ازات تۇرسىنحانوۆ 1998 جىلى 14 قىركۇيەكتە الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول 2003-2005 جىلدارى «استانا» حوككەي كلۋبىندا شابۋىلداۋشى بولعان. ءۇش جىل بۇرىن جاس حوككەيشى كاناداعا كەتىپتى. بۇعان دەيىن ازات كانادانىڭ تورونتو قالاسىندا GMHL ليگاسىندا وينادى. بۇگىندە وتانداسىمىز پەنسيلۆانيا شتاتىنداعى فيلادەلفيا قالاسىندا EHL (Eastern Hockey League) ليگاسىنداعى «Lehigh Valley» كومانداسىنىڭ كاپيتانى. اقش-تاعى شىعىس ليگاسىنىڭ جارتىلاي مەملەكەتتىك ستاتۋسى بولعاندىقتان لەگيونەرلەرگە قويىلعان شەكتەۋ بار. سوندىقتان كانادا ليگاسىمەن سالىستىرعاندا بۇل ەلدىڭ ويىنشىسى بولۋ كەز كەلگەن ويىنشىعا بۇيىرمايتىن باقىت. ال جەرلەسىمىز ازات بۇل ليگاعا ويىنشى بولعانىمەن قويماي, كوماندا كاپيتانى بولىپ ۇلگەردى. «استانا» حك-نان كەيىن جىگىتتىڭ ءومىرى تۇبەگەيلى وزگەرگەن. ازاتتىڭ جاسى 20-دا بولعاندىقتان كاسىبي حوككەيدە جارقىن بولاشاقتىڭ كۇتىپ تۇرعانى انىق. سوندىقتان سىزدەردى بۇل ويىنشىمەن الدىن الا تانىستىرۋدى ءجون كوردىك.
- ازات, حوككەيگە قالاي كەلدىڭ؟ نەلىكتەن سپورتتىڭ وسى ءتۇرى سەنى قىزىقتىردى؟
- بالا كۇنىمدە ۇيدە وتىرىپ, ءمۋلتفيلمدى ءجيى كورەتىنمىن. ول كەزدە ءبىز استانانىڭ «جاستار» شاعىن اۋدانىندا تۇراتىنبىز. تەلەديدار كورىپ وتىرعانىمدا اكەم كەلىپ, حوككەيگە باراتىنىمدى ايتتى. ارينە, ونى نە ءۇشىن ايتقانىن بىردەن تۇسىنبەدىم. اكەم تەلەديداردى ۇلتتىق حوككەي ليگاسىنىڭ ماتچىن كورسەتىپ جاتقان ارناعا اۋىستىردى. ءوزىم بالا كەزدەن قاننان قورقاتىن ەدىم. وسى ماتچتا ويىنشى شايبانىڭ استىندا قالىپ, شايبا ۆيزورعا قاراي ۇشىپ, ۆيزور سىنادى. ءوزىم العاش رەت كورىپ وتىرعاندىقتان شوشىپ وتىرمىن. ءبىر كەزدە ەكى ويىنشى ءبىر-ءبىرىنىڭ جاعاسىنا جارماسا كەتتى. قاننىڭ شىققانىن كورىپ, مۇنداي ويىندى قايتەم دەپ ويلادىم. سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى ۇنامايتىنىن جانە بارعىم كەلمەيتىنىن اكەمە ايتتىم. دەگەنمەن, كەلەسى كۇنى اتا-اناسى حوككەيگە بەرۋدى شەشكەن ءوزىمنىڭ جاعدايىمداعى دوسىممەن بىرگە حوككەيگە باردىق. سىرعاناۋدى ۇيرەنىپ, حوككەي ماعان ۇناي باستادى. مىنە, حوككەيگە وسىلاي كەلدىم.
- دەمەك, سەنىڭ دە سپورتتاعى جولىڭ سپورتقا اتا-اناسىنىڭ قالاۋىمەن بارعان بالالار سياقتى باستالعان ەكەن. قولىڭنان كەلگەنىنە قۋانىشتىمىن. ال كانادادا قالاي باستالدى؟ كاناداداعى قازاق حوككەيشىسى ءارى كوماندا كاپيتانى, وتە كەرەمەت ەستىلەدى.
- 16 جاسقا تولعانىمدا اكەمنىڭ دوسى كاناداعا بارىپ, مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى حوككەي ويىنىن تاماشالاۋدى ۇسىندى. انام تورونتودان جاتتىعۋى مەن تۇراتىن جەرى قامتىلعان لاگەر تاپتى. ول جاقتا رەسەي, بالتىق تەڭىزى ەلدەرىنەن كەلگەن شەتەلدىكتەردى كۇتىپ الىپ, ءبارىن ۇيىمداستىردى. كەيىن ماعان تورونتوداعى سپورت اكادەمياسىندا 11-سىنىپتى اياقتاۋدى ۇسىندى. ول جاقتا اقش پەن كانادانىڭ ءجاسوسپىرىم ليگاسىندا وينايتىن U16, U17, U18 كوماندالارى بولدى. مىنە, كاناداعا وسىلاي كەلدىم. العاشقى كەزدەردە وتە قيىن بولدى. ەگەر كانادادا ويىن ورنەگى تازا ءوز ستيلىندە بولسا, اقش-تا كۇشپەن ويناۋ كەرەك. ال بىزگە مۇنى بالا كەزدەن ۇيرەتپەگەن. سوندىقتان بەت-اۋزىم كوگەرىپ, جاراقاتتان كوز اشپادىم. بارلىق جەرىم اۋىراتىن. كەيىن ءۇش ماۋسىم بويى 21 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەر وينايتىن GMHL ليگاسىندا وينادىم. بۇل ليگادا ءبارى وتە ماڭىزدى: ويىنشىلاردىڭ اۋىسۋى, ستاتيستيكا, پلەي-وفف, فينال جانە كۋبوك. كاناداداعى ءۇش جىلىم وسىلاي ءوتتى. «نياگەرە»-مەن فينالدا جەڭىلىپ قالساق تا, بۇل ماعان ۇلكەن تاجىريبە سىيلاعان ويىن بولدى. ايتپاقشى, بۇل «بارىستا» وينايتىن كەۆينا دەللماننىڭ تۋعان جەرىنەن شىققان كلۋب.
– اقش-قا قالاي بارىپ ءجۇرسىڭ؟
– باپكەرىم فيلادەلفياعا كەتىپ قالدى. كەيىن مەنى EHL-دا ويناۋعا شاقىردى. EHL – جاستار اراسىنداعى جارتىلاي مەملەكەتتىك ليگا. ونداعى كوماندالاردا ءۇش لەگيونەرمەن عانا ويناۋعا رۇقسات ەتىلگەن. قالعاندارىنىڭ ءبارى امەريكالىق بولۋى ءتيىس. ياعني, وندا جەرگىلىكتى جاستارعا باسىمدىق بەرەدى. بىراق باپكەرىم ماعان حابارلاسىپ, ءالى كوپ نارسەگە باۋليتىنىن ايتتى.
– كاناداداعى العاشقى باپكەرىڭ سەنى كورگەندە ءبىرىنشى نە ايتتى؟
– دەنە ءبىتىمىمنىڭ ىرىلىگى بويىنشا ەشقاشان كوزگە تۇسكەن ەمەسپىن. كيىم اۋىستىراتىن بولمەگە كىردىم. باپكەر مەنەن «شىنىمەن 17 جاستاسىڭ با؟!» دەپ سۇرادى. ول كەزدە اعىلشىنشا دىم قاقپايتىنمىن. بار ايتقانىم «سالەمەتسىز بە» بولدى (كۇلدى). بىرنەشە ويىننان كەيىن باپكەر بولاشاعىم بار ەكەنىن ايتتى. ءالى ەسىمدە. 2017 جىلى تورونتودا ءبىر ماتچتا ايدىنعا شىقتىم. ويىن جۇرمەي جاتىر. قانشا تالپىنسام دا تۇك شىقپادى. باپكەر سول كەزدە «يززي, مەنى ول جاقتا وسىلاي اتايدى. ويىنعا جۇگىرە بەرمە, ول ساعان ءوزى كەلۋى كەرەك», دەدى. سول كەزدە عانا ەركىن كوسىلىپ, ويىننان ءلاززات الدىم. اقىرىندا حەت-تريك جاسادىم. كەيىننەن تاعى ءۇش شايبا سوقتىم. باپكەر سەنىمدى اقتاعانىم ءۇشىن قاتتى قۋاندى.
- كانادا مەن قازاقستان جاستار حوككەيىندە قانداي ايىرماشىلىقتار بار؟
- ايىرماشىلىقتارى وتە كوپ. مۇندا ۋنيۆەرسيتەت ليگاسى مەن كاسىبي ليگالاردا ويناۋ مۇمكىندىگى بار. ويىن ءستيلى باسقا. جاتتىقتىرۋشىلار قاتە جىبەرسەڭ, جازالامايدى. حوككەي – شايبا ءۇشىن شايقاساتىن مىقتى ويىن. جاتتىقتىرۋشىلار ءۇشىن سەنىڭ ناتيجەلى ويىنىڭ ماڭىزدى. ولار ءاربىر ويىنشىنىڭ جەكە پوتەنتسيالىن انىقتاپ, ءوز-وزىنە سەنۋگە, جاڭا نارسە ۇيرەتۋگە كومەكتەسىپ وتىرادى. قازاقستانداعى حوككەي ەۋروپالىق ستيلگە ۇقسايتىن سياقتى, ويىن الاڭى مۇندا كەڭىرەك.
- ساعان امەريكاداعى نە نارسە ۇنامايدى؟
- ادامداردىڭ كولىك جۇرگىزۋى ۇنامايدى.
- قازاقستاندا دا بۇل ماسەلە ءماز ەمەس سەكىلدى...
- ءيا. مەن قازاقستانداعى كولىك جۇرگىزۋشىلەردى سىناۋشى ەدىم. الايدا قازاقستاندىقتار كولىكتى قانشا ناشار جۇرگىزسە دە, جول كولىك ەرەجەلەرىن بىلەدى. ال مۇنداعى حالىق قاراپايىم جول ەرەجەلەرىن دە بىلمەيدى.
- سەنى كوماندا كاپيتانى ەتىپ سايلادى. مۇز ايدىنىنداعى ليدەرلىك قاسيەتىڭدى كيىم اۋىستىرۋ بولمەسىندە دە قابىلداي ما؟
- فيلادەلفياعا جاي عانا حوككەي وينايمىن دەگەن ويمەن كەلگەم. الايدا جاتتىقتىرۋشىمەن جانە وسىنداعى جىگىتتەرمەن مۇنداي جاقسى قارىم-قاتىناستا بولامىن دەپ كۇتپەگەم. جاتتىقتىرۋشىمىزبەن جانە توپتاعى جىگىتتەرمەن اراداعى سەنىم مىقتى. مەن نەگىزى تابيعاتىم بويىنشا ليدەر ەمەس ەدىم. الايدا تاعدىر ماعان بيىل وسىنداي باق بۇيىرتتى. جىگىتتەر مەنى مۇز الاڭىندا قالاي سىيلاسا, كيىنۋ بولمەسىندە دە سولاي قۇرمەتتەيدى. كەيدە كاپيتان ەكەنىمدى ەسكەرىپ, جىگىتتەرگە بۇيىرىپ قالجىڭدايتىنىم بار. (كۇلەدى)
شىندىعىندا مەن وزىمنەن كەيىنگى جاس حوككەيشىلەرگە ۇلگى بولعىم كەلەدى.
مۇنداعىلاردىڭ كوبىسى قازاقستاننىڭ قانداي ەل ەكەنىن بىلمەيدى. مەن ولارعا ءوز ەلىم جايىندا كوپ نارسەلەردى ايتىپ ماقتانام. ءبىر قىزىعى, ولار گەننادي گولوۆكيندى جاقسى بىلەدى. ءبىر كۇنى اۆتوبۋستا كەلە جاتىپ, ەكى جىگىتتىڭ گولوۆكين جەڭىلىپ قالدى دەپ اڭگىمەلەسىپ وتىرعانىن قۇلاعىم شالىپ قالدى. سول ساتتە قاتتى قۋانعانىم بار. ولار گولوۆكيننىڭ جانكۇيەرلەرى ەكەن. ول قازىر قازاقستان اتىن الەمگە تانىتىپ جۇرگەن مىقتى بوكسشى. ءوزىن الەمدىك دەڭگەيدە مويىنداتقان سپورتشى دەپ ويلايمىن.
– كلۋبتىڭ قازىرگى ماقساتى قانداي؟
– پلەي-وففقا ءوتۋ. وندا ليگاداعى ۇزدىك كوماندالار ونەر كورسەتەدى. كەيىن كورە جاتارمىز. ءبىزدىڭ قۇرامامىز وتە جاس. سوندىقتان بيىك بەلەستى باعىندىرۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەك ەتۋ قاجەت. قازىر ءبىزدىڭ قۇرامامىز تولىقتاي جاڭارعان. نەگىزگى ويىنشىلار ءالى انىقتالمادى. ءوزارا تۇسىنىستىگىمىزدى جەتىلدىرۋ قاجەت.
– بولاشاقتا ءوزىڭدى قالاي ەلەستەتەسىڭ؟
– ازىرگە كاسىبيلىككە اسىعىپ جۇرگەنىم جوق. بىراق شاقىرىپ جاتسا, باراتىن ەدىم. قازىرگى تاڭدا باستى ماقساتىم – وقۋ جانە ۋنيۆەرسيتەتارالىق ليگا.
– قورقاق حوككەي وينامايدى. ال سەن نەدەن قورقاسىڭ؟
– ومىرلىك تۇرعىدا ەشتەڭەدەن قورىقپايمىن. ماسەلەن, باسىما كىرپىش ءتۇسىپ كەتەدى نەمەسە كولىك قاعادى, جىرتقىش اڭ مەن جاندىكتەن قورىققان ەمەسپىن. ەگەر مەندە قانداي دا ءبىر قورقۋ سەزىمى ويانسا, وندا تەك حوككەيگە قاتىستى بولاتىن شىعار. ماسەلەن, جاراقات الىپ, قايتا الاڭعا شىعا الماۋدى ۋايىمدايمىن. حوككەيدى وتە قاتتى جاقسى كورەمىن, سوندىقتان ونى وكىنىشپەن اياقتاعىم كەلمەيدى.
– «بارىستىڭ» ويىنىن باقىلايسىڭ با؟ ماتچتارىنا باردىڭ با؟
– بۇرىن كورىپ تۇراتىنمىن. قازىر ءوز ويىنىم كوپ بولعاندىقتان, قاراپ وتىرۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە, دوستارىم ونەر كورسەتەتىن امەريكالىق كلۋبتاردىڭ ماتچتارىن كورىپ تۇرامىن.جالپى, «بارىستىڭ» ويىنىنا بالا كەزدەن كوپ باردىم عوي. اسىرەسە, قۇرلىقتىق حوككەي ليگاسىندا ەمەس, ىشكى بىرىنشىلىكتە ونەر كورسەتىپ جۇرگەندە كوپ كورەتىن ەدىم. «قازاقستان» سپورت كەشەنى مەن ءۇشىن الىپ عيمارات سەكىلدى كورىنەتىن. ودان بولەك, دوستارىمنىڭ كوبى «سنەجنىي بارىستا» تەر توگەتىندىكتەن, سولاردىڭ ماتچتارىن قارايمىن.
– ءوزىڭ وينايتىن ليگاداعى كورەرمەننىڭ جينالۋى تۋرالى ايتا كەتسەڭ؟
– امەريكادا كورەرمەننەن ماسەلە تۋىندامايدى. جاسوسپىرىمدەر عانا ەمەس, بالالاردىڭ ويىنىنا دا ستاديونعا ادام تولىپ قالادى. مۇندا حوككەيدى جاقسى كورەدى.اسىرەسە, كانادا مەن اقش-تا ايدىنعا اعىلعاندار سانىندا ەسەپ جوق. كانادادا جۇما كۇنگى ماتچتاردا ستاديون اۋزى-مۇرنىنا شىعىپ تولادى. كورەرمەندەر ءبىر ساتكە عانا ەمەس, ءاردايىم كوپ كەلەدى.
– ال قازاقستاندا شە؟
– بىزدە كورەرمەن جيناۋ قيىن. استانادا حوككەيدى جاقسى كورسە دە, ستاديون لىق تولا بەرمەيدى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە بۇل وزگەرەدى دەپ ويلايمىن. كاسىبي حوككەي دامىپ, وعان قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. ەندەشە, كورەرمەن دە كوپ جينالاتىنى انىق. بۇل ءۇشىن ءالى كوپ جۇمىس اتقارۋ كەرەك.
– ۇلتتىق حوككەي ليگاسىنىڭ ويىندارىنا باراسىڭ با؟
– ءيا. العاش رەت تورونتوداعى ماتچقا باردىم. دوستارىمىزبەن تاكسي شاقىرىپ, ستاديونعا جەتتىك. بىلتىر «دەترويت رەد ۋينگزدىڭ» ويىندارىنا ءجيى باراتىن ەدىم. ويتكەنى كانادادا تۇراتىن جەرىم ميچيگان شتاتىمەن قيىلىسىپ جاتقاندىقتان, دەترويتقا جەتۋ ارى كەتسە جارتى ساعات ۋاقىت الاتىن. ونىڭ ۇستىنە, «دەترويتتىڭ» بيلەتتەرى ارزان. ال «تورونتو» ۇحل-داعى ەڭ قىمبات بيلەت ساتاتىن كلۋب سانالادى. ماسەلەن, ءبىر ويىنعا كىرۋ ءۇشىن 100 دوللار تولەۋ كەرەك.
– ۇحل-داعى سۇيىكتى كلۋبىڭ قايسى؟
– «داللاس ستارز». ولاردىڭ ويىنىن كورگەن ۇنايدى. تاياۋدا رەسەيلىك شابۋىلشى ۆالەري نيچۋشكين سوندا قايتا ورالدى. رادۋلوۆ, حۋدوبين, كاپيتان دجەيمي بەنن, تايلەر سەگين سەكىلدى سايىپقىراندار كەلىسىمشارت مەرزىمىن 8 جىلعا ۇزارتتى. ونىڭ ۇستىنە, ولاردىڭ قورعانىسى مىعىم. بيىل «داللاس» فينالدا وينايتىنىنا ءباس تىگەمىن.
– ويىنشىلار ىشىندە قايسىسى ءوز ونەرىمەن تاڭعالدىرادى؟
– ءدال قازىر مەتت بارزالدى («نيۋ-يورك ايلەندەرس» شابۋىلشىسى) تاڭدايمىن. ول – تاڭعاجايىپ ويىنشى. كونكيمەن ۇشىپ جۇرگەندەي اسەر ەتەدى. ونىڭ جاسى نەبارى 21-دە عانا. بۇدان بولەك, الاڭداعى ويلانۋى ەرەكشە, جىلدامدىعىنا كوز ىلەسپەيدى, وتە شەبەر. ونىمەن جارىسۋ وتە قيىن. سوندىقتان قارسىلاس ءۇشىن قاۋىپتى حوككەيشى. ونى بەكەردەن-بەكەر ۇحل-دىڭ ۇزدىك جاس ويىنشىسى اتامايدى.
– وكىنەتىن نارسەڭ بار ما؟
– البەتتە. مەنىڭشە, ەلدىڭ ءبارى ءبىر ساتكە وتكەن شاققا ورالىپ, وزگەرتكىسى كەلەتىن ءسات بولادى. ونداي مەندە دە بار. بۇل تۋرالى بىراق ايتپايمىن, ويتكەنى جەكە سىرىم بۇل. ەگەر مەندە وتكەندە وزگەرتەتىن مۇمكىندىك بولعاندا, ونى دۇرىستايتىن ەدىم. بىراق قازىرگى تاڭدا ونى ويلاۋدىڭ قاجەتى جوق. ءومىر جالعاسادى, اعىسقا ەرۋ كەرەك.
– قىزىڭ بار ما؟
– جوق.
– الەۋمەتتىك جەلىلەر شە؟
– تىركەلگەنمىن, بىراق ءجيى وتىرمايمىن. وعان ۋاقىت جوق. ادامدار ماعان پىكىر جازىپ, مەن ءۇشىن قۋانادى. ولاردىڭ ىزگى تىلەكتەرى ءۇشىن العىس ايتىپ, بارىنە جاۋاپ جازا الماعانىم ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىن. كۇندەلىكتى جاسايتىن جاتتىعۋدان قول بوسامايدى. ەكى رەت مۇزدا جاتتىعامىز, كەيىننەن جەكە شەبەرلىكتى شىڭدايمىز. دەمالىس كۇندەرى ويىن بولادى. ماۋسىم بويىنا 50-دەن استام ماتچقا قاتىسادى ەكەنبىز. الايدا ىشتەي مەن قازاقستاندىقتارمەن بىرگەمىن. اتا-اناما قولداعانى ءۇشىن العىس ايتامىن.
– ەگەر حوككەي بولماعاندا نەمەن اينالىساتىن ەدىڭ؟
– باسكەتبول. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندا باسكەتبول دا قاتتى دامىماعان.
سۇحباتتاسقان مارلەن بەيسەباەۆ
