الماتى قالاسىندا جانە الماتى وبلىسىندا جاڭعىرمالى ەلەكتر كوزدەرىنىڭ ەكى نىسانىنىڭ اشىلۋىنا بايلانىستى بۇل سالاداعى ەلىمىزدىڭ تابىسى ەسەلەنە ءتۇستى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى باقىتجان جۋلامانوۆ قوس ستانسانىڭ اشىلۋىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا قازاقستان جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا ەرەكشە باسىمدىق بەرىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
– مەملەكەت باسشىسى ەنەرگەتيكتەردىڭ الدىنا 2030 جىلى ەلىمىزدەگى جەك ۇلەسىن 30%-عا جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ول ءوز سوزىندە. – سوندىقتان ءبىز وسى باعىتتا جۇمىسىمىزدى جانداندىرا وتىرىپ جەك-ءتى دامىتۋدا الەمدىك كوشباسشىسى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان ۇلگى الامىز. الماتى قالاسىندا جاڭا كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ (كەس) جانە الماتى وبلىسىندا جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ (جەس) تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكەسى قارساڭىندا اشىلۋىنىڭ ەرەكشە سيمۆولدىق ماڭىزى بار ەكەندىگىن اتاپ ايتقىم كەلەدى.
بىردەن ەكى جەك نىسانىن اشۋ شاراسىمەن جينالعانداردى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان ۋتەنوۆ قۇتتىقتادى. جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ شاراسى بارىسىندا بىردەن ەكى ستانسانىڭ ىسكە قوسىلۋى ەرەكشە وقيعا ەكەنىن ايتا كەلىپ, ول بۇدان بۇرىن «سامۇرىق-ەنەرگونىڭ» قاپشاعاي قالاسىندا قۋاتى 1,5 مۆت كەس جانە ەرەيمەنتاۋ قالاسىندا قۋاتى 50 مۆت جەس-ءتى ىسكە قوسقاندىعىن اتاپ كورسەتتى. تەك 2018 جىلدىڭ ون ايىنىڭ ىشىندە بۇل ەكى ستانسا 134,4 ملن كۆت ساعات ەلەكتر قۋاتىن ءوندىردى.
«سامۇرىق-ەنەرگو» اكتسيونەرلىك قوعامىن 2007 جىلى قۇرىلعان قازاقستانداعى ەڭ ءىرى ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق حولدينگى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ 100% اكتسياسى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اكتسيونەرلىك قوعامىنا تيەسىلى «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ نەگىزگى قىزمەتىنە ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن ءوندىرۋ; ەلەكتر ەنەرگياسىن وتكىزۋ جانە تاراتۋ; ەنەرگەتيكالىق كومىر ءوندىرۋ جانە باسقا كەشەندى مىندەتتەر جاتادى. سونىمەن بىرگە «سامۇرىق-ەنەرگو» ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق تازا ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن كومپانيالاردىڭ كوشباسشىسى بولىپ وتىر. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ماماندارى بۇل سالاعا قاجەتتى بارلىق بىلىكتىلىك پەن ءبىلىمدى تولىق مەڭگەرگەن. ولار جەك نىساندارىنا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋدە; ولاردى باسقارۋدا جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋدە بارلىق قاجەتتى ينجەنەرلىك تەحنيكالىق تالاپتاردى ورىندايدى. بارىمىزگە بەلگىلى, وتكەن جىلى ەلىمىزدە ەكسپو-2017 حالىقارالىق جەتىستىكتەر كورمەسى زور تابىسپەن ءوتتى. تورتكۇل دۇنيەنى تۇگەل تاڭداندىرعان بۇل كورمە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» ۇرانىمەن ءوتىپ, الەمدىك ەنەرگەتيكا سالاسىندا جاڭعىرمالى ەلەكتر كوزدەرىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن پاش ەتتى. بۇكىل ادامزاتتىڭ باسىمدىق بەرىپ وتىرعان جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدا «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ اتقارىپ وتىرعان بۇگىنگى شارالارى ۇلگى تۇتۋعا لايىق.
وسى رەتتە اتاپ وتەتىن ماسەلە, ەرەيمەنتاۋداعى جەس-ءتىڭ ىرگەتاسىنا 2013 جىلى العاش كاپسۋلا سالىنعان بولاتىن. بۇگىندە ونىڭ قۋاتىن 30 مۆت-عا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ال قاپشاعاي كەس-ءنىڭ قۋاتىن 0,5 مۆت-عا ءوسىرۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن بىرگە «سامۇرىق-ەنەرگو» الداعى ۋاقىتتا شەلەك دالىزىندە قۋاتى 60 مۆت بولاتىن, بولاشاقتا ونىڭ قۋاتىن 300 مۆت-عا جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بار جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىرگى تاڭدا شەلەك دالىزىندەگى جەلدىڭ ورتاشا جىلدامدىعى سەكۋندىنا 5 مەتردەن 9 مەترگە دەيىن جەتەدى. نۇرلان ۋتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «شەلەك» جوباسىندا «سامۇرىق-ەنەرگو» سەرىكتەسى «پاۋەر چاينا» اتتى قىتاي كومپانياسى بولاتىن كورىنەدى.
الماتى اۋماعىنداعى كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارىن 72 ساعات كەشەندى سىناقتان وتكىزۋ بارىسىندا بۇل ستانسالار پايدالانۋعا تولىق دايىن ەكەندىگىن كورسەتتى. باقىتجان جۋلامانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل قوس ستانسا قازاقستان جانە قىتاي ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىندا جاسالعان كەلىسىم شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان كورىنەدى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق قازاقستان تاراپىنان وسى جوبانىڭ وپەراتورى بولىپ تابىلادى. ال قىتاي تاراپىنان بۇل جوباعا Powerchina Zhongnan Engineering Corp. Ltd. كومپانياسى وپەراتور بولىپ تىركەلگەن. كەلىسىم بويىنشا قىتاي تاراپى الماتى قالاسىنداعى كەس-ءتىڭ جانە الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى نۇرلى كەنتىنىڭ جانىنداعى جەس-ءتىڭ قۇرىلىسىن سالىپ, ەلىمىزگە پايدالانۋ ءۇشىن تەگىن سىيعا تارتقان. ال «سامۇرىق-ەنەرگو» اق بۇل قۇرىلىستاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساعان. الداعى ۋاقىتتا ەكى مەملەكەت اراسىندا باستالعان «جاسىل كوپىر» ودان ءارى لايىقتى جالعاسىن تاۋىپ, داميتىن بولادى. الماتى اۋماعىنداعى كەس جانە جەس نىساندارىن سالۋدا باس مەردىگەر بولعان CITIC Construction Co. Ltd, كومپانياسى قۇرىلىس سالاسىنداعى قىتايدىڭ ءىرى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسياسى سانالادى.
«سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ حابارلاۋىنشا, جاڭا كەس 3608 فوتوەلەكتر مودۋلدەرىنەن, جەك ارقايسىسىنىڭ قۋاتى 2,5 مۆت بولاتىن جەل ەنەرگەتيكالىق قوندىرعىلارىنان تۇرادى.
– بۇل ەلەكتر ستانسالارىنىڭ سالىنىپ پايدالانۋعا بەرىلۋى قازاقستان جانە كحر مەملەكەتتەرى اراسىنداعى دوستىق پەن ءوزارا ىنتىماقتاسقان كورشىلىكتىڭ جەمىسى دەپ ەسەپتەيمىن, – دەپ اتاپ كورسەتتى قىتاي كومپانياسىنىڭ شىعىس ەۋروپا جانە تمد ەلدەرى دەپارتامەنتىنىڭ باس ديرەكتورى لي تسزيانحۋەي. – بۇل يگىلىكتى باستالعان جۇمىس ەكى مەملەكەت اراسىندا ەرەكشە قولداۋ تاۋىپ وتىرعان – ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جانە «نۇرلى جول» باعدارلامالارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىساتىن CITIC Construction Co. Ltd. كومپانياسىنىڭ بەدەلىن ودان ءارى ارتتىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتاتىن بولادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
