ارنايى جوبالارعا جول اشادى
ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىمەن تانىسىپ شىققان بەتتە-اق كوڭىلىمدى ەرەكشە ءبىر قۋانىش كەرنەدى. ايتۋلى جوبانىڭ كوڭىلگە قونىمدى تۇستارى دا, بولاشاققا ارتار جاۋاپكەرشىلىگى مەن سالماعى دا زور ەكەن. قازاقتىڭ باسىنان كەشكەن تاريحىن ونەر, ونىڭ ىشىندە كينو تىلىندە سالماقتاپ ساراپتاۋعا, تانىپ زەردەلەۋگە باعىتتالعان جارقىن باستامالاردىڭ جارشىسى بولادى دەگەن ءۇمىت ماعان وسىنداي كەرەمەت كوڭىل كۇي, سەنىم سىيلادى.
ەلباسىنىڭ بۇل باعالى ويلارى ناعىز دەر شاعىندا ايتىلدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى كۇنى كەشە عانا مارەسىنە جەتكەن ءحىV حالىقارالىق شاكەن ايمانوۆ كينوفەستيۆالى اياسىندا ياكۋتيا, باشقۇرتستان, قىرعىزستان سەكىلدى ەلدەردىڭ كينو ماماندارىمەن كەزدەسىپ, شىعارماشىلىق پىكىر الماسىپ, تاريحي كوركەم تۋىندىلار ءتۇسىرۋ باعىتىندا كەلەلى اڭگىمە قۇرعان بولاتىنبىز. سونداعى ايتىلعان ۇسىنىستار مەن يدەيالار ەلباسىنىڭ اتالعان كەزەكتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا جان-جاقتى ءارى تەرەڭ قامتىلىپ, ويىمىزدىڭ ۇستىنەن ءدوپ ءتۇسىپ وتىر. ماسەلەن, بۇگىندە ءبىز مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا تۇسىرىلگەن «قازاق ەلى» كينوەپوپەياسىنىڭ «التىن تاق» دەپ اتالاتىن ەكىنشى ءبولىمىن اياقتاپ, فيلم ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وڭدەلىپ, جالپىحالىقتىق كينوپروكاتقا شىعارۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. اللا جازسا, 15 جەلتوقسان كۇنى قالىڭ كورەرمەن الدىندا تۋىندىمىزدىڭ تۇساۋىن كەسىپ, تالعامپاز كينوسۇيەر قاۋىمدى قۋانتامىز دەپ ويلايمىن. زاماناۋي تالاپتارعا ساي تۇسىرىلگەن ەكشن باعىتىنداعى جاقسى ءبىر ديناميكالى كوركەم تۋىندى كوپشىلىك كورەرمەننىڭ دە كوڭىلىنەن شىعادى دەپ سەنەمىز. وسى ماقسات پەن باعىتتا شامامىز جەتكەنشە تالماي, تىنباي ىزدەندىك. ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. ناتيجەسىنە ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەرىندە كۋا بولاسىزدار.
مىنە, بۇل دا بولسا ەلباسىنىڭ اتالعان ۇندەۋىنە ءبىلدىرىپ جاتقان قولداۋىمىز دەپ ويلايمىن. ارينە, «قازاق حاندىعىمەن» ىزدەنىسىمىز ءتامامدالمايدى. الدا تاعى دا كوپتەگەن اۋقىمدى جوسپارلارىمىز بار. ماسەلەن, بولاشاقتا قاسىم حاننىڭ تۇلعالىق, ازاماتتىق, ەل تاريحى جولىنداعى ەرلىكتەرى جان-جاقتى قامتىلاتىن تاعى ءبىر جاقسى تۋىندىنى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرساق دەگەن ويىمىز بار. سونداي-اق التىن وردا مەن اق وردا تاريحىن, ونداعى حالىقتى باسقارعان قازاق حاندارىنىڭ قاھارلى جىلدارداعى قايراتكەرلىك, باتىرلىق بولمىسىن باياندايتىن جانە بىرنەشە جوبانى قولعا الۋ دا شىعارماشىلىق جوسپارىمىزعا ەنىپ ۇلگەردى. قازاقتىڭ تاريحى قانداي باي بولسا, ونداعى وقيعالار دا سونداي شىتىرمان ءھام قىزىق. ناعىز كينو تىلىنە سۇرانىپ تۇرعان سيۋجەتتەر جەتەرلىك. سوندىقتان دا تەك تالماي, تىنباي ىزدەنىپ, جاقسى دۇنيەلەر تۋدىرا بەرۋ كەرەك. وعان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ايتۋلى جوباسى تولىقتاي مۇمكىندىك بەرىپ, كەڭ جول اشادى دەپ ويلايمىن.
بۇگىندە قازاقستان تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ ىشىندەگى كينووندىرىسى دامىپ, جەتەكشى ورىندا كورىنىپ جۇرگەن كوشباسشى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. وسى قارقىنىمىزدى جوعالتپاي, الداعى ۋاقىتتا دا ساپالى جۇمىستارىمىزبەن كورەرمەندەرىمىزگە رۋحاني قۋانىش سىيلايمىز دەپ سەنەمىن. ماسەلەن, تەك وتاندىق كينوماماندارمەن عانا شەكتەلمەي, كەلەشەكتە شەتەلدىك ءىرى كومپانيالارمەن بىرلەسىپ, ارعى تاريحىمىز, ءتۇبى ءبىر ورتاق تامىرىمىز جايىندا اۋقىمدى جوبالاردى قولعا الۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. جاقىندا عانا بىرىككەن ەۋروپا ۇيىمىنداعى ۆەنگريا مەملەكەتىنىڭ ماماندارىمەن كەزدەسىپ, سەرىكتەسىپ جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالعان ۇسىنىستار ورتاعا تاستالدى. ناقتى كەلىسىمشارتقا قول قويىپ ۇلگەرمەسەك تە, بىرلەسىپ كينو تۇسىرۋگە باعىتتالعان العاشقى قادام جاسالدى. بۇل دا بولسا تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ وتاندىق كينومامانداردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنە جول اشىپ وتىرعان تاماشا مۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى. ەلباسىمىزدىڭ ايتۋلى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن كەلەلى ويلار ەندى تەك ءسوز كۇيىندە قالماي, بولاشاقتا ۇلكەن-ۇلكەن اۋقىمدى, شىنايى جوبالارعا اينالىپ كەتە السا – بۇل ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني الەمى ءۇشىن تەڭدەسسىز ولجا بولار ەدى. وسى ماقساتتارعا ساي قىزمەت ەتىپ, ەلباسى جۇكتەگەن يدەيالار مەن ۇسىنىستاردى وتانىمىزدىڭ ءبىر ۇلتجاندى ازاماتى رەتىندە جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەسىمدى قوسا السام, مەن ءۇشىن بۇل ۇلكەن مارتەبە. اقيقاتىن ايتۋ كەرەك, ءتول تاريحىمىزدىڭ الدىندا ارقايسىمىزدىڭ وتەلمەيتىن عۇمىرلىق ءھام ازاماتتىق پارىزىمىز بار. سول قارىز بەن پارىزدى وتەيتىن زامان ەندى تۋدى.
رۇستەم ءابدىراش,
كينورەجيسسەر
تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ ماڭىزدى
مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ تاريحي ساناسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىن جاڭاشا قاراستىرادى. ماقالادا ەلباسى «وتكەنىن ماقتان تۇتىپ, بۇگىنىن ناقتى باعالاي ءبىلۋ جانە بولاشاققا وڭ كوزقاراس تانىتۋ – ەلدىڭ تابىستى بولۋىنىڭ كەپىلى», دەپ اتاپ ءوتتى. ن.نازارباەۆ تاريحىمىزدىڭ كوپ قىرلى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, وعان وڭ كوزقاراس تانىتۋعا شاقىرادى. باعدارلامالىق ماقالادا اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى, ۇلى دالانىڭ ەجەلگى مەتاللۋرگيا سالاسى, اڭ ءستيلىنىڭ ونەرى, التايدا تۇركى الەمىنىڭ پايدا بولۋى, ۇلى جىبەك جولى سىندى دالا تاريحى مەن مادەنيەتىنىڭ جەتى قىرىنا توقتالادى.
مەن ونىڭ تاريحتى ۇعىنۋ مەن تانۋ ماسەلەسىن قالاي قاراستىرعانىنا نازار اۋدارعىم كەلەدى. ەڭ الدىمەن ەلباسى «ارحيۆ-2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندى. ونىڭ شەڭبەرىندە بۇكىل الەم بويىنشا ۇلى دالانىڭ مۇراعاتتىق دەرەكتەرى جينالىپ, تسيفرلى فورماتقا كوشىرىلەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى تاريحي تۇلعالارىمىز بەن ولاردىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ قۇرمەتىنە « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» وقۋ-اعارتۋ ساياباعىن اشۋدى, ەلىمىزدىڭ تاريحي كەزەڭدەرىن قامتيتىن « ۇلى دالا تۇلعالارى» اتتى عىلىمي-كوپشىلىك سەريالارىن شىعارۋدى جانە 2019 جىلى استانادا تۇركولوگتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن وتكىزۋدى ۇسىندى.
ماقالانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەسى رەتىندە ەلباسىنىڭ بۇكىل قوعامدى تاريحتى جاڭاشا قىرىنان تانۋعا شاقىرۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىكتەرىن قولدانۋ ارقىلى تاريح دەرەكتەرىن تسيفرلاندىرۋعا شاقىراتىنى قۋانتادى. بۇل ارقىلى ەل تۇرعىندارى عانا ەمەس, الەم حالىقتارى دا ۇلى دالانىڭ جەتى قىرىن كەڭىرەك تاني الادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا كوزقاراسقا تولى ماقالاسى وقىرماندى تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى.
بيگەلدى عابدۋللين,
قازاق «پەن» كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى
