اۋدان اكىمدىگىمەن وڭىردەگى س. تورايعىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان بۇل جيىن اۋداننىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالدى. اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە اۋداننىڭ تاريحىنا ارنالعان كورمە اشىلدى.
جيىندا ماي اۋدانىنىڭ اكىمى ارداق قاڭتارباەۆ اۋدان تاريحىنىڭ وتكەنى, بۇگىنى جايلى بايانداما وقىپ بەردى. باياندامادان سوڭ, ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى اۋداننىڭ تاريحي مۇراسى, رۋحاني جانە تاريحي جاڭعىرۋىنىڭ ءمان-ماڭىزى جايىندا پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
ال, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى گاۋحار احمەتوۆا بۇل كەزدەسۋدىڭ ۋنيۆەرسيتەت پەن اۋدان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورناتۋعا رۋحاني سەبەپكەر بولاتىنىن ايتىپ ءوتتى.
- جۋىردا مەملەكەت باسشىسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى جاريالاندى. مىنە, ءبىزدىڭ ماي اۋدانىنىڭ دا تاريحى-قازاق حالقىنىڭ ۇلى تاريحىنىڭ تاعى ءبىر قىرى, - دەدى گاۋحار احمەتوۆا.
ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە وقۋ ورنىنىڭ عالىمدارى قازاق-جوڭعار سوعىسىنىڭ كۋاگەرى-اۋدان اۋماعىندا ورنالاسقان قالماققىرىلعان تاۋىندا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىپ جاتىر. قالماقىرىلعان تاۋى, اقشيمان اۋىلى وتە شالعايدا.
1756 جىلى ولجاباي باتىر باستاعان باياناۋىل مەن ەرتىس وزەنى ارالىعىنداعى قازاق-جوڭعار شايقاسىنا كۋا بولعان سەرەكتاس تاۋلارى دەگەن وسى. قالماقتى قىرعان جەڭىستەن سوڭ تاۋ قالماققىرعان دەپ اتالعانى تاريحتا ايتىلادى.
اقشيمانداعى ءبىز ءوزىمىز كورگەن قالماققىرىلعان تاۋلارىنىڭ ەرەكشەلىگى دوڭگەلەنە ورنالاسقان. قالماقتىڭ قالىڭ قولى وسى دوڭگەلەنە ورنالاسقان تاۋلاردىڭ ورتاسىندا قالىپ قويعان دەسەدى.
XVIII عاسىردىڭ 40-جىلدارى جوڭعارلار (قالماقتار) باياناۋىل جەرىن ەرتىس وزەنى جاعىنان باسىپ الماق بولادى. ولجاباي باتىر باستاعان قازاق قولى باياناۋىلدىڭ تاۋلى ايماعىنان باستالعان شايقاس اقشيمان جەرىندەگى (باياناۋىلدان 95 شاقىرىم) تاۋدا اياقتالادى. وسى تاۋدا ولجاباي باتىردىڭ قولى جوڭعارلاردى قورشاپ الىپ, قۇرتادى. سودان بەرى بۇل جەر «قالماققىرىلعان» دەپ اتالىپ كەتكەن...»
ال, «ساكرالدى قازاقستان» جوباسى وڭىرلىك جوبالار كەڭسەسىنىڭ وكىلىع عالىم قايرات باتتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس اۋماعىنداعى تاريحي ورىنداردىڭ ورنالاسۋى جايلى Google كارتاسىنا ەنگىزۋ ۇسىنىلىپتى.
رەسپۋبليكالىق تىزىمگە ەنگەن تاريحي جەرلەردىڭ گەوگرافيالىق كارتاسىنان-قالماقىرىلعان تاۋى ەرەكشە ورىن الادى.
بۇل ءار قازاق ءبىلۋى ءتيىس شەجىرەلى تاريح. قالماققىرىلعان شايقاسى جايلى جازىلعان تاريحي جازبالاردى, زەرتتەۋلەردى وقىپ-ءبىلىپ تانىسىپ, بۇگىنگى ۇرپاقتارعا جەتكىزۋ پارىز. قالماققىرىلعان تاريحى – اشىلماعان ارال سەكىلدى.
جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلار تاريحي مۇرانى ساقتاۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋدى, اۋداننىڭ تاريحىن زەرتتەۋ بويىنشا عىلىمي جوبالاردى بىرلەسە دايىنداۋ جونىندە شەشىمگە كەلدى.
اۋداننىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا ارناپ تالعات كارىموۆ باسقاراتىن يسا بايزاقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيانىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنا تۇرعىندار ريزا بولدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار
