رۋحانيات • 01 قاراشا, 2018

ولار اسىلدىڭ سىنىعى ەدى

1315 رەت
كورسەتىلدى
18 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىل دالا دانىشپانى اتانعان شاكارىم قاجىنىڭ تۋعانىنا 160 جىل تولدى. وكىنىشكە قاراي, وسىدان ون جىل بۇرىنعىداي ەمەس, مەرزىمدى باسپاسوزدە «قازاقتىڭ باس اقىنى» (احمەت بايتۇرسىنوۆ) ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ باستى شاكىرتى تۋرالى ماقالالار ازىرگە ازداۋ بولىپ تۇر. سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىمەن بەرگى ۇرپاق كوزىن كورىپ ۇلگەرگەن قاجىنىڭ ۇلى احات اتا مەن نەمەرەسى مەرەكە اعا تۋرالى ءسوز قوزعاعاندى ءجون كورگەن ەدىك. سونىمەن...

ولار اسىلدىڭ سىنىعى ەدى

سۋرەتتەردە: جيدەباي­داعى اباي-شاكارىم كەسەنەسى; احات اتا ابايلىق سازگەر ارعىن­بەك­­ احمەتجانوۆپەن بىرگە (1982 جىل)

احات اتا

احات «اتادان التاۋ, انادان تورتەۋ, جالعىزدىق كورەر جەرىم جوق» دەپ نەمەرە اكەسى بولىپ كەلەتىن اباي اتاسى ايت­پاقشى, ءوسىپ-ونگەن اۋلەتتىڭ ۇر­پاعى. ياعني, قاجىنىڭ التى ۇلى­نىڭ ءبىرى. شاكارىم بايبىشەسى ماۋەننەن ءسۇفيان, تاۋفيق ەسىم­دى ەكى ۇل سۇيگەن. ءسۇفيان ەر­تە­رەكتە, جيىرماسىنشى جىل­دار­دىڭ ورتاسىندا ومىردەن وت­كەن. ال ودان كەيىن جۇرەك قا­لاۋىمەن قوسىلعان اسىل جارى اي­عانشادان عافۋر, قابىش, احات, زيات دەگەن ءتورت ۇل مەن جاكىش, گۇلنار ەسىمدى ەكى قىز سىيلاعان. بۇلاردىڭ ۇلكەنى عافۋر مەن ونىڭ ۇلى باياز­يت وتىزىنشى جىلدارداعى ەل باسىنا كۇن تۋ­عان شاقتا قورلىققا شىداي الماي, وزدەرىنە وزدەرى قول جۇم­ساعان. ال قابىش بولسا سول جىلدارى اشتىقتان كوز جۇم­­عان. قاجىنىڭ كەنجە ۇلى زيات سول اشارشىلىق جىلدارى شىڭعىستاۋ كوتەرىلىسى بۇرق ەتە قالعاندا بىرەر سەرىكتەرىمەن قى­تاي اسىپ كەتكەن.

ودان كەيىنگى ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس ءبارى قوسىلا كەل­­گەندە قۇنانباي اۋلەتىن ويسى­راتىپ-اق جىبەرگەن. ءبىزدىڭ بىلۋى­مىزشە ارعى قۇنەكەڭ, بەرگى شا­كا­رىم ۇرپاقتارىنان بەرتىنگى كۇن­گە ىلىگىپ, ۇزاق جاساعان ساناۋ­لى ىرعىزباي ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى وسى احات اتا. جانە ونىڭ قارادان شىعىپ حان اتانعان اتاسى, اكەسى شاكارىمگە ءبىر كى­سىدەي-اق قامقورلىق تانىتىپ, بولاشاعىن باعدارلاپ بەرىپ كەتكەن ابايداي اعاسى, اسىرەسە اسقار تاۋداي اكەسى تۋرالى اۋىزشا اڭگىمەلەرىمەن بىرگە, قاعازعا ءتۇسىرىپ ۇلگەرگەن ەستەلىكتەرى قان­داي دەسەڭىزشى! وسى ورايدا ونىڭ بۇل ەستەلىگىن اكەسى ابايدىڭ ادامي بولمىسىن بۇ­گىنگى كۇنگە جەتكىزە بىلگەن تۇراعۇلدىڭ باعا جەتكىزگىسىز ەڭبەگىمەن ورايلاس دۇنيە دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. شىندىعىندا, احات اتا بويى دا, ويى دا بيىك ادام بولاتىن. اكەسىنىڭ وتىز جىلداي ەلدەن جىراقتاعى قۇرقۇدىقتا جاتقان سۇيەگىن قاسيەتتى جيدەبايعا جەت­كىزگەن دە, ارتىندا قالعان اسىل مۇراسىنىڭ كەيىنگى ۇرپاق­تىڭ قولىنا امان-ەسەن جەتۋىنە سەبەپكەر بولعان دا وسى كىسى. 

