كەزەكتەن تىس جولداۋدىڭ جاريالانۋى وبەكتيۆتى جاعدايلاردان تۋىندادى. بۇل ەل دامۋىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كەيبىر ۇدەرىستەرى مەن قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەردىڭ سوڭعى جىلدارداعى ترەندتەرى ماسەلەلەردى تۋىنداتپاي تىپتەن مازاسىزداندىرماي قويمايدى.
ەلباسى قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى, اتاپ ايتقاندا تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. جولداۋدىڭ باستى ادرەساتى – قاتارداعى ادام, ونىڭ دەنساۋلىعى, ءال-اۋقاتى جانە قاۋىپسىزدىگى. دالىرەك ايتساق وقىتۋشى, دارىگەر, اۋىل تۇرعىنى, ازاماتتىق قىزمەتكەرلەر, كاسىپكەرلەر, جاستار مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نازارىندا بولادى.
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى ءاربىر ءىس-شارالار, باستامالار شىنايى جانە ناقتى تسيفرلارمەن, قاراجاتپەن ەكونوميكالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتىلگەن. اتالعان جاڭا ءىس-شارالار مەن باستامالارعا 1,5 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنۋدە. وسىلايشا, جالپى كۇن ءتارتىبى العا قويىلىپ, جاڭا باسىمدىقتار بەلگىلەندى.
العا قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى وتاندىق ەكسپورتقا باعىتتالعان وڭدەۋشى ەكونوميكانى دامىتۋ, بۇل ەل دامۋىنىڭ لوكوموتيۆى بولۋى كەرەك. نارىقتاعى ىشكى جانە سىرتقى سۇرانىسقا يە, تەرەڭدەتىلىپ قايتا وڭدەلگەن جوعارى ساپالى ونىمدەر كاسىپورىندارعا جوعارى كىرىستەر بەرۋمەن قاتار جۇمىس ورىندارىنا, سالىقتىق تۇسىمدەرگە كەپىلدىك بەرەدى.
قازاقستان ەكونوميكاسىن اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا قاراماستان, بۇگىندە قازاقستان كيىمگە – 99 پايىز, تاماق ونىمدەرىنە – 40 پايىز, جيھازدى قوسپاعاندا تۇتىنۋ تاۋارلارىنا 100 پايىز يمپورتقا تاۋەلدى. قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى جاعدايدى وزگەرتۋگە مۇمكىندىك جاساۋى كەرەك, جەرگىلىكتى شيكىزاتتان ءوزى وندىرەتىن ساپالى تاماق, كيىم مەن اياق كيىم, جيھاز, قۇرال-جابدىق, تۇرمىستىق تەحنيكا, ءدارى-دارمەكتەرگە ىشكى نارىقتى قاناعاتتاندىرىپ قويماي, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ قاراپايىم زاتتار يمپورتىنا تاۋەلدىلىگىن ەڭسەرىپ, ۇلتتىق جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ايتارلىقتاي كۇشەيتۋگە جاعداي جاساۋى كەرەك. ەكونوميكالىق تۇجىرىمدامانى ازىرلەۋشىلەر مەن ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى بويىنشا, «قاراپايىم زاتتار» ءوندىرىسى ەكونوميكا قۇرىلىمىندا ءىجو-ءنىڭ كەمىندە 1 پايىزىن قۇراۋى كەرەك.
قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ سالىق امنيستياسىن جۇرگىزۋ تۋرالى تاپسىرماسى بولماق. اتالعان ءىس-شارادا سالىقتىڭ نەگىزگى سوماسى تولەنگەن كەزدە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ايىپپۇل مەن ءوسىم بويىنشا قارىزدى تازارتۋعا جاعداي جاسايدى. بۇدان باسقا, جولداۋدا «بولاشاق ەكونوميكاسىنىڭ» يننوۆاتسيالىق دامۋىنا باستى نازار اۋداردى. وتكەن جىلى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قازاقستاندا بالامالى ەنەرگيانىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە جەل جانە گيدروەنەرگەتيكالىق قۇرىلعىلار ەلدە كەڭ تارالۋدا. جولداۋدا ايتىلعان باسقا يننوۆاتسيالىق باعىتتار بويىنشا دا وسى سياقتى جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولادى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءتيىمدى شەشىمدەر تابا ءبىلۋ ارقىلى زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرۋگە دايىن ەكەندىگىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى.
جولداۋداعى باستى ماسەلە – ادام كاپيتالىنا ينۆەستيتسيا سالۋ جانە ونىڭ الەۋمەتتىك باعدارلانۋى. بۇگىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ەلدەرىندە ءىجو-ءنىڭ دامۋىنا نازار اۋدارمايدى, ويتكەنى بۇل كورسەتكىشتىڭ حالىققا پايداسى شامالى. ولاردى ادامنىڭ باقىتتى بولۋ يندەكسى, جايلى ءومىر ءسۇرۋ مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى قىزىقتىرادى. پرەزيدەنت جەكە دەرەككوزدەر قوعامدىق ساۋالناما بويىنشا قازاقستاندىقتاردى ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن باعا سياقتى قىزمەت كورسەتۋلەر سالالارىنىڭ ساپاسى تولعاندىراتىنىن اتاپ ءوتتى. الدىڭعى باعدارلامالىق قۇجاتتاردا بۇل كومپونەنتتەر بولمادى دەۋدى بىلدىرمەيدى. الايدا, پرەزيدەنت قازىرگى ۇكىمەتكە جانە مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا جۇمىستارىندا كوزقاراستى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن جانە ماكروەكونوميكا بيىگىنەن تومەن ءتۇسۋدى, تيىمدىلىك ولشەمىن ءىجو-ءنىڭ ءوسۋى كورسەتكىشتەرى مەن ينفلياتسيا دەڭگەيىمەن ەمەس, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ وسۋىمەن ولشەۋدى قاتاڭ ۇسىندى.
جولداۋدا بەس جىل ىشىندە ءبىلىم بەرۋگە, عىلىمعا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋعا مەملەكەتتىك شىعىنداردى ەكى ەسە ۇلعايتۋ, ءىجو-ءنىڭ 10%-نا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى قويىلدى. بۇل بولاشاقتا مۋلتيپليكاتيۆتى تيىمدىلىك بەرەتىن شىعىستاردىڭ ماڭىزى زور كريتەريلەرى. وسىعان بايلانىستى ماڭىزدى پروبلەماعا توقاتالىپ وتكىم كەلەدى. كۇردەلى ءوندىرىس ءار ۋاقىتتا ادامدار اراسىندا قالادى. بۇگىندە ەلگە ميلليونداعان زاڭگەر, ەكونوميست, قارجىگەر قاجەت ەمەس. وكىنىشتىسى, قازاقستاندا ينجەنەرلىك مەكتەپتەر, اسىرەسە ورتا بۋىن مەكتەپتەر جۇيەسى بۇزىلدى, ارناۋلى ورتا كاسىپتىك ءبىلىمى بار ماماندار جەتكىلىكسىز. ءبىز ولاردى قالپىنا كەلتىرۋگە مىندەتتىمىز. ەلباسى بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتۋدا.
مىسالى, اقش-تا مامانداردىڭ نەگىزگى بولىگى جوعارى ءبىلىمى جوق ازاماتتار. ولار كوللەدجدەر مەن كاسىبي دايارلاۋ كۋرستارىن بىتىرۋشىلەر. قۇرال-جابدىقتاردى پايدالانۋعا جوعارى ءبىلىمنىڭ قاجەتتىگى شامالى, ورتاشا تەحنيكالىق ءبىلىم دە جەتكىلىكتى. بىزدە سوڭعى 20 جىلدا تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تىس قالدى. بۇگىندە ونى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ مىندەتى ماڭىزدى.
2019 جىل جاستارعا ارنالادى جانە جاستار جىلى دەپ اتالادى. زاڭناما بويىنشا جاستارعا 29 جاسقا دەيىنگى ازاماتتار جاتادى. ال 2019 جىل – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 28 جىلدىعى. بۇل جاس وتباسىلاردى, مامانداردى, ستۋدەنتتەردى قولداۋ شارالارىنىڭ ازىرلەنەتىنىن بىلدىرەدى. جاستار ساياساتىنىڭ ءىس-شارالار كەشەنى ازىرلەنەدى.
جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى مۇعالىمدەردىڭ پروبلەمالارىنا جان-جاقتى توقتالدى. بۇل «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» جاڭا زاڭ ازىرلەۋ تۋرالى تاپسىرما اياسىندا قارالادى. ەلباسى مۇعالىمنىڭ جۇكتەمەسىن قىسقارتۋ, ءۇش اۋىسىمدى ءبىلىم بەرۋ پروبلەماسىن شەشۋ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت مۇعالىمدەردى مىندەتتەرىنەن تىس جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتەيتىندەرگە نارازىلىق ءبىلدىردى. زاڭدى قابىلداۋ وسى ماسەلەلەردەگى جاعدايدى تۇزەيتىنىنە سەنەمىن.
العا قويعان ماقساتتاردى ءساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازاماتتاردىڭ كۇش-جىگەرى قاجەت. ءبىزدىڭ ارقايسىمىز وسىنى تۇسىنسەك جانە ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى مىندەتتى ىسكە اسىرۋعا قاتىسساق, وندا ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلت كوشباسشىمىز كورسەتكەن ماقساتتارعا قولجەتكىزەمىز جانە الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا مىندەتتى تۇردە كىرەتىن بولامىز.
ەدىل مامىتبەكوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
