– جانات بوستان ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورى (قرۇق) ەلىمىزدىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىندە نەگىزگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىنداعى قوردىڭ قاراجاتى سالىنعان ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدىڭ قۇرىلىمى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.
– قرۇق قۇرىلىمى تۇراقتاندىرۋ جانە جيناق پورتفەلدەرىنەن تۇرادى. تۇراقتاندىرۋ پورتفەلى قرۇق وتىمدىلىگىنىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن قاجەت. اقش-تىڭ 6 ايلىق قازىناشىلىق وبليگاتسيالارىنىڭ يندەكسى تۇراقتاندىرۋ پورتفەلى ءۇشىن ەتالون پورتفەلى بولىپ سانالادى. ءوز كەزەگىندە, جيناق پورتفەلىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى قاراجاتتى جيناقتاۋ مەن ساقتاۋ, سونداي-اق تاۋەكەلدىڭ ءتيىستى دەڭگەيى بولعان كەزدە ۇزاق مەرزىمدى بولاشاقتا كىرىستىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ بولماق.
2016 جىلدىڭ سوڭىندا ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن قالىپتاستىرۋ مەن پايدالانۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى, وندا جيناق پورتفەلىنىڭ اكتيۆتەرىن كونسەرۆاتيۆتى بولۋدەن 3-5 جىل ىشىندە اكتيۆتەردى بارىنشا تەڭگەرىمدى ستراتەگيالىق بولۋگە ءوتۋ كوزدەلەدى.
قرۇق اكتيۆتەرىن جاڭا ءبولۋ شەڭبەرىندە جيناق پورتفەلىنىڭ قۇرامىنداعى اكتسيالار ۇلەسىن 20%-دان 35%-عا دەيىن, بالاما قۇرالدار پورتفەلىن 5%-عا دەيىنگى ۇلەستىك سالماقپەن قۇرۋ, سونداي-اق وبليگاتسيالار ۇلەسىن 80%-دان 60%-عا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىز وبليگاتسيالارىنىڭ پورتفەلى ءۇشىن ەتالوندىق كومپوزيتتىك يندەكسكە مىناداي ۇلەستىك سالماقتارى بار يندەكستەر كىرەدى: اقش – 55%, ەۋرو ايماق – 15%, ۇلىبريتانيا – 10%, جاپونيا – 5%, اۋستراليا – 5%, كانادا – 5%, وڭتۇستىك كورەيا – 5%. 2018 جىلعى قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا اكتسيالار پورتفەلىنە 37 ەلدىڭ ەميتەنتتەرىنىڭ اكتسيالارى كىرەدى. نەگىزگى ينۆەستيتسيالاۋ ۆاليۋتالارى مىنالار: اقش دوللارى – اكتسيالار پورتفەلىنەن 60,10%, ەۋرو – 13,18%, فۋنت ستەرلينگى – 8,64%, جاپون يەناسى – 8,36%, كانادا دوللارى – 2,87%, شۆەيتساريا فرانكى – 2,43%, اۋستراليا دوللارى – 1,55%, قالعان ۆاليۋتالار – 2,87%.
– قازىرگى ۋاقىتتا قرۇق پورتفەلىندەگى قانداي قۇرالدار بارىنشا كوپ تابىس اكەلەدى؟
– تاريحي تۇرعىدان اكتسيالارعا ينۆەستيتسيالار بارىنشا جوعارى كىرىستىلىكتى كورسەتىپ وتىر. قرۇق جيناق پورتفەلىنىڭ قۇرامىنداعى اكتسيالارعا ينۆەستيتسيالاۋ اكتيۆتەردى ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتىن جالعاستىرۋعا جانە ۇزاق مەرزىمدى كۇتىلەتىن كىرىستىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. اكتسيالار بويىنشا كىرىستىلىكتىڭ جوعارى كورسەتكىشى بارىنشا جوعارى نارىقتىق قۇبىلمالىلىقپەن سيپاتتالادى. مىسالى, 2017 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا اكتسيالار پورتفەلىنىڭ كىرىستىلىگى 22,81%, ال 2018 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا (-)0,48% بولدى. سوندىقتان ۇزاق مەرزىمدى بولاشاقتا كىرىستىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا العا قويىلعان ماقساتتاردى ەسكەرە وتىرىپ كىرىستىلىك كورسەتكىشتەرىن باعالاعان دۇرىس.