بەلگىلى ابايتانۋشى عالىم قايىم مۇحامەدحانوۆ «شاكارىم ءومىرىن بىلگىڭ كەلسە, ونى اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن ىزدە, ول ءوز ءومىرىن ولەڭمەن جازىپ كەتكەن ادام» دەپ وتىرۋشى ەدى. وعان ەندى داۋ جوق. سولاي دەي تۇرعانمەن, شا­كارىمتانۋعا ۇلى احاتتىڭ ايرىقشا ۇلەس قوسقانىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسا كەرەك. بۇعان احاتتىڭ ومىرگە كەلگەننەن باستاپ اكەسىنىڭ ماڭىندا وتىز جىل بىرگە جۇرگەنى سەپ بولعان. سوندىقتان ول جاسىنان اكەسىنىڭ جان-جاقتى ادام بولعاندىعىن, ورىس ءتىلىن قالاي مەڭگەرگەنىن, ەل ىسىنە قالاي ارالاسقاندىعىن, اڭشىلىعىن, اقىننىڭ جالپى ماشىعىن, ادامي قاسيەتتەرىن جاق­سى بىلگەن. سونىڭ ءبارى ۇلى­نىڭ اكەسى تۋرالى ەستەلىگىندە مەيلىنشە قامتىلىپ جازىلعان. كولەمى ءجۇز بەتتەي بۇل ەستەلىكتىڭ ءبىراز بولىگى العاش رەت 1992 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ ەكىنشى سانىندا «مەنىڭ اكەم, حالىق ۇلى – شاكارىم» دەگەن ات­پەن جارىق كورگەن بولاتىن. شاكارىم تاقىرىبىنا قالام تەربەگەن قاي-قايسىمىز بولسىن وسى باعالى دەرەككە جۇگىنگەنىمىز راس. 

اكەسىنىڭ اقىلىمەن احات وتكەن عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىنىڭ ورتاسىندا سول زاماندا ۇلتىمىزدىڭ تالاي مارعاسقالارىنىڭ جولىن اشقان سەمەيدەگى پەدتەحنيكۋمدى وقىپ بىتىرگەن. ودان كەيىنگى جەردە شىڭ­عىستاۋدا بالا وقىتۋ, ەل­دىڭ ساۋاتىن اشۋ ىسىمەن اي­نا­لىسقان. بىراق وسى شاقتا باي­لار­دى كامپەسكەلەۋ ناۋقانى باس­تالىپ, ىرعىزباي ۇرپاعى قۋعىندالا باستاعاندا ونىڭ سال­قىنى بۇعان دا ءتيىپ, تۇرمەگە قامالعان. ودان امالىن تاۋىپ سىتىلىپ شىققانمەن ىلە سوتتان شاقىرۋ قاعازى كەلىپ, احات اكەسىمەن قوشتاسۋعا كەلگەندە سۋ ءتۇسىپ, وزەننىڭ تاسي باستاعان شاعى ەكەن. قاجى ۇلىن وتكەلدەن شىعارىپ سالىپ تۇرىپ, ءومىردىڭ تولقىمالى, تۇراقسىزدىعىن ايتا كەلىپ, وسىنداي ءومىر وتكەل­دەرىندە تابانىڭا كىسى سالىپ وتسەڭ – تىرىدە ءوزىم, ولسەم ارۋا­عىم ريزا بولمايدى دەگەن ەكەن. اكە­سىنىڭ ۇلىنان سۇراعان اقتىق تىلەگى وسى بولىپتى.

بايلاردى تاركىلەپ, كامپەسكە­لەۋدىڭ سوڭى اسىرا سىلتەۋگە, ال­ ونىڭ ارتى اشارشىلىققا ۇلا­سىپ, ەلدىڭ امالسىزدان ءتۇپ كو­تەرىلگەنى, سولايشا قاجىنىڭ جولسىز جازاعا ىلىككەنى كوزىقا­راقتى وقىرمانعا بەلگىلى جايت. مىنە, وسى كەزدەن باستالعان سەر­­­گەلدەڭ جاسى وتىزعا ەندى ىلىك­كەن احات ءۇشىن ون جىلداي ۋا­قىتقا سوزىلادى. سىبىردە ايداۋدا بولعان ول قورلىق پەن زورلىققا شىداماي جۇرەگىنە ينە قاداپ ومىرمەن قوشتاسپاق تا بولعان. سول ينەنىڭ ولە ول­گەنشە مۇنىڭ تانىندە جۇرگەنى دە شىندىق. تەك سوعىستىڭ ال­­دىندا عانا بوستاندىققا شىق­قان احات ءبارىبىر ەلگە ورالا المايدى. سودان الماتىنىڭ ماڭىندا, كەيىندە سول كەزدەگى ەل استاناسىنىڭ وزىندە بولىپ, جاسىنان قالاعان ماماندىعى ۇستازدىقپەن اينالىسادى.­ سوي­تە ءجۇرىپ وسىنداعى العاشقى با­يىرعى جوعارى وقۋ ورنى – قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋ­تىن ءبىتىرىپ الادى. وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىتقا سوزىلعان جەمىستى ۇستازدىق جولى «قۇرمەت بەل­گىسى» جانە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەن­دەرىمەن اتالىپ وتىلەدى.

وسىندا, ياعني ەلدەن جىراقتا جۇرگەندە اۋەزوۆتەي عۇلامانىڭ ۇيىندە اكەسىنىڭ سۋرەت بەينەسىمەن قاۋىشاتىنى ءوز الدىنا ءبىر تا­­­ريح. ونى بۇل جاققا ەلدەن قادىرلى قوناقتىڭ ءبىرى شاۋكەن الا كەل­­­­گەن. بۇل كىسى قاجى وققا ۇشا­تىن­ جىلدارى اۋداندىق گپۋ-ءدىڭ مەكەمەسىندە وت جاعۋشى بو­لىپ جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ال اتالعان مەكەمەنىڭ باسشىلارى اقىننىڭ كوزىن جويعاننان سوڭ وعان قاتىستى ءبىراز قۇجاتتاردى وتقا ورتەتۋدى ەشتەڭەدەن حابارسىز مىلقاۋ جان دەپ شاۋكەنگە تاپسىرعان عوي. سوندا ول تۋمىسىنان مۇگەدەك بولعانمەن ساۋ ازاماتتىڭ ءىسىن اسىرا اتقارىپ, شاكارىمنىڭ اسىل بەينەسىن وسى زامانعا جەتكىزە بىلگەن.

شاۋكەننىڭ وسى ەرلىگى, اۋە­زوۆتىڭ وعان قۇرمەتى, ءبارى قوسىلا كەلگەندە احاتتىڭ اكەسىنە دەگەن بالالىق سۇيىسپەنشىلىگى مەن ازاماتتىق پارىزىن ودان ءارى نىعايتىپ, بەكىتە تۇسكەن ەدى. وسىلايشا ول اكەسىن اقتاپ شى­عۋ, شىعارمالارىن بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزۋ ماقساتىمەن ەش قاجىماستان ۇزاق جىلعى كۇرەسىن جالعاستىرا بەرگەن. بۇعان سول كەزدەگى الىپ يمپەريانىڭ باسشىسى ن.حرۋششەۆتىڭ ءبىر ساتتىك جىلىمىق ساياساتىنىڭ سەپتىگى بولعانى دا راس. وسىلايشا ەلۋىن­شى جىلداردىڭ اياعىندا شا­­كا­رىمنىڭ ماسكەۋ تاراپىنان­ اقتالعانى دا, ىلە ءبىر توپ ولەڭ­دەرىنىڭ «قازاق ادەبيەتى» گا­زەتىندە جاريالانعانى دا راس. بىراق وكىنىشكە قاراي, بۇل ماسە­لەدە تۇپكىلىكتى جەڭىستىڭ اۋىلى ءالى دە الىس بولاتىن.

ايتەۋىر, دەس بەرگەندە احات­تىڭ شىندىققا دەگەن تالپىنىسى بۇدان كەيىن دە تولاستاما­عان. ياعني, ارادا وتىز جىلدان كەيىن ەلگە ورالىپ, وسىنشا ۋاقىت ايدالاداعى قۇر قۇدىقتا جات­قان اكە سۇيەگىن جيدەبايعا, نەمە­رەلەس اعاسى, سۇيىكتى ۇستازى ابايدىڭ قاسىنا اكەپ ارۋلاپ جەرلەيدى. بىراق بۇل ەندى ايت­قانعا عانا وڭاي. قۇر قۇدىقتا جاتقان اكە سۇيەگىن ۇلى قاسىنا ەشكىمدى جولاتپاي ءبىر ءوزى جيناس­تىرعان ەكەن دەسەدى. سوندا بىرىن­شىدەن بىرەۋگە زيانىم ءتيىپ كەت­­پەسىن دەسە, ەكىنشىدەن سول بوگ­دە ادام اسىعىستىقپەن اكە سۇيە­گىن ءبۇلدىرىپ الا ما دەگەن قا­ۋىپ تە جوق ەمەس-ءتى. اكەسىنىڭ ءبىر ۋىس ساقالى مەن ءوزى قولدان جا­سا­عان تۇيمەسى, سونداي-اق سۇيەگىنە قادالعان ەكى وق بۇل مۇردەنىڭ قاجىنىكى ەكەندىگىن بۇلتارتپايتىن ايعاق ەدى.

احات اقساقال بۇدان سوڭ ارا­دا جەتى-سەگىز جىلدان كەيىن تۋ­عان جەرىنە ءبىرجولا كوشىپ كە­لىپ, جيدەبايداعى اباي مۇرا­جايىندا تاپجىلماستان سەگىز جىل قىزمەت ەتتى. ءبىزدىڭ اتامەن ازدى-كوپتى تانىستىعىمىز وسى كەزدە باستالىپ ەدى-اۋ! الىستان, الماتىدان ارىپتەستەرىمىز كەل­­گەندە ولاردى اباي ەلىنە, جي­دەبايداعى اباي زيراتى مەن مۇراجايىنا اپارۋعا تىرىسا­تىنبىز. مۇراجايدا ءبىزدى ەسكى­­نىڭ كوزىندەي, ۇلىلاردىڭ وزىن­دەي بولىپ احات اتا قارسى الا­تىن.­ باسقاسى باسقا, ول كىسى كىم­گە بولسىن بەينەبىر ءتىرى ەكسپونات سەكىلدى كورىنەتىن-ءدى. بىردە اباي ەلىنە, جيدەبايعا كەلگەن سول كەزدەگى رەسپۋبليكا باسشىسى د.ا.قوناەۆتىڭ بۇل جاققا قا­سىنا ەرە كەلگەن ورتالىق ازيا اسكەري وكرۋگىنىڭ قولباسشىسى, ارميا گەنەرالى لياششەنكوعا اتامىزدى وعان وسىنداي ماعىنادا تانىستىرعانى دا ەسىمىزدە قالىپ قويىپتى. سوندا دەيمىن-اۋ, اتا­مىزدىڭ پارتيا مەن اسكەر باسشىسىنان قىزمەت جارىستىرا الماسا دا, بويى مەن ويى جاعىنان كەم تۇسپەگەنىنە بۇكىل اباي ەلى سۇيسىنگەن-ءدى.

احات اتا ءومىرىنىڭ تاعى ءبىر سەگىز جىلى سەمەي قالاسىندا ءوت­تى. سول كەزدە اتامىزبەن جيى­رەك كەزدەسىپ, سۇحباتتاسۋعا مۇم­كىندىك تۋدى. كەيىنىرەكتە سول ەستىپ, بىلگەندەرىمىزدى قاجى­نىڭ 150 جىلدىعىنا وراي استانا مەن الماتىدا جارىق كورگەن دەرەكتى كىتابىمىزدا پايدا­لان­دىق تا. ول كىسى سەمەيگە قو­نىس اۋدارعاندا جاسى سەكسەننەن اسىپ كەتكەنىنە قاراماستان اكە­گە, ونىڭ مۇراسىنا دەگەن ادالدىعىنان ەش اينىعان ەمەس. اكە تۋرالى ەستەلىگى دە وسى كەزدە جازىلدى, ءان مۇراسىن دا نوتاعا تۇسىرتۋمەن جۇيەلى تۇردە اينالىستى. تەگىندە احات اتانىڭ ءوزى دە جاسىنان ولەڭ جازىپ, ءان شىعارۋمەن اينالىساتىن-دى. بىراق ءبىرىنشى كەزەكتە اكە مۇراسىن جيناقتاپ, جارىققا شىعارۋ سەكىلدى اسىل مۇراتىنان اينىعان ەمەس. راس, وسى ورايدا اي­تا كەتكەنىمىز ءجون بولار, اتا­نىڭ شىعارمالارى دا كەيىن­دە جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ قامقور­لى­عىمەن جارىققا شىقتى.

احات اقساقال 1984 جىلى 84 جاسىندا ومىردەن وزدى. سودان ءبىر جىل بۇرىن رەسەي جاعىندا تۇراتىن جالعىز ۇلى فزۋلي قاي­­تىس بولعان ەدى. سول جاققا قوستاناي ارقىلى ۇشىپ بارا جاتقان جاسى كەلگەن اقساقال اتالعان قالا اۋەجايىندا مۇز­دان تايىپ جىعىلىپ, جامباس سۇيەگى سىنادى. وسىعان دەيىن دەنساۋلىعى سىر بەرىپ كورمەگەن ادامعا ەكى سوققى قاتار ءتيىپ, بۇدان سوڭ وڭالا قويماعان. اكەسىنىڭ تولىقتاي اقتالۋىنا نەبارى ءتورت جىلداي ۋاقىت قال­عاندا ونىڭ ومىردەن اتتانىپ كەتە بارۋى, ارينە وكىنىشتى. بى­راق داتكە قۋات دەيتىن جايت سول, بۇگىندە احات قۇدايبەردى ۇلىنىڭ مۇردەسى جيدەبايداعى دالا كەمە­سىندەي اباي-شاكارىم كەسە­نە­سىندە ۇلىلارمەن ماڭگى بىر­گە جاتىر. وعان احات اتا قاي جا­عىنان العاندا دا تولىق قا­قىسى بار دەپ ويلايمىز!

مەرەكە اعا

جوعارىدا شاكارىم قاجى­نىڭ كەنجە ۇلىنىڭ اتى زيات ەكەندىگىن, ونىڭ وتىزىنشى جىل­دارداعى اشارشىلىققا بايلانىستى تۋىنداعان شىڭعىستاۋ كوتەرىلىسى كەزىندە امالسىزدان قىتاي اسىپ كەتكەندىگىن ايتتىق. بۇلار, وزدەرى ءبىر توپ ادام, شا­كا­رىمدى دە بىرگە الا كەتپەك بول­عان. ونىڭ قاسىنداعىلار قا­جىنى جات ەلدە وزدەرىنە قورعان بولسىن دەسە, زيات ءبىرىنشى كەزەكتە اكە اماندىعىن ويلاعان. ال قاجى اينالاسىنان, جالپى ومىر­دەن تۇڭىلگەن, سودان ءبىرجولا ەلدەن بەزىپ كەتۋدى ويلاستىرعان, بىراق تۇپتەپ كەلگەندە «تۋعان جەر, ولگەن مولا جىبەرمەدى» دەپ اباي اعاسى ايتپاقشى, جا­سى كەلگەن شاعىندا ەلدەن ءتۇپ قوتارىلا بەزىپ كەتۋدى قالاماعان سەكىلدى. ونىڭ سىرتىندا بىلە­مىن دەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, زا­ماننىڭ سۇرقىنان سەسكەنگەن شاكارىم جامان ايتپاي جاقسى جوق دەمەكشى, ۇلى زياتتىڭ ءوزى­نىڭ, ال ءوزى ۇلىنىڭ ءولىمىن كوز­بەن كورۋدى قالاماعان دەسەدى.

ايتقانداي-اق, بۇلار ات­تىