۋمعا 12 مەملە­كەت وكىل­دەرى, حالىقارالىق «تۇركسوي» ۇيى­مى­نىڭ باسشى­لى­­عى, 30 شەت­ەلدىك شىعارما­شى­لىق ۇجىمدارى, 700-دەن استام ونەر­­­پاز قا­تىسىپ, شارالاردى 20 مىڭ­­نان اس­تام ادام تاماشالادى.

قازاق مادەنيەتىن الەمدىك كەڭىستىككە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ءوڭىرىمىزدىڭ بەلدى شىعارماشىلىق ۇجىمدارى ءۇندىستان, ماكەدونيا, پور­تۋگاليا, مالاي­زيا, رەسەي, تۇر­كيا, ۆەنگريا, سەربيا, اۋس­ت­ريا, فرانتسيا, تايۆان, يتاليا مەملە­كەت­تەرىندە گاسترولدىق ساپارلارمەن بولدى.

قازاقستان مەن فرانتسيا مەملە­كەتتەرى اراسىنداعى ستراتە­­گيا­لىق سەرىكتەستىكتىڭ 10 جىل­دى­عىنا وراي مامىر ايىندا دينا نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى اكا­دە­ميالىق قازاق حالىق اسپاپتار وركەسترى «شۋاقتى ولكەنىڭ شات­تىعى» اتتى كونتسەرتىمەن پاريج قالاسىنا بارىپ, ونەر كورسەتتى.

نۇرمۇحان ءجانتورين اتىن­­داعى في­لار­­مونيانىڭ «مۇرا­گەر» فولك­لور­لىق ءانسامبلى «تۇركسوي» تۇركى تىل­دەس حالىق­تارى مادە­نيەتى حالىقارالىق ۇيى­­مىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ازەر­بايجان رەسپۋبليكاسى شەكي قالاسىندا وتەتىن «جىبەك جولى» حالىقارالىق فولكلورلىق انسامبلدەر اراسىنداعى فەس­تيۆالدە ونەر كورسەتتى, تايۆان ەلىن­دەگى الەمدىك بايقاۋدا قازاق ەلىنىڭ مار­تە­بەسىن كوتەردى. «نارىن» ۇلت-اسپاپ­تار وركەسترى اۋستريا جانە تۇركيا رەس­پۋب­­ليكالارىن كونتسەرتتىك ىسساپارمەن ارا­لا­دى, ء«ىنجۋ-مارجان» بي ءانسامبلىنىڭ ۇجىمى يتاليا مەم­لەكەتىندە وتكەن حالىق­ارالىق بي فەستيۆالىندە ونەرلەرىن پاش ەتتى.

– اتىراۋ ەلى – تاريحي, مادە­ني مۇ­را­­لارى بەرىك ساقتال­عان ءوڭىر. «رۋحا­ني جاڭعىرۋ» باع­دار­لاماسى اياسىندا «قازاق­ستان­نىڭ كيەلى جەرلەرى گەو­گرا­فيا­سى» جوباسىنا وبلىس­تان 7 نى­سان ەندى. سونىڭ ىشىن­دە سارايشىق قا­لا­شىعى دا بار. كونە سارايشىقتى جا­ڭا زا­مان­عا ساي جاڭعىرتۋ ماقسا­تىن­­دا تاعى قانداي جوسپارلار بار؟

– ۇلى دالانى مەكەندەگەن حال­قىمىز­دىڭ جالپىۇلتتىق قا­سيەت­تى سانالاتىن ورىندارىن زەردەلەۋ باعىتىنداعى «قازاق­ستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەو­گرافياسى» جوباسىنىڭ ءتول تا­ري­­حىمىزدا الار ورنى ەرەك­شە. سوندىقتان جوباعا ەنە­تىن نىسانداردىڭ قۇندى­لى­­عىن انىقتاۋ ماقساتىندا تا­ريح­­شى, ولكەتانۋشى, مۋزەي, ار­حيۆ جانە قوعامدىق ۇيىم وكىل­دەرىنەن وبلىستىق جۇمىس­شى توبى قۇرىلدى. ناتي­جە­سىن­دە قازاق­ستاننىڭ جالپى­ۇلت­تىق دەڭ­گەيدەگى 100 قا­سيەتتى نىسا­نى­نىڭ تىزىمىنە وڭىر­دەن 7 نىسان ەندى. ولار: ساراي­شىق قالاشىعى, ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرى, اقمەشىت جانە ۇشقان اتا قورىمى, ارالتوبە قورعانى, قۇلشان اتا جەر استى مەشىتى, يمانقارا ۇڭگىرى. بيىل رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ماك­رونىساندار تىزىمىنە يندەردەگى تۇز­بۇلاق كەشەنى سەكىلدى 17 ورىن­­دى ۇسىنىپ وتىرمىز. سا­راي­­شىققا كەلسەك, ول – قازاق حال­قى­نىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بارشا تۇركى جۇرتىنىڭ, الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارى اۋعان ورتاعاسىرلىق قالاشىق. ول الەم­گە جوعارى رۋحاني-مادەني باي­لىق­تارىمەن, گۇلدەنگەن ەكونوميكاسىمەن, كوممۋنيكاتسيالىق جاڭالىقتارىمەن سول زاماندا-اق بەلگىلى بولدى. ۇلى جىبەك جولىنداعى تاريحي ماڭىزى بار كونە سارايشىق قالاشىعىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا جايىق وزەنىنىڭ جاعاسىن بەكىتۋ بويىنشا وبلىس اكىمدىگىنە ۇسى­نىس­تار ەنگىزىلىپ, 2017 جىلى اتىراۋ وب­لى­سى اكىمدىگى مەن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­لىگىنىڭ بىرلەسكەن ۆەدومستۆو­ارالىق وتىرىسى ءوتىپ, ەكى­جاقتى مەموراندۋم جا­ساق­­تال­دى. مەموراندۋمعا ساي­كەس ساراي­شىق قالاشىعىن جايىق وزە­نى ارناسىنىڭ شايىپ كەتۋى­نەن ساقتاپ قالۋعا 1,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جاعانى بەكىتۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلدى. قالا ورنىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, وعان زەينوللا ساما­شەۆ باستاعان بەلگىلى عالىم-ار­حەو­لوگتەر تارتىلدى. بۇل جۇ­مىس­قا دا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 40,0 ملن تەڭگە ءبولىندى. ال مي­نيسترلىك تاراپىنان قازبا ورنىن رەستاۆراتسيالاۋ جانە كونسەرۆاتسيالاۋ جۇمىستارى ىسكە استى. ارينە اتالعان شارالار كەلەر جىلدارى دا جالعاسىن تابادى. تاريحي ەسكەرتكىشتى ساقتاۋمەن قاتار ونى جاڭعىرتۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى. بيىل «حان وردالى سارايشىق» مۋزەي قورىعىن رەسپۋبليكانىڭ مەنشىگىنە ۇسىندىق. سارايشىق قازبا ورنى مەن مۋزەي-قورىقتىڭ جاڭا دامۋ كونتسەپتسياسى دايىندالىپ, كاسىبي ماماندار تار­تىلۋدا. سونىمەن قاتار ساراي­شىقتا ساپار ورتالىعىن سالۋ جوس­پاردا تۇر. قازىر ساپار ورتا­لىعىنا جەر تەلىمى ءبولىنىپ, جو­بالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاساق­تالۋدا. قۇجاتتار اياقتالىپ, مەم­لەكەتتىك ساراپتامادان كەلى­سىم العاننان كەيىن قۇرىلىس جۇمىستارى باستالادى.

– ەلباسى ماقالاسىندا: «تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا حال­قى­­مىزدىڭ وتكەنىن زەرتتەۋگە قاتىستى اۋقىمدى جۇ­مىس­تار اتقارىلدى. بىراق بابا­لارى­مىزدىڭ ءومىرى مەن ولار­دىڭ عاجاپ وركەنيەتى جونىن­دەگى كوپتەگەن دەرەكتى قۇجات­تار, ءالى دە بولسا, عىلىمي اينا­لىمعا تۇسكەن جوق» دەي كەلىپ, «ارحيۆ-2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن دايىنداۋدى تاپ­سىردى. اتىراۋ وبلىسى مەم­لەكەتتىك ارحيۆىندە ولكە تاري­حىنا قاتىستى قۇندى قۇجات­تار بار. الايدا سول قور­دى ساقتايتىن جايلى عيمارات­تىڭ بولماۋى ءبىرازدان بەرى شەشىلمەي جۇرگەن ماسەلە ەدى, جاقىندا قازىرگى زامانعا ساي جابدىقتالعان ارحيۆ ءۇيى بوي كوتە­رە­تىنىن ەستىپ, قۋانىپ قال­دىق. وسى باعىتتاعى جۇمىس­تاردى ءوزىڭىز ايتىپ وتسەڭىز؟

