ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ەگەمەندىكتىڭ العاشقى قيىن-قىستاۋ جىلدارىندا ەلدىگىمىزدى ساقتاپ, قيىنشىلىقتاردى جەڭە بىلدىك, ساياسي جۇيەدە, ەكونوميكادا, الەۋمەتتىك سالادا زاماناۋي كۇردەلى رەفورمالار جۇرگىزدىك. ولاردىڭ ناتيجەسىندە دەموكراتيالىق باعىتتاعى زايىرلى قازاقستان مەملەكەتى دۇنيەگە كەلدى, نارىقتىق ەكونوميكا جۇيەسىنە كوشتىك, زامان تالابىنا ساي الەۋمەتتىك سالانىڭ دامۋ باعىتتارى جاسالدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان بارلىق شەشۋشى قىرلارىمەن الەم ەلدەرىنىڭ بەل ورتاسىندا. دالىرەك ايتساق, ەكونوميكاداعى, ءبىلىم, دەنساۋلىق سالاسىنداعى كورسەتكىشتەرىمەن الدىڭعى قاتارلى ەلدەرگە بىرتە-بىرتە جاقىنداپ كەلە جاتىر. عاسىرلار جۇرەتىن جولدىڭ, الاتىن اسۋلاردىڭ شيرەك عاسىر ىشىندە-اق اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ءبىرازىن ەڭسەرىپ تاستادىق دەپ ايتا الامىز. بۇرىن قازاق تاريحىندا بولماعان جولعا بەت الىپ, الەم ەلدەرىمەن ءومىردىڭ بارلىق سالالارىندا ۇلى كۇرەس باستالدى. ونىڭ تۋىن پرەزيدەنت نازارباەۆ كوتەردى.
عاسىرلار بويى تەحنولوگيا, تەحنيكا تۇرعىسىنان الەم ەلدەرىنىڭ ەڭ سوڭىندا تيتىقتاپ جۇرگەن, ءوندىرىسىنىڭ دەڭگەيىن كەڭەس داۋىرىندە يندۋستريالىق قوعام دارەجەسىنە دە جەتكىزە الماعان قازاق ەلىن زاماناۋي جوعارى تەحنيكا, تەحنولوگيالارمەن جاراقتاپ, ۇزاپ العا كەتكەن پوستيندۋستريالى ساتىداعى ەلدەردىڭ, ياعني بۇگىنگى ەڭ وزىقتارىنىڭ قاتارىنا الدىمەن بىرتىندەپ جاقىنداپ, تۇبىندە ولاردىڭ ساناتىنا قوسىلۋدىڭ ۇلى جورىعى باستالدى. وسى جورىقتى دا جان-جاقتى ويلاستىرىپ, تىكەلەي ونىڭ دا كوشىن باستاعان پرەزيدەنت نازارباەۆ بولدى. ەلىمىزدە ون شاقتى جىلدان ارتىق تولاسسىز ءجۇرىپ جاتقان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى, سونىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلگەن 1000-نان اسا جاڭا كاسىپورىن – سونىڭ دالەلى.
پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن, بۇرىن ەشكىم بىلمەيتىن, ەشكىممەن ايتارلىقتاي قاتىناسى جوق قازاقتاردى, قازاق ەلىن الەمگە جان-جاقتى تانىستىرۋ باستالدى. ول ءۇشىن الەم ەلدەرىمەن بەيبىتشىلىك پەن جاراستىققا باستايتىن ساياسات جاسالۋى كەرەك ەدى. ونى دا پرەزيدەنت جاسادى. الەم ەلدەرىنىڭ بىرازىمەن ءوزارا ءتيىمدى ساياسي-ەكونوميكالىق بايلانىس قالىپتاستى. ونىڭ دا ءتيىمدى مودەلىن ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرا بىلگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بولدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇگىن كوپتەگەن ەلدەرمەن تۇراقتى جانە ءوزارا ءتيىمدى بايلانىسى بار الەمگە بەلگىلى مەملەكەت.