– ۇلتتىق بانك وڭتۇستىك ازيانىڭ تەز دامىپ كەلە جاتقان نارىقتارىن ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن تارتىمدى ايماق رەتىندە قاراستىرا ما؟
– وسىعان دەيىن اتاپ وتكەن قرۇق اكتيۆتەرىن جاڭا ءبولۋ وبليگاتسيالار پورتفەلىنىڭ ىشىندە دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىز وبليگاتسيالارىنا (35%), كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالارعا (10%) جانە دامۋشى مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىز وبليگاتسيالارىنا (15%) ءبولۋدى دە بولجايدى. دامۋشى مەملەكەتتەردىڭ اقش دوللارىمەن دەنومينيرلەنگەن تاۋەلسىز وبليگاتسيالارىنىڭ پورتفەلى ءۇشىن ەتالوندىق يندەكسكە كرەديتتىك رەيتينگى ۆۆ (S&P)-دان تومەن ەمەس ەلدەر كىرەدى. بۇل ولشەمشارتقا يندونەزيا جانە فيليپپين سياقتى ەلدەر سايكەس كەلەدى, وسىلايشا, دامۋشى نارىقتارعا ينۆەستيتسيالاۋ وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ءوڭىرىن ءىشىنارا قامتيدى.
– ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلىندەگى دوللارلىق قاعازداردىڭ ۇلەسى قانداي؟ بۇل ۇلەس وتكەن بىرنەشە جىلدا قالاي وزگەردى؟
– اقش دوللارىمەن دەنومينيرلەنگەن باعالى قاعازداردىڭ ۇلەسى الەمدەگى باسقا تاۋەلسىز قورلارداعى سياقتى قرۇق اكتيۆتەرىندە دە ءداستۇرلى تۇردە اۋقىمدى سانالادى. قرۇق تۇراقتاندىرۋ پورتفەلىنىڭ اكتيۆتەرى 99,99%-عا اقش دوللارىمەن دەنومينيرلەنگەن.
2017 جىلعى ماۋسىمدا قرۇق جيناق پورتفەلىنىڭ قۇرامىندا ۆاليۋتالىق قۇبىلمالىلىقتى تومەندەتۋ, سونداي-اق كىرىستىلىك مولشەرلەمەسى تارتىمسىز ەلدەرگە سالۋ ۇلەسىن ازايتۋ ماقساتىندا تىركەلگەن كىرىستىلىگى بار باعالى قاعازدار ءۇشىن اقش دوللارىمەن اكتيۆتەردىڭ ۇلەسى 45%-دان 10 پايىزدىق تارماققا ۇلعايتىلدى. وسىلايشا اعىمداعى ساتتە جيناق پورتفەلىنىڭ قۇرامىندا دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىز وبليگاتسيالار پورتفەلى ءۇشىن ەتالوندىق كومپوزيتتىك يندەكستەگى اقش دوللارىمەن اكتيۆتەردىڭ ۇلەس سالماعى 55%-دى قۇرايدى.
MSCI World يندەكسى اكتسيالارعا ينۆەستيتسيالار ءۇشىن ەتالوندىق پورتفەل بولادى. بۇل يندەكسكە كىرەتىن باعالى قاعازداردىڭ 55%-دان استامى اقش دوللارىمەن دەنومينيرلەنگەن. 2018 جىلعى قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا اكتسيالار پورتفەلىنىڭ قۇرامىنداعى دوللاردىڭ ۇلەسى 60,10% بولدى.