– سوڭعى جىلدارى جەرگىلىك­تى ماماندار رەسەيدىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەر­بۋرگ, استراحان, ورىن­بور, قازان, ۋفا قالا­لارىن­داعى بەلگىلى ارحيۆ جانە كىتاپ­حا­نا قورلارىنان ارحەوگرا­فيا­لىق جانە ارحيۆتىك ەكسپەديتسيالار ۇيىم­داستىرىپ, وبلىستىڭ تاري­حي-مادەني مۇراسىنا قاتىس­تى دەرەكتەر جيناقتادى. ناتي­جەسىندە «يستوريا ي كۋلتۋرا اتىراۋ ۆ رۋسسكيح يستوچنيكاح» اتتى بەس تومدىق دەرەك­تەر جيناعى, حح عاسىردىڭ 20-جىل­دارى كاسپي ماڭىن مەكەن­دەگەن قازاقتاردىڭ ەتنو­گرا­فياسىنا قاتىستى «كاس­پي ماڭى قازاقتارىنىڭ مادە­نيەتى مەن تۇرمىسى: حح عاسىر­دىڭ 20-جىلدارىنداعى فوتو­قۇ­جاتتاردا» كىتاپ-البومى شىعارىلدى. البومدا 200-دەن استام بىرەگەي ارحيۆتىك فوتوسۋرەتتەر جاريالانعان. ونىڭ ىشىن­دە 150-دەن استامى بۇرىن-سوڭدى مۇلدە جارىققا شىقپاعان. باسىلىم حح عاسىردىڭ 20-جىلدارىندا كاسپي ماڭىنداعى كوشپەلى قازاقتاردىڭ تاريحى مەن ەتنوگرافياسىنا قاتىستى جارىق كورگەن العاشقى فوتوالبوم. ارينە ەلباسىنىڭ ارحيۆ سالاسىنا ۇلكەن ءمان بەرۋى بۇل سالاداعى جۇمىستاردى ءالى دە جانداندىرا تۇسۋگە مۇمكىندىك سىيلاپ وتىر. وبلىستاعى ارحيۆ مەكەمەلەرى قويمالارىنىڭ تولتىرىمدىلىعى 100%-دان اسۋىنا جانە عيماراتتاردىڭ ەسكىرۋىنە بايلانىستى جاڭا نىسان­نىڭ قاجەتتىلىگى انىقتالدى. قازىر وبلىس­تىق جانە قالالىق مەملەكەتتىك ارحيۆ ۇيىمدارى ورنالاساتىن عيمارات سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ول سوڭعى ۇلگىدەگى, زامان تالابىنا ساي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان عيمارات بولادى دەپ كۇتىلۋدە. عيماراتقا بولىنەتىن جەر تەلىمى انىقتالىپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى جاساقتالىپ جاتىر. ىشكى جابدىقتارى دا بىلىكتى ماماندارمەن كەلىسىلدى. جاڭا ارحيۆ عيماراتى 1 ملن ساقتاۋ بىر­لىگىندەگى قۇجاتتارعا دەيىن قامتيتىن بولادى.

– پرەزيدەنت ماقالاسىن­دا ايتىل­عان تاعى ءبىر جايت – ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اتىراۋ وبلىسىنىڭ اتاۋى وز­گەرىپ, وبلىس ورتالىعىندا عانا ەمەس, اۋداندار مەن اۋىلداردا ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ ەس­كەرت­كىشتەرى بوي كوتەردى. وسى با­عىت­تاعى شارالار العا قاراي دا جال­عاسىن تاباتىن شىعار...

– الاش قايراتكەرى ءاليحaن بوكeي­حaنοۆتىڭ «ۇلتىنa, جۇpتى­نa قىزمeت قىلۋ ءبىلىمنeن eمec, ءمى­نeزدeن», دەگەن جاقسى ءسوزى بار. ءار ولكە ءۇشىن سۋىقتا پانا, ىس­تىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەر­زەنت­تەرى ماڭگى ماقتانىش. ال ونى وسكەلەڭ ۇرپاق ءبىلىپ ءوسۋى كەرەك دەسەك, وسى باعىتتا اتقارى­لاتىن شارالاردىڭ ماڭىزى وتە زور. وبلىس كولەمىندە كوپ­تەگەن تاريحي تۇلعالارعا, ۇلت قاي­رات­كەرلەرىنە ەسكەرتكىشتەر مەن مونۋمەنتتەر سالىندى جانە سالىنادى. بيىل ماحامبەت اۋدانىندا ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ ەسكەرت­كىشى بوي كوتەردى. جىل اياعىنا دەيىن اتىراۋ قالاسىنىڭ «الماگۇل» ىقشام اۋدانىنداعى ساياباقتا اسا كورنەكتى قالام­گەر, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءابۋ سارسەنباەۆقا جانە «قازاقستان» قوناق ءۇيى جانىنان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كۇيشى-دومبىراشى قارشىعا احمەدياروۆقا ەسكەرتكىش تۇرعى­زىلادى. كەلەر جىلى ح.دوس­مۇ­حامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ماڭى­نان پوەزيا تارلانى, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى حاميت ەر­عا­ليەۆكە ارنالعان ەسكەرتكىش بوي كوتەرەدى. سون­داي-اق اباي قۇنانباي ۇلىنا, ايتەكە بيگە ارنالعان ەسكەرتكىشتەر, «انا قۇدىرەتى» مونۋمەنتى, يساتاي اۋدانى­نىڭ اققىستاۋ اۋىلىندا يساتاي تاي­مان­ ۇلىنا, قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ ميا­لى اۋىلىندا الاش قوزعالىسىنىڭ قايرات­كەرى حالەل دوسمۇحامەدوۆكە, يندەر اۋدانىنىڭ ورتالىعى يندەر­بور كەنتىندە اقىن مۇرات موڭ­كە ۇلى­نا ەسكەرتكىش جانە مالايسارى بي تىلەۋ­ك­ە­ ۇلىنىڭ ءبيۋستى, قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ ورتالىعى قۇرمانعازى اۋىلىندا كۇيشى-كومپوزيتور قۇر­مانعازى ساعىرباي ۇلىنا ەسكەرت­كىش ورناتۋ جوسپاردا تۇر. اتال­­عان ۇسىنىس­تار قازاقستاندا مونۋ­مەنت­تى ونەردىڭ جاڭا قۇرىلىس­تارىن ورناتۋ جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا قارالىپ, وڭ شەشىم الدى.

– اڭگىمەمىزدى «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى» جوباسى جايىندا جال­عاس­تىرساق. ەلباسى ماقا­لاسىن­دا « ۇلى دالانىڭ فولكلورى مەن اۋەندەرى زاماناۋي تسيفرلى فورماتتا «جاڭا تىنىس» الۋعا ءتيىس» دەي كەلىپ, فولك­لورلىق ءداستۇردىڭ ورتاق تاري­حي نەگىزدەرىن ىزدەۋ ءۇشىن قازاق­ستاننىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرى مەن وزگە ەلدەرگە ەكسپەديتسيا ۇيىم­داس­تىرۋدى تاپسىردى. مۇناي­لى ءوڭىر بۇل ماقساتتا قانداي ۇلەس قوسادى؟

– مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ « ۇلى دا­لا­نىڭ جەتى قىرى» اتتى ما­قالا­سى تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ ماق­ساتىندا قانداي جۇمىس­تار اتقارۋ قاجەت ەكەنىن ناقتى انىق­تاپ بەردى. «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى» جوباسى اياسىندا جوس­پار­لاعان ءىس-شارالارىمىز دا بار. اتاپ ايتار بولساق, ۇلت­تىق فولكلورىمىزدىڭ تاري­حي قۇن­دىلىعىن ۇلىقتاۋ ماق­ساتىندا «اتالار ءسوزى – اقىلدىڭ كوزى» جيناعىن شىعارۋ, جاس­تاردى قازاقتىڭ سالت-داستۇرى­مەن, ادەت-عۇرپىمەن تانىس­تىرۋ, ءتىلىن دامىتۋ, سوزدىك قو­رىن مولايتۋ ماقساتىندا تۇر­مىس-سالت جىرلارىنىڭ كونە ءتۇرى­نىڭ ءبىرى – بەسىك جىرلارى­نان «بالانىڭ بەسىگى – كەڭ دۇ­نيەنىڭ ەسىگى» جيناعىن دايىنداۋ, ديسكىلەر شىعارۋ, اتىراۋ وڭى­رىن­دەگى سەيتەك, ەسپاي, قار­شىعا احمەدياروۆ, ءازيدوللا ەسقاليەۆ, توقسانباي قۇلتۋميەۆ, شامشيدەن شاريپوۆ, رىسباي عابديەۆ جانە ت.ب. كۇيشىلەردىڭ «كۇي – ءافسانا, كۇي – عۇمىر» كومپوزيتسيالىق شىعارمالارىن جيناقتاۋ, شىعارۋ, اۋديو-ۆيدەو­تاسپا­لارىن دايىنداۋ, «قازاق حالقىنىڭ ما­دەني قۇندىلىقتارى جانە ونەرى» ۇمىت بو­لا باستا­عان ءان, كۇي جارمەڭكەسىن ۇيىم­داس­­تىرۋ (بايقاۋ, فەستيۆال), ء«داستۇرلى ونەر – ۇلت بايلىعى» كونە جانە جاڭا فولك­لورلى ينسترۋمەنتالدىق شىعار­م­ا­لار ىزدەۋ, زەرتتەۋ, ەكسپەديتسيالار قۇ­رىپ, اۋدان جانە باسقا وبلىس­تارعا شىعۋ, وبلىس شەڭبەرىندە «دالا فولكلورىن جاڭعىرتۋ» فەستيۆالىن وتكىزۋ. مى­نە وسىنداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ار­قىلى حالىقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتىپ, ور­كە­نيەتتى قوعام قۇرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. 

– مۋزەي ءىسىن, مادەني ءتۋريزم­دى دامىتۋ بويىنشا دا اتالعان ماقا­لا­دا جۇكتەلگەن مىندەتتەر بار. اتىراۋ­داعى ارالتوبە قور­عا­نىنان تابىل­عان سارمات تاي­پاسىنىڭ كوسەمى التىن كيىمدى ادام وبلىستىق تا­ري­حي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە ساق­­تاۋلى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­­دارلاماسى اياسىندا وڭىردە كولەمدى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ميالى قورعاندارى, سارايشىق جانە اقتوبە-لاەتي ورتاعاسىرلىق قالا­شىق­تارى­نا عىلىمي ار­حەو­لو­گيالىق زەردەلەۋ جۇ­مىس­تا­رى جۇزەگە استى. ەندىگى باعىت قانداي؟

– ەلباسى ماقالاسى مۋزەيلەر­دىڭ ەرتەڭگى بولاشاققا نىق ءارى سەنىمدى قادام جاساۋى ءۇشىن ەرەكشە باعىت-باعدار بەرىپ وتىر. سەبەبى كونە زامانداردان جەتكەن اسا باعالى مۇرالاردى جيناق­تاۋ, ساقتاۋ, ولاردى تاريحتىڭ كۋاسى ءارى كوزى رەتىندە جاس ۇرپاق­قا جەتكىزۋ – مۋزەيلەردىڭ باس­تى مىن­­دەتى. اتىراۋ وبلىسى­نىڭ جىلى­وي اۋدانىنداعى ارال­توبە قورعانىنان سارمات زاما­نىنداعى التىن كيىمدى ادامنىڭ تابىلعانىنا كەلەسى جىلى 20 جىل بولادى. وسىناۋ قۇندى جادى­گەرىمىزدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا الەمدىك تۋر جاسالادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. سارايشىق, اقتوبە-لاەتي قالاشىقتارىنا, ميالى قورعانىنا جانە ت.ب. ارحەو­لوگيالىق ەسكەرت­كىش­­تەرىمىزگە جۇرگىزىلگەن ارحەولو­گيالىق ەكس­پەديتسيالاردىڭ ناتيجەسىندە مۋزەي قورى قۇندى جادىگەرلەرمەن تولىق­تىرىلدى. ال قىزىلقوعا اۋدا­نىن­داعى مەملەكەت جانە قوعام قايرات­كەرى, الاش قوزعا­لىسى­نىڭ كوسەمى, عالىم حالەل دوسمۇحامەدوۆتىڭ ستاۆكاسى­نا جۇرگىزىلگەن تاريحي-ەتنوار­حەولو­گيا­لىق ەكسپەديتسيا جۇمىس­تارى, ماسكەۋ قالاسىنان ارحيۆتىك دەرەكتەردىڭ الىنۋى جانە وسى قۇجاتتار نەگىزىندە جاساق­تالعان جوبانى, ياعني حالەل ستاۆكاسىن اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدى­رۋ دا باستى ماقساتىمىز. ول ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. كۇنى كەشە حالەل دوسمۇ­حا­مەدوۆتىڭ 135 جىلدىعىنا وراي «ح.دوسمۇحا­مەدوۆ – ۇلى مۇرات جولىندا» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفە­رەنتسيا ءوتتى. وعان رەسەي, قىر­عىزستان, وزبەكستان, تۇر­كيا مەم­لەكەتتەرىنىڭ, رەسپۋبليكامىز بو­­يىن­شا الاشتانۋشى, حالەل­تانۋ­شى عا­لىم­داردىڭ بايان­دامالارىمەن قا­تىن­ا­سۋى, وبلىس كولەمىندەگى وقۋ ورىن­د­ا­­رىن­د­ا وتكىزىلگەن حالەلتانۋ كۋرس­­تا­رىن­­­­دا بايان­دامالار وقۋى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك.

الداعى 2019-2020 جىلدارى جوس­پارىمىزدا اقتوبە-لاەتي قالاشىعىنا كەشەندى ارحەو­لوگيالىق قازبا جۇمىس­تارىن جۇر­گىزۋ جانە اقتوبە-لاەتي قا­لاشىعىن اسپان استى مۋزەيىنە اينالدىرۋ بار. ودان بولەك, كەلەر جىلى وڭىرىمىزدەگى قۇرمانعازى جانە يساتاي اۋداندارىنداعى ارحەولوگيالىق نىسانداردى جانە كونە قۇندى دۇنيەلەرىمىز­دى انىق­تاۋ ماقساتىندا ەتنو­ار­حەو­لو­گيالىق ەكسپەديتسيالار ۇيىم­­داستىرىلادى. بيىل جەل­­توق­سان ايىندا وزبەكستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ تاشكەنت قالاسىنا ۇلى جىبەك جولى بويىندا ور­نالاسقان ورتاعاسىرلىق ساراي­شىق قالاشىعىنىڭ تاريحى مەن ودان تابىلعان قۇن­دى جادى­­گەر­­لەردەن جىلجىمالى كورمە ۇيىم­­داستىرىلادى. ەجەلگى ونەر جانە تەحنو­لوگيا­لار مۋزەيىن ءبىزدىڭ ولكەمىزدە اشۋعا تولىق مۇم­كىندىك بار جانە ول مۋزەيدىڭ عي­­ما­راتى كە­لە­سى جىلى باستا­لادى. وب­لىس­­­تىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋ­زەيىنىڭ جاڭا عيماراتىن سالۋدىڭ ال­عاش­­قى قا­دام­­دارى جۇر­گىزىلۋ­دە. مۋزەيدە جاڭا تەح­نو­­ل­و­­گيا­لار­­مەن جابدىقتالعان ەكسپو­زي­­­تسيا­­لىق زالدارمەن قاتار وقۋ كا­بي­نەت­تەرى, قور ساق­تاۋ ورىندارى, كينو زالى دا بولادى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن باقىتگۇل باباش,

«ەگەمەن قازاقستان»

اتىراۋ

سوڭعى جاڭالىقتار