الەم كەڭىستىگىندە باسقالارمەن تەڭ جۇرەتىن, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى زامان تالابىنا ساي كەلەتىن ۇرپاق ءوسىرۋ دە جوعارىدا ايتىلعان جورىقتىڭ ەرەكشە ماڭىزدى بولىگى بولدى. پرەزيدەنت ۇسىنعان الەمدەگى جاراستىققا قۇشاعىن ايقارا اشقان قازاق ەلىن الەم ەلدەرى تۇسىنە ءبىلدى. ءبىلىم الامىن, شەتەلدەگى وزىق ۇلگىلەرمەن سۋسىندايمىن دەگەن قازاق ازاماتتارىن ەشكىم بەتىنەن قاقپادى. جۇزدەگەن مىڭ قازاق جاستارى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە بولىپ, زاماناۋي ءبىلىم الدى. پرەزيدەنت ۇسىنعان «بولاشاق» باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ ءار سالالارىنىڭ كوشىن باستايتىن ءبىلىمدى, بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ ماقساتىن قويدى. وسى باعدارلامامەن شەتەلدە وقىعان مامانداردىڭ العاشقى توبى مينيسترلەر, وبلىس, اۋدان اكىمدەرى, باسقا دا جاۋاپتى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى جەمىستى اتقارا باستادى. ولاردىڭ قاتارى جىلدان-جىلعا كوبەيۋدە.
سىرتقى ساياسات, ديپلوماتيا الەمىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگى دە, بەدەلى دە, وعان دەگەن قۇرمەت تە ەرەكشە. وسى ەگەمەندىك جىلدارىندا ەۋروپا, سولتۇستىك جانە لاتىن امەريكاسى, ازيا, اراب ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىنە بارىپ, ولاردىڭ كەيبىرەۋىنە ءبىر رەت ەمەس, بىرنەشە ساپار شەگىپ, سول ەلدەرمەن قازاق ەلىنىڭ تۇراقتى قارىم-قاتىناسىن ورناتا ءبىلدى. قازىرگى يۋ-قيۋ زاماندا الەم ەلدەرىنىڭ كوبى, الىس-جاقىن كورشىلەر دە ءبىر-ءبىرىنىڭ جاعاسىنا جارماسىپ جاتقاندا الەمدە ەشكىممەن قاباق شىتىسپاي, تەك دوستىق, تۇسىنىستىك جاعدايدا بولۋ – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى اسقان شەبەرلىگى.
الەم ەلدەرى ونى جاھاندىق دارەجەدەگى قايراتكەر, ساياساتكەر دەپ تانىپ, قۇرمەتتەيدى. سونىڭ ايعاعى – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنىڭ, وسى ۇجىمدى قۇرعان ەلدەردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان استاناسىندا ءوتۋى. بۇل – تاريحتا دامۋ جولىنا جاقىندا عانا شىققان ەلدەردىڭ ەشقايسىسىندا بولماعان تەڭدەسى جوق وقيعا. وسىنى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك اشقان قازاقستان باسشىسىنىڭ الەمدەگى جوعارى بەدەلى, بەيبىتشىلىك, جاراستىق تۋىن كوتەرگەن پرەزيدەنتىن ءار ۋاقىتتا قولداپ وتىرعان قازاق ەلىنىڭ بەدەلى.
وسىنداي ەرەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ەلوردامىز الەم ەلدەرىنىڭ مامىلەگەرلەر استاناسى سيپاتىنا يە بولدى. الىس-جاقىن جەرلەردەگى داۋ-دامايلاردىڭ ءوز ەلدەرىندە شەشىمىن تاپپاي, استاناعا كەلىپ, ەلباسىنىڭ اقىل-كەڭەسىن تىڭداپ, داۋدىڭ كۇرمەۋى بىردەن شەشىلمەسە دە, تارقاتىلا باستاعانىنا قۋانىپ قايتقانداردى دا ءبىر ەمەس, تالاي رەت كوردىك. قورىتا ايتساق, بىزدەردى, قازاقتاردى, الەم ساحناسىنا شىعارىپ, ەلدىگىمىزدى بارشاعا پاش ەتە العان نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي قايراتكەر تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولعان جوق.
ءبىزدىڭ تىرشىلىگىمىز, جالپى ادامزات ءومىرى قازىرگى زاماندا وتە تەز وزگەرۋدە. بۇگىنگى ءبىزدىڭ بايلىعىمىزدىڭ باستى كوزى – مۇناي مەن گازدىڭ ماڭىزى ازايىپ, بالامالى ەنەرگەتيكا, ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ كەيبىر جەتىستىكتەرى ادام ومىرىندە, ەڭ الدىمەن دامىعان ەلدەردە قولدانىلا باستادى. مۇنى تاريحتا بىرنەشە رەت بولعان كۇردەلى تەحنولوگيالىق جاڭالىقتاردىڭ اناسى دەپ ايتۋعا بولادى دەيدى ماماندار. ويتكەنى بۇرىن بولعاندارى ادامنىڭ قارا كۇشىنە كۇش (تراكتور, مەحانيكالىق تۇرعىلار ت.ب.) قوسۋ ءۇشىن جاسالعان ەدى, ءتورتىنشى تەحنولوگيالىق توڭكەرىس ادامنىڭ وي-ساناسىن, جاسامپازدىعىن, قىسقاشا ايتقاندا, ادام كاپيتالىن ەسەلەپ ارتتىراتىن جاڭالىق بولىپ تۇر.
وسىنداي بولاشاقتىڭ كۇردەلى وزگەرىسىن دەر كەزىندە تۇسىنۋدە دە ن.نازارباەۆ قىراعىلىق تانىتتى. ادام كاپيتالىن دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى حالىقتى, ەڭ الدىمەن جاس ۇرپاقتى ساپالى بىلىممەن سۋسىنداتۋ بولسا, وسىنى تەرەڭ تۇسىنگەن پرەزيدەنت ءبىلىم سالاسىنا بۇرىنعىدان دا كۇردەلى, وتە اۋقىمدى رەفورمالاۋ جوباسىن ۇسىندى. قازىرگى تاڭدا بۇكىل ءبىلىم-عىلىم جۇيەسىندە, بالاباقشادان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەيىن, وسى رەفورمالار ەكپىندى تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. جاڭا, ساپالى وقۋ باعدارلاماسى ەنگىزىلۋدە, جۇزدەگەن, مىڭداعان مەكتەپ ۇستازدارى وزدەرىنىڭ كاسىبي دايىندىعىن كوتەرۋدە, ولاردىڭ جالاقىسى دا قوماقتى كوتەرىلۋدە. بارلىق مەكتەپتەرگە كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى تاراتىلۋدا, ءاربىر اۋىل مەكتەپتەرىن زاماناۋي مۋلتيمەديا قۇرالدارىمەن جابدىقتاۋ الدىمىزداعى جىلدان باستالادى. الەم ەلدەرىندە ەڭ جوعارى ساپاعا يە بولعان ورتا جانە جوعارى مەكتەپ وقۋلىقتارى قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, سولاردىڭ نەگىزىندە شەتەلدەردەگىدەي وقۋشىلارعا ءدارىس بەرۋ جۇيەسى قالىپتاسا باستادى. بىرنەشە جىل بۇرىن باستالعان بالاباقشا مەن ورتا مەكتەپتە, قازاق, ورىس تىلدەرىمەن قاتار اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ باعدارلاماسى ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ الەم كەڭىستىگىندەگى ءبىلىم, عىلىم, تەحنيكا, تەحنولوگيا جاڭالىقتارىمەن ولاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى كۇتپەي دەر كەزىندە ينتەرنەت ارقىلى تانىسۋىنا جول اشىپ وتىر. تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە ءبىلىم جۇيەسىندەگى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن
2 ترلن تەڭگەدەن ارتىق قارجى ءبولىنىپ وتىر. بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان وتە قوماقتى قولداۋ. قورىتا ايتساق, ەل ازاماتتارىنىڭ بۇگىندە دە, بولاشاقتا دا زاماننىڭ وكتەم تالابىنا جاۋاپ بەرە الاتىن, دۇنيەتانىمى جوعارى, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى تەرەڭ ۇرپاق دايىنداۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ۇلكەن تاعى ءبىر جورىق باستالدى. سونى بارشامىز قولداپ, ىسكە ساتتىلىك تىلەيىك, اعايىن.
الەمدى دە, قوعامدى دا, جەكە ادامدى دا كۇرت وزگەرتەتىن ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ماڭىزدى سالاسى – تسيفرلى تەحنولوگيا. ونى جاقسى يگەرگەن قوعام شارۋاشىلىق سالالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرادى. وسىنى جاقسى تۇسىنگەن پرەزيدەنت كوپ ەلدەرگە بارىپ, ماماندارمەن سويلەسىپ, ىسكە اسىپ جاتقان تسيفرلى تەحنولوگيالاردى, ولاردىڭ ناقتى ناتيجەسىن كورىپ, حالقىنا «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن ۇسىنىپ وتىر. مەملەكەت تاراپىنان وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا كەرەك قارجى, باسقا دا مۇقتاجدىق انىقتالدى. مينيسترلىكتەر, ءوڭىر باسشىلارى, جوعارى وقۋ ورىندارى, باسقا دا ءبىلىم, عىلىم, تەحنولوگيا سالاسىنداعى ورتالىقتار وسى ىسكە بۇگىنگى تاڭدا بەلسەندى تۇردە كىرىسىپ كەتتى. بۇل ىسكە دە ساتتىلىك تىلەيىك, اعايىن.
ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان پرەزيدەنت ەڭ الدىمەن ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرىپ الۋ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتىپ, ءىرى-ءىرى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىردى. ونىڭ ناتيجەسىن بۇگىن كورىپ وتىرمىز. ەل ەتەك-جەڭىن جينادى, الەۋمەت ەڭسەسىن تىكتەدى. ەندىگى جەردە باسقا شارۋالارعا ەمىن-ەركىن ارالاسۋعا, سونىڭ ىشىندە ەلدىڭ رۋحاني ۇستىنىن نىعايتۋعا مۇمكىندىگىمىز جەتىپ وتىر. وسىنىڭ بارلىعىن كۇنى بۇرىن ستراتەگيالىق تۇرعىدان ويلاستىرعان مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», ال جاقىندا « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالالارىن جاريالادى. وندا جاسالعان تەرەڭ تۇجىرىمدار مەن جان-جاقتى دايەكتەلگەن باعىتتاردى ءوز باسىم ەگەمەن قازاق ەلىنىڭ قايتا تۇلەۋىنىڭ تاماشا مانيفەسى دەر ەدىم. ويتكەنى ول ماقالادا ايتىلعان قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزى ەرەكشە, الەم كەڭىستىگىندە قازاقتى قازاق ەتىپ ساقتاي الاتىن قۇندىلىقتار.
وسى جوعارىدا ايتىلعان ءىس-شارالاردى قورىتا كەلىپ, ەگەمەن ەل رەتىندە اسۋدان استىق, ارناعا تۇستىك دەپ ايتۋىمىزعا بولادى. حالىقتىڭ تۇرمىسى بىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى. بيزنەستى قولداۋ, وعان مەملەكەت تاراپىنان جاردەم كۇشەيدى. ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ەڭبەكاقىسى تۋرالى جوعارىدا ايتتىق, دارىگەرلەر جالاقىسى دا الداعى جىلدان باستاپ وسەتىنى رەسمي تۇردە ايتىلدى. الەۋمەتتىك سالانىڭ باسقا قىرلارى دا جاقسارا باستادى. پرەزيدەنت, ۇكىمەت وسى الەۋمەتتىك سالاداعى كوپتەگەن ولقىلىقتاردى جويىپ, ەل تۇرمىسىن تياناقتى جاقسارتۋعا كىرىسكەن سىڭايى بار. بۇل وتە دۇرىس قادام, ول توقتاپ قالماۋى, جالعاسىن تابۋى كەرەك.
حالقىمىز وياندى. ءاربىر قوعامدىق ماڭىزى بار ماسەلەلەرگە, ولاردى تالقىلاۋعا بەلسەنە ارالاساتىن قالپىن كورسەتىپ كەلە جاتىر. ۇكىمەتتىڭ ءاربىر شەشىمى بۇقارا حالىقتىڭ قىزۋ تالقىلاۋىنا تۇسۋدە. وسىدان ءتيىستى قورىتىندى شىعارۋىمىز كەرەك. ءاربىر جاۋاپتى شەشىم بيلىك پەن حالىقتىڭ ەكىجاقتى پىكىر الماسۋى نەگىزىندە قابىلدانۋى كەرەك. سوندا عانا حالىق ونى قولداپ, ورىنداۋعا كوڭىل قويادى. پرەزيدەنت ۇكىمەتتەن, مينيسترلىكتەردەن, باسقا دا جاۋاپتى مەكەمەلەردەن وسىنى تالاپ ەتەدى.
پايىمداپ قاراساق, دەموكراتيالىق ءۇردىستىڭ جاڭا قىرىنا, بۇرىنعىدان دا ىزگىلىگى مول ساتىسىنا شىعۋعا بەت العانىمىز كورىنەدى. پرەزيدەنت حالىققا ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى وسىعان جول اشتى. مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان ءىس-شارالاردىڭ جاريالىلىعى كوبەيدى. حالىق ول شارالاردىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن ايتىپ, باقىلاۋدى كۇشەيتتى. بيلىكتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىنەن جوعارى دەڭگەيىنە دەيىن قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەستەر وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, ولاردى بيلىكپەن قوسا وتىرىپ شەشۋگە مۇمكىندىك الدى.
وسىناۋ جىلدار ىشىندە پرەزيدەنتتىڭ ىسكەر باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسقان ىستەر سان الۋان. مەرەيلى مەرەكە – تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەپ ولاردىڭ ءبىرازىن جوعارىدا ايتتىق. بىراق الدىمىزدا تالاي اسۋلار تۇرعانىن بىلەمىز, پرەزيدەنت ول تۋرالى ءوزى ۇسىنعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا وتە جاقسى باياندادى. وركەنيەت جولى – ۇلى كوش. ول جولمەن ۇزاق ءجۇرىپ, ساتىدان ساتىعا كوتەرىلىپ, جاڭا ساپاعا جەتە بەرۋىمىز كەرەك. بىزدە ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق دەڭگەيى تومەن. بىراق سوعان قاراماي الەمدەگى ەكونوميكالىق باسەكەگە كىردىك تە كەتتىك. سوندىقتان العاشقى جىلدارى تاپقانىمىزدان جوعالتقانىمىز كوپ بولدى. ءوز ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى جان-جاقتى دايىن بولماي, الەم ەلدەرىمەن ەركىن ساۋداعا تۇستىك. جاعداي سولاي بولدى. كەڭەس وداعى تارادى, باتىس ەلدەرى وسى جولعا تۇسۋگە پارمەندى تۇردە يتەرمەلەدى.
كاپيتاليستىك قوعامنىڭ العاشقى وتانى انگليا جاھاندىق باسەكەگە شىعۋ ءۇشىن ءوز ءوندىرىسىنىڭ قۋاتىن بارىنشا ارتتىرۋ ماقساتىمەن تيۋدورلار زامانىنان (1485ج.) باستاپ ەكى عاسىر دايىندالعان. ءوز ەلىنىڭ ەكونوميكاسى الەمدەگى نارىق باسەكەسىنە دايىن بولۋعا امەريكا قۇراما شتاتتارىنا 150 جىل كەرەك بولدى. بىزدە ونداي ۋاقىت بولعان جوق. نەگىزگى سەبەپتەرىن جوعارىدا ايتتىق. بىزگە دايىندىقسىز نارىق جولىنا شىعىپ, قاتارىمىزدى جول ۇستىندە تۇزەتۋگە تۋرا كەلدى.
العان بەتىمىزدەن تايماي, ىلعي ىلگەرى ءجۇرىپ وتىرساق, حالىقتىڭ بىرلىگىن, ەلدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاساق, ۇرپاق ءوسىرىپ, زامان تالابىن تۇسىنە ءبىلىپ, وسىدان تۋاتىن ءىس-قيمىلدى بەلسەندىلىكپەن جاساي بەرسەك, وسى ايتىلعان ساۋالدارعا ءتيىستى جاۋاپ تابىلادى. تۇڭعىش پرەزيدەنت ات ۇستىندە نىق وتىر. ونىڭ نازارىندا – تۋعان حالقىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, ونىڭ نازارىندا – جاقسى بولاشاققا باستايتىن اسۋلار. ونىڭ نازارىندا – الەم تىنىسى, جاقسىلىعى مەن قاۋىپ-قاتەرى. قىراعى كوز وسىنىڭ ءبارىن كورىپ, وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, كەرەگىن ءوز ەلىنىڭ ومىرىنە ەنگىزۋ قامىندا.
تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى وسى قۇرمەتتى اتاق يەسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزىن, بارشا حالقىمىزدى ەلەۋلى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتايمىن. زامان بۇدان دا جاقسارىپ, ۇلى كوشىمىز قالپىن بۇزباي بۇدان ءارى جالعاسا بەرسىن. تاعى دا ىسكە ءسات, اعايىندار!
كەنجەعالي ساعاديەۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