– ۇلتتىق بانك پورتفەلدە قىتاي ەميتەنتتەرى قۇرالدارىنىڭ ۇلەسىن ءوسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر ما؟ بۇل قاعازدار دوللارمەن دەنومينيرلەنگەن بە الدە ۇلتتىق بانك يۋانعا ءتان تاۋەكەلدەردى وزىنە قابىلداي ما؟
– قازىرگى كەزدە قرۇق مەن بجزق اكتيۆتەرىندە يۋانمەن دەنومينيرلەنگەن قارجى قۇرالدارى جوق. سونىمەن بىرگە قىتايدىڭ نارىعىن ىرىقتاندىرۋ جاعدايىندا يۋانمەن دەنومينيرلەنگەن قارجى اكتيۆتەرى كاپيتالدىڭ الەمدىك نارىعىنىڭ اجىراماس بولىگى بولادى. قىتاي قاعازدارىن MSCI جانە Bloomberg يندەكستەرىنە قوسۋ ولارعا ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلار تاراپىنان سۇرانىستىڭ ۇلعايۋىنا اپارۋى مۇمكىن. وسىعان وراي ۇلتتىق بانك يۋان جانە قىتايدىڭ باعالى قاعازدارى اينالاسىنداعى اعىمداعى جاعدايدى, سونداي-اق اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا جانجالىنىڭ دامۋىن تۇراقتى نەگىزدە قاداعالايدى.
– پورتفەلدە رەسەي ەميتەنتتەرىنىڭ قاعازدارى بار ما؟ رف-عا قاتىستى سانكتسيالارعا قاتىستى احۋال ۇلتتىق بانكتىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنا اسەر ەتە مە؟
– قازىرگى كەزدە قرۇق پورتفەلىندە رەسەيلىك ەميتەنتتەردىڭ باعالى قاعازدارى جوق. وسىلايشا رەسەي فەدەراتسياسىنا قاتىستى سانكتسيالار ۇلتتىق قوردىڭ اعىمداعى ينۆەستيتسيالارىنا تىكەلەي اسەر ەتپەيدى.
– ۇلتتىق قوردىڭ اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرگى ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىگى قانداي؟ بۇل كورسەتكىشكە ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعى قالاي اسەر ەتتى؟
– قرۇق-نىڭ اكتيۆتەرىن ۇلتتىق بانك شەتەلدىك قارجى نارىقتارىنداعى اينالىستاعى قارجى قۇرالدارىنا ينۆەستيتسيالايدى. قور اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگىن ەسەپتەۋ نەگىزگى ۆاليۋتا – اقش دوللارىمەن جۇرگىزىلەدى. وسىلايشا اقش دوللارىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قاتىستى ايىرباستاۋ باعامى قرۇق كىرىستىلىگىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە اسەر ەتپەيدى, سەبەبى ول اقش دوللارىمەن كورسەتىلەدى.
اكتيۆتەردى ۆاليۋتالارمەن ءارتاراپتاندىرۋدى ساقتاۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى اقش دوللارىمەن كورسەتىلگەن كىرىستىلىككە اقش دوللارىنىڭ باسقا الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاتىستى باعامىنىڭ وزگەرۋى اسەر ەتەدى. 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرى اقش دوللارىنىڭ نىعايۋى اعىمداعى تەرىس كىرىستىلىككە اكەپ سوقتى, ول ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا (-)0,73%-دى قۇرادى. سونىمەن بىرگە قوردىڭ قۇرىلعاننان بەرى 2018 جىلعى 30 ماۋسىمعا دەيىنگى ۋاقىتتاعى كىرىستىلىگى 79,51% بولدى, بۇل جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا 3,54%-دى قۇرايدى. قرۇق-نىڭ سوڭعى 5 جىلداعى جيىنتىق كىرىستىلىگى 8,12%, ال سوڭعى 3 جىلداعى كىرىستىلىگى 5,87% بولدى. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قرۇق كىرىستىلىگى 7,61%-دى قۇرادى.
– ۇلتتىق بانكتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قىزمەتى – بجزق اكتيۆتەرىن باسقارۋ. ۇلتتىق بانكتىڭ اكتيۆتەردىڭ ءبىر بولىگىن سىرتقى باسقارۋعا بەرۋ ساتىسىندا ەكەندىگى بەلگىلى. بجزق اكتيۆتەرىنىڭ قانداي ۇلەسىن قازىر ۇلتتىق بانك دەربەس باسقارىپ وتىر, قانداي بولىگى تىسقارى باسقارۋشىلاردىڭ باسقارۋىنا بەرىلدى؟
– 2018 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرى پورتفەلىنىڭ كولەمى 8,9 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل رەتتە سىرتقى باسقارۋدا 79,4 ملرد تەڭگە نەمەسە زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ 0,9%-ى بار.
قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك «جاھاندىق اكتيۆ اكتسيالار» جانە «جاھاندىق پاسسيۆ اكتسيالار» مانداتتارى شەڭبەرىندە شەتەلدىك باسقارۋشى كومپانيالاردى تاڭداۋ جانە تارتۋ بويىنشا جان-جاقتى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, پورتفەلدەردىڭ ولشەمدەرى, ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا جانە سەنىمگەرلىك باسقارۋدىڭ باسقا دا تالاپتارى تالقىلانۋدا, سونداي-اق اكتسيالار نارىعىنا ينۆەستيتسيالاۋدىڭ نەعۇرلىم قولايلى ءساتىن ايقىنداۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. اكتسيالار نارىعىنا كىرۋدىڭ قولايلى ءساتىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, بجزق-نىڭ اكتيۆتەرىن كورسەتىلگەن مانداتتار بويىنشا سىرتقى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا تارتۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
ۇلتتىق بانك «اقش دوللارىمەن نومينيرلەنگەن, كاپيتالداندىرىلۋى جوعارى ينۆەستيتسيالىق دەڭگەيدەگى جاھاندىق كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالار» مانداتى بويىنشا شەتەلدىك باسقارۋشى كومپانيالاردى تارتۋ جونىندەگى جۇمىستى دا جۇرگىزۋدە.
ۇلتتىق بانك بجزق-نىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن بەرمەيتىنىن, ۇلتتىق بانكتىڭ شارتتى كەز كەلگەن ساتتە بۇزۋ قۇقىعىمەن ينۆەستيتسيالىق شەكتەۋلەر شەڭبەرىندە بجزق اكتيۆتەرىنىڭ ءبىر بولىگىن باسقارۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردى شەتەلدىك باسقارۋشى كومپانيالارعا بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. وسىلايشا بجزق-نىڭ سىرتقى سەنىمگەرلىك باسقارۋداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرى كەز كەلگەن جاعدايدا ۇلتتىق بانكتىڭ كاستوديان-بانكتەگى شوتتارىندا قالادى.
– بجزق-نىڭ ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىنداعى پورتفەلىنىڭ قۇرىلىمى قانداي؟
– 2018 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا ۆاليۋتالىق اكتيۆتەردىڭ ۇلەسىنە جالپى پورتفەلدىڭ 30,9%-ى تيەسىلى, ونىڭ 30,5%-ىن اقش دوللارى, 0,3%-ىن رەسەي ءرۋبلى جانە 0,1%-ىن باسقا دا ۆاليۋتالار قۇرايدى.
قاراستىرىلىپ وتىرعان كۇنگى جاعداي بويىنشا ينۆەستيتسيالاردىڭ نەگىزگى ۇلەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەميتەنتتەرىنىڭ قارجى قۇرالدارىنا تيەسىلى. ولاردىڭ پورتفەلدەگى ۇلەسى – 77,4%. اقش ەميتەنتتەرىنىڭ ۇلەسى – 7,2%, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇلەسى – 3,4%. 12,0% مولشەرىندەگى قالعان بولىگى حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ جانە فرانتسيا, نيدەرلاند, سينگاپۋر, يندونەزيا, مەكسيكا, پەرۋ جانە باسقا دا شەت مەملەكەتتەر ەميتەنتتەرىنىڭ قارجى قۇرالدارىنا تيەسىلى.
قارجى قۇرالدارىنىڭ تۇرلەرى بويىنشا بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى 86,7%-عا وبليگاتسيالاردان, 9,1%-عا دەپوزيتتەردەن, 2,0%-عا اكتسيالاردان, 1,3%-عا اقشادان جانە رەپو-دان, سونداي-اق 0,9%-عا سىرتقى باسقارۋداعى اكتيۆتەردەن تۇرادى.
– دوللاردىڭ الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, دامۋشى نارىقتاردىڭ ۆاليۋتالارىنا قاتىستى نىعايعانىن ەسكەرسەك, بجزق پورتفەلىندەگى دوللارمەن سالىنعان قۇرالداردىڭ ۇلەسى ۇلعايىپ جاتىر ما؟
– 2016 جىلدان بەرى ۇلتتىق بانك بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ پورتفەلىن ءارتاراپتاندىرۋ, ونىڭ ىشىندە بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ۆاليۋتالىق ۇلەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ جانە ونى 30% دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋ ەسەبىنەن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. 2016 جىلعى 1 قاڭتار – 2018 جىلعى 30 قىركۇيەك ارالىعىنداعى كەزەڭدە زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ۆاليۋتالىق ۇلەسى پورتفەلدىڭ 17%-دان 31%-نا دەيىن ۇلعايتىلدى. ۆاليۋتالىق پوزيتسيانىڭ بولۋى ەلدەر بويىنشا ينۆەستيتسيالار گەوگرافياسىن جانە ساتىپ الىناتىن قارجى قۇرالدارىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋگە, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدىڭ ساپاسى مەن وتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ۇلتتىق ۆاليۋتا السىرەگەن كەزەڭدەردە سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ۆاليۋتالىق بولىگىنىڭ قولداۋ كورسەتىلەتىن ۇلەسى بۇگىندە وڭتايلى جانە ىشكى ەكونوميكانى بجزق-نىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ەسەبىنەن ساتىپ الۋعا رۇقسات ەتىلگەن سەنىمدى قۇرالدار تىزبەسىنە ينۆەستيتسيالاۋ ارقىلى قورلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– بجزق اكتيۆتەرىنىڭ جىلدىڭ باسىنان بەرگى ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىگى قانداي؟ ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعى بۇل كورسەتكىشكە قالاي اسەر ەتتى؟
– 2018 جىلعى 9 ايدا بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ بجزق سالىمشىلارىنىڭ شوتتارىنا بولىنگەن كىرىستىلىگى ينفلياتسيا دەڭگەيى 3,3% مولشەرىندە قالىپتاسقان كەزدە 7,75%-دى قۇرادى. وسىلايشا 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرى بجزق-نىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرى بويىنشا 4,45% مولشەرىندە ناقتى كىرىستىلىك قامتاماسىز ەتىلدى.
باعامدىق اسىرا باعالاۋدان تۇسەتىن كىرىستەردىڭ 2018 جىلعى 9 ايداعى جالپى ينۆەستيتسيالىق كىرىستەگى ۇلەسى شامامەن 37% بولدى. باعالى قاعازدار, دەپوزيتتەر جانە باسقا دا قارجى قۇرالدارى بويىنشا سىياقى تۇرىندەگى كىرىستەر ۇلەسى شامامەن 63%-دى قۇرايدى.
– بجزق پورتفەلىندەگى دەفولتتىق قۇرالداردىڭ ۇلەسى قانداي؟
– بۇگىندە بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ پورتفەلىندەگى دەفولتتىق قارجى قۇرالدارى قۇنسىزدانعان جانە سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ كولەمىنە اسەر ەتپەيدى. مۇنداي ەميتەنتتەر مىندەتتەمەلەرىنىڭ نومينالدىق قۇنى بويىنشا كولەمى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ 1%-نا جەتپەيدى. بجزق-نىڭ بارلىق بورىشكەرلەرىنە قاتىستى سالىنعان قاراجاتتى قايتارۋعا باعىتتالعان شاعىم-تالاپ ەتۋ جانە باسقا دا جۇمىستار بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»