مەنىڭ قازاق ەلىنە ات باسىن بۇرعانداعى باستى ماقساتىم – قازاقستاندا قۇرىلعان دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى مەن الەم موڭعولدارى كونگرەسى ءبىر-بىرىنە مۇددەلەس قۇرىلىم بولعاندىقتان وسى تاراپتا اتقارىلىپ جاتقان ىستەرمەن تانىسۋ. وسى ورايدا اۋەلى ايتپاعىم: قازاقستان – دۇنيە جۇزىنە تاراپ كەتكەن قانداستارىن جيناپ جاتقان از ەلدىڭ ءبىرى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ ءسوز جوق, بۇل وقيعا بولاشاقتا قۋاتتى, الەۋەتى زور ۇلىستىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا جاسالىپ جاتقان ۇمتىلىس. قۋاتتى, الەۋەتى زور ەل بولۋ ءۇشىن ونىڭ ەكونوميكاسى, مادەنيەتى دامىعان, حالىقارالىق ارەناداعى ساياسي سالماعى نىق بولۋى ءتيىس. قازىرگى تاڭدا قازاقستان وسى ۇردىستەن تابىلىپ وتىرعان ورتالىق ازياداعى كوشباسشى مەملەكەتكە اينالىپ ۇلگەردى.
ودان كەيىن ءوز باسىم نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا جاھاندىق گەوساياساتتا ورنى بار ەرەكشە تۇلعا رەتىندە جانە جەكە ادامدىق قابىلەتىنە زور قۇرمەتپەن قارايمىن. سونىڭ ءبىر سەبەبىن ايتايىن: ەل ورداسى استانانى الىپ قاراڭىز, بۇل شاھار كەزىندە كەڭەس وداعىن استىقپەن قامتۋ ماقساتىن جۇكتەگەن شاعىن ورتالىق ەدى عوي. بۇگىن قانداي؟ جەكە ءبىر مەملەكەتتىڭ بەت-بەينەسىن دۇنيە جۇزىنە ايشىقتايتىن ءىرى مەگاپوليسكە اينالىپ ۇلگەرىپتى. ەڭ عالاماتى, بۇل نەبارى 20 جىلدىڭ ىشىندە اتقارىلدى.
بۇلاردان باسقا مەنى تاڭعالدىرعان تاعى ءبىر كەرەمەت ءىس – نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن 2017 جىلى بار-جوعى ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە الەم قازاقتارى باس قوسقان قۇرىلتايدى وتكىزە وتىرىپ, ونىڭ باسشىلىق قۇرامىن وزگەرتتى. سونىمەن قاتار بۇعان دەيىن اتقارىلعان ىسكە باعا بەرىپ, الدا اتقارىلار قىرۋار شارۋانى جوسپارلاپ ۇلگەردى. قاراڭىز, سول مەزەتتە-اق پرەزيدەنت تاراپىنان مىندەتتەلگەن جۇمىستار ەرتەڭىندە اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان دەرەۋ قولعا الىنىپ, ءتيىستى شارالار قابىلدانىپ جاتتى. مىنە, بۇل ناعىز ەل باسقارۋعا لايىق تۇلعانىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا.
جالپى ارىدەن الىپ قاراساق, قازاق پەن موڭعول ءتۇپ-تۇقيانى ءبىر تامىردان تارايتىن حالىق. ول جايلى مەنىڭ جازعان كىتابىم بار. ياعني ءبىز ب.ز.د. ءىV عاسىردا ءومىر سۇرگەن كوشپەلى عۇن تايپالار وداعىنىڭ ۇرپاعىمىز. تاريحتا مودە دەگەن اسا قۋاتتى بيلەۋشى بولدى. مودە حاننىڭ اسكەري الەۋەتى تۋرالى كونە قىتاي تاريحشىلارى تاڭدانا, تامسانا باياندايدى. ياكي تاريحىمىز تەرەڭدەگەن سايىن تەگىمىز توعىسادى. بەرتىندە تەك تىلدىك تۇرعىدان ارامىز الىستاعانى بولماسا, كونە كوشپەندىلەر مادەنيەتى مەن تۇرمىسىنىڭ جۇرناعى ساقتالعان جۇرت قازاق پەن موڭعول عانا. وسى ورايدا ەستە بولاتىن دۇنيە – بۇگىنگى قازاقستان ەرتە داۋىردەگى عۇن مەن ساقتاردىڭ, ورتا عاسىرداعى ۇلكەن ۇلىس التىن وردا مەن اق وردانىڭ تىكەلەي مۇراگەرى. وسى ۇعىم-تۇسىنىك تۇرعىسىنان قاراساق, قازاقستان ەلىنىڭ مەملەكەتشىلدىك تامىرى تەرەڭدە جاتىر.
