كونفەرەنتسيادا العى ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بۇل ماڭىزدى فورۋم تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا جىل سايىن ءوتىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى جيىن ەكەنىنە توقتالدى.
– شىن مانىندە, الەمدىك ساياساتكەر, تاريحي تۇلعا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كورەگەن, ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جاڭا قازاقستاننىڭ, جاڭا ەكونوميكانىڭ, جاڭا قوعامنىڭ ىرگەسى قالاندى. مەملەكەتتىڭ شەكاراسى بەكىتىلىپ, دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولى قالىپتاستى. بۇگىن مىنە, بىرلىگى جاراسقان, بولاشاعى جارقىن, تاۋەلسىز ەلىمىز بۇكىل الەم تانىعان ابىرويلى, بەدەلدى جانە مارتەبەلى مەملەكەتكە اينالدى, – دەدى ن.نىعماتۋلين.
وسىنىڭ بارلىعى ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ, سونىمەن بىرگە ارقاشان دا پرەزيدەنتىمىزگە تىرەك بولىپ, قولداۋ بىلدىرگەن حالقىمىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىنىڭ جەمىسى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءماجىلىس توراعاسى ءداستۇرلى كونفەرەنتسيا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدى دامىتۋ جولىنداعى تاريحي ەرلىكتەرىن, حالىقارالىق باتىل قادامدارىن ۇرپاققا جەتكىزۋگە ارنالعان يگى شارا ەكەنىنە توقتالدى.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس توراعاسى ەلباسىنىڭ ۇلى ەرلىكتەرىنىڭ ءبىرى استانا ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, بيىل 20 جىل تولعان باس قالامىز بۇگىندە وتاندىق جانە حالىقارالىق ءىرى باستامالاردىڭ ورتالىعىنا اينالعانىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
– مىسالى, كونفەسسيا جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى كوزدەيتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ التىنشى سەزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, وسى استانادا ءوتتى. وتكەن جىلى مەملەكەتىمىزدە ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى دە وتكىزىلدى.
بۇكىل الەم نازارىن اۋدارعان سيريا داعدارىسى بويىنشا استانا پروتسەسىندە جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى.
سوندىقتان بۇگىنگى كونفەرەنتسيادا جەتكەن جەتىستىكتەرمەن قاتار, جاھاندىق ينتەگراتسيانىڭ, قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتىڭ ماڭىزدى سۇراقتارى تالقىلانادى, – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
مۇنان سوڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ ءسوز الىپ, ەلباسى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىن اتاپ ءوتتى.
– بيىل سىرتقى ساياساتتا وزگەرىستەر كوپ بولدى. تاۋەلسىز قازاقستان ودان ءارى نىعايا ءتۇستى. اسىرەسە ەلوردامىز استانانىڭ 20 جىلدىعىنىڭ اۋقىمدى حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلانعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ بىرتىندەپ دامۋى, ءبىزدىڭ حالىقارالىق ارەنداعى ءرولىمىز, ىشكى ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالارىمىز ەلوردانىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزىپ وتىر دەپ ۇلكەن سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ەلباسىنىڭ دۇرىس جۇرگىزگەن سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا تۇراقتىلىق گەنەراتورى, قارقىندى گۇلدەنۋ, دامۋ مودەلى رەتىندە قابىلدانادى, – دەدى ق.ءابدىراحمانوۆ.
ول سونىمەن قاتار استانا اشىقتىق, تولەرانتتىق, ارىپتەستىك سيمۆولىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
ال وزبەكستان ولي ءماجليسى زاڭ شىعارۋشى پالاتاسىنىڭ سپيكەرى نۋردينجون يسمويلوۆ قازاق-وزبەك قارىم-قاتىناستارىنىڭ ەڭ جارقىن ساتتەرىن جىكتەپ, باۋىرلاس مەملەكەتتەر اراسىنداعى دوستىق پەن سەنىم جانە ونى قالىپتاستىرۋداعى ەلباسىنىڭ ءرولى تۋرالى ايتتى.
– تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستانداعى ەڭ باستى ستراتەگيالىق شەشىمدەر پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. بۇگىندە قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك بيلىك ءوزىنىڭ تاريحي مىندەتىن جارقىن ۇلگىدە اتقارا العانىن سەنىمدى ايتۋعا بولادى. وزبەكستاندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جەكە قاسيەتتەرى ارقاشان دا جوعارى باعالانۋدا. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكى ەل باسشىلىعى اراسىندا مەيىرىمدى, اشىق ءارى دوستىق قاتىناستار قالىپتاستى. سايكەسىنشە بۇل باعىتتاعى قادامدار باۋىرلاس حالىقتاردىڭ بايلانىسىنا وڭتايلى ىقپال ەتتى. ءبىز وزبەكستاندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىمەن تانىسىپ شىقتىق. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى سەكىلدى بۇل جولعى ماقالادا دا كوتەرىلگەن تاقىرىپتار قازاقستان حالقىنىڭ ۇلى بولاشاعىنا جول سىلتەيتىن تەرەڭنەن ويلاستىرىلعان باعىتتار. وندا قامتىلعان يدەيالاردىڭ ماڭىزدىلىعى زور, – دەدى ن.يسمويلوۆ.
قازاقستان مەن ونىڭ پرەزيدەنتىنە دەگەن ىقىلاسىن ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەدجليسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى زيافەت اسكەروۆ تە ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسىن قۇرۋ, قارۋسىزدانۋ, مۋلتيمادەني ديالوگ قالىپتاستىرۋ, توزىمدىلىككە تارتۋ, ءوزارا تۇسىنىستىك حالىقارالىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدا وتە جوعارى ماڭىزعا يە.
– حالىقارالىق ساياساتتا پىكىرتالاس الاڭىنا جانە ەشقانداي قوسپاسىز, وركەنيەتتەر ديالوگىنىڭ مويىندالعان ورتالىعىنا اينالعان قازاقستاننىڭ ءرولى وتە جوعارى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, شيەلەنىستەردى بەيبىت جولمەن شەشۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى باستامالارى قۇندى. ونىڭ ىشىندە ايماقتاعى تۇراقتىلىق, بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, ەكونوميكالىق وركەندەۋ جولىنداعى يگى قادام رەتىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كۇش سالۋىمەن قول قويىلعان تاريحي قۇجات – كاسپي كونۆەنتسياسىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىز مارتەبەلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالايمىز, – دەدى ز.اسكەروۆ.
ال يتاليا رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى دەپۋتاتتار پالاتاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەتتورە روزاتو ءسوزىنىڭ باسىندا ريم مەن استانا اراسىنداعى دوستىق قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن قالىپتاسقانىنا توقتالدى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاش بولىپ مويىنداعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالاتىن يتاليا وسى جىلدار ىشىندە ءوزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىنا مۇددەلىلىك تانىتىپ كەلەدى.
– استانانى سالۋ – پرەزيدەنتتەرىڭىزدىڭ ەرىك-جىگەرىنىڭ, ەلدىڭ كۇش جۇمىلدىرۋىنىڭ ناتيجەسى. بەيبىتسۇيگىشتىك الەۋەتى جوعارى قازاقستان مەن يتاليانىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسى جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلەدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يتالياعا بىرنەشە رەت ساپارلاۋى استانانىڭ ريمگە دەگەن ءتۇزۋ كوزقاراسىنىڭ ناتيجەسى دەپ ەسەپتەيمىن. وعان قوسا, يتاليانىڭ جوعارعى باسشىلارىنىڭ دا قازاقستانعا بىرنەشە رەت كەلگەندىگى ورتالىق ازيانىڭ كوشباسشى مەملەكەتىنە دەگەن قۇرمەت دەپ بىلەمىن. بۇگىندە يتاليا قازاقستانمەن ساۋدا بايلانىسى جولعا قويىلعان مەملەكەتتەردىڭ العاشقى ۇشتىگىنە كىرەدى. يتاليا قاي ۋاقىتتا دا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى باستامالارى مەن ۇسىنىستارىن قولداپ كەلەدى, – دەدى ە.روزاتو.
جيىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسەل كودۋرانوۆا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تابىستارى مەن جەتىستىكتەرى تۋرالى جاقسى بىلەتىندىگىن ايتتى.
– الەمدىك رەيتينگىلەردە الدىڭعى قاتارلى ورىندارعا قاراي بەلسەندى ىلگەرىلەپ, حالىقارالىق ارەنادا ماڭىزدى ويىنشىلاردىڭ بىرىنە اينالدىڭىزدار. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى مارتەبەسىن الۋى ەلدەرىڭىزگە الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى سەنىم بار ەكەنىن كورسەتتى. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ وسى بەدەلدى ۇيىمدا قىزمەت ەتتىڭىزدەر, – دەدى اسەل كودۋرانوۆا.
ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ سەيمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەميگيۋس جەمايتايتيس ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى مۇشەلىگى كەزىندە حالىقارالىق شيەلەنىستەردى رەتتەۋدە ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزگەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ءوزىنىڭ ماڭىزدى گەوگرافيالىق جاعدايىمەن, مادەنيەتىمەن, تابيعي رەسۋرستار بايلىعىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇر. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان – ليتۆانىڭ ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى سەرىكتەسى. ءبىزدىڭ ەلدەر تابىستى تۇردە دامىپ كەلەدى جانە ءوزارا دوستىق قاتىناستار مەن ەكىجاقتى ساياسي ديالوگ ورناتىلعان. قازاقستان ەو-نىڭ ماڭىزدى سەرىكتەسى ەكەنىن بىلەسىزدەر. يادرولىق قارۋدان باس تارتقاننان كەيىن, قازاقستان ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ىقپال ەتىپ كەلەدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى مۇشەلىگى كەزىندە حالىقارالىق شيەلەنىستەردى رەتتەۋدە جانە لاڭكەستىكپەن كۇرەس باعىتىندا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزدى, – دەدى ر.جەمايتايتيس.
ال رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي نەۆەروۆ ءوز سوزىندە ەلباسى مەن استانانىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى ورنى جايىندا وڭ پىكىرلەرىن ايتتى.
– قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قارىم-قاتىناسى دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ستراتەگيالىق كوزقاراستاردىڭ ءبىر بولۋىمەن سيپاتتالادى. ەكى ەلدىڭ بايلانىسى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ساياسي سەنىمى, دوستىق پيعىلىمەن نەگىزدەلەدى. پرەزيدەنتتەرىمىز كوپ ماسەلەدە قويان-قولتىق جۇمىس جاساپ, حالىقارالىق ارەنادا ءبىر-بىرىنە تىرەۋ بولىپ كەلەدى, – دەدى س.نەۆەروۆ.
تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلى ۇلتتىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇستافا شەنتوپ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىن باۋىرلاس تۇركى جۇرتى بورىكتەرىن اسپانعا اتىپ, قۋانا وقىعانىن جەتكىزدى.
– نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ماقالادا تۇركى دۇنيەسىنىڭ تۇتاستىعىن پاش ەتىپ, كەلەر 50 جىلدى بايانداپ بەرگەندەي اسەر الدىم. بىزدەرگە جاڭا باعىت كورسەتتى. كەلەر ۇرپاق ۇلگى-ونەگە الاتىن دۇنيە. ويتكەنى تاريحىن بىلگەن ادامنىڭ بولاشاعى جارقىن بولادى, – دەدى مۇستافا شەنتوپ.
ايتا كەتەرلىگى, كونفەرەنتسيا بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. ماسەلەن, رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي نەۆەروۆپەن جۇزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى پارلامەنتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بولاشاق باعىتتارىن تالقىلاسا, ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەدجليسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى زيافەت اسكەروۆپەن كەزدەسۋىندە كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ن.نىعماتۋليننىڭ تۇركى رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلى ۇلتتىق جينالىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇستافا شەنتوپپەن كەزدەسۋىندە قازاقستان-تۇركيا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارى تۋرالى ايتىلدى.
ن.نىعماتۋلين ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ سەيمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەميگيۋس جەمايتايتيسپەن پارلامەنتارالىق ديالوگتى نىعايتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارسا, قىرعىزستان پارلامەنتىنىڭ ۆيتسە-سپيكەرى اسەل كودۋرانوۆامەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى قازاقستان جانە قىرعىزستان پارلامەنتشىلەرىنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگىنىڭ ءوزارا بايلانىسىنا توقتالدى.
جيىن اياسىندا «استانا ۆەكتورى: سەنىمدىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق» جانە «قازاقستاندىق جاھاندىق باستامالارى – بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم يدەياسىن ىلگەرىلەتۋ» تاقىرىپتارى بويىنشا وتىرىستار ءوتتى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