بۇگىنگى تاڭدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارىداعى بايىرعى تاريحي ساباقتاستىقتى ساقتاي وتىرىپ, « ۇلى دالا ۇرپاقتارى» نەمەسە «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن اۋقىمدى يدەولوگياعا اينالدىرا ءبىلدى جانە داۋىرگە ساي قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ومىرگە اكەلدى. نازارباەۆتىڭ الىستى بولجاي الاتىن كورەگەندىگىن ايتار بولسام, ەڭ ءبىرىنشى ويعا ورالاتىنى مەملەكەت استاناسىن وتە دۇرىس تاڭداي الۋى جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى قالا سالۋى. ءبىز وعان ءتانتىمىز. ودان كەيىنگى ۇلكەن ءىسى – الىس-جاقىن كورشى ەلدەرمەن تەك دوستاستىق, ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇمتىلىسى. بۇل دەگەنىمىز – ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز كوپ ايتاتىن «كورشىمەن تاتۋ بولساڭ – بەيبىت ءومىر سۇرەسىڭ» دەيتىن قاعيداتىنىڭ كورىنىسى ىسپەتتى.
وزدەرىن دەموكراتيامەن تىنىس اشىپ ءجۇرمىز دەيتىن ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءبازبىر ساياسي ساراپشىلارى تاراپىنان «نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇزاق جىل ەل باسقارۋدا...» دەيتىن پىكىرلەر ايتىلىپ قالادى. بىراق ولار نۇرەكەڭنىڭ داۋىرگە تاتيتىن ەڭبەگىن بىلمەيدى. ناقتىراق ايتقاندا, كوشپەندى بابالارىمىزدىڭ ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋ» دەيتىن ۇعىمى وسىندا ورىندالىپ جاتقانىن بىلمەگەن ادامنىڭ پىكىرى ەكەنى انىق. ەڭ باستىسى جەكە ەل بولىپ, دامۋدىڭ دارا جولىنا تۇسكەن مەملەكەت وزىنە ءتان, ۇلتتىق ەرەكشەلىگى مەن تەرريتوريالىق ورنالاسۋ رەتىنە قاراي ەڭ قولايلى جولدى تاڭداۋى ءتيىس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى رەتتە قازاقستاندىق جولدى دۇرىس تاڭدادى. بۇلاي بولۋى – ءوز تاريحىندا تار جول تايعاق كەشۋدى كوپ كورگەن قازاق حالقىنىڭ باعى دەمەۋدەن باسقا ايتار جوق.
تورتىنشىدەن, الەمدىك جاھاندانۋ نەگىزىن زەرتتەۋشىلەر ادام كاپيتالى نەمەسە ادامي وي-سانا قۋاتى دەگەندى العا تارتىپ ءجۇر. بۇل بۇگىنگى زاماناۋي تۇرعىدان قوعامدى دامىتۋدىڭ لوكوماتيۆىنە اينالۋى ءتيىس قۇبىلىس. وسى تۇرعىدان باجايلاپ قاراعاندا قازاقستاندا ادام كاپيتالىن قالىپتاستىرۋعا باسىمدىق بەرىلگەن. بۇعان ءبىر مىسال, ەلدەگى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ناتيجە بەرە باستاۋى.
بەسىنشىدەن, قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ۇستىنى – شەكاراسى. كەڭەس وداعى قۇلاعان تۇستا قازاقستان ءدال وسى ماسەلەمەن بەتپە-بەت قالدى جانە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەدەلى مەن ساياسي سۇڭعىلالىعىنىڭ ارقاسىندا بۇل وتە ءساتتى شەشىلدى. وسى تۇرعىدان پايىمداعاندا بولاشاق ۇرپاق قازاقستان پرەزيدەنتىنە وسى ءىسى ءۇشىن راحمەت ايتادى. ءوز باسىم موڭعوليا اتىنان قىتاي ەلىندە سەگىز جىل توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى قىزمەتىن اتقاردىم. ءدال وسى تۇستا قازاقستان باسشىسى قىتايلىق ارىپتەستەرىنىڭ ءتىلىن تاۋىپ, شەكارا ماسەلەسىن تياناقتادى. سىزدەر بىلسەڭىزدەر, قازاقستان كورشى قىتاي ەلىمەن شەكارا داۋىن 100 پايىز شەشكەن جالعىز مەملەكەت.
ءسوزىمدى تۇيىندەپ ايتار بولسام, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قىتاي حالقىنىڭ ۇلى رەفورماتورى دەن سياوپين, سينگاپۋرلىق لي كۋان يۋ, ۇندىلىك ماحاتما گاندي, تۇرىك كەمال اتاتۇرىك سياقتى ءىرى قايراتكەر. ويتكەنى بۇلار الەمدىك تاجىريبەدە جاڭادان مەملەكەتتىك ورناتقان, سول مەملەكەتتى جاڭا ساتىعا كوتەرىپ, ەلدىڭ گۇلدەنۋىنە ۇيىتقى بولدى. سول سەكىلدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا مەملەكەتتىڭ تىڭ تاريحىن جاساپ جاتقان تۇلعا.
جازىپ العان
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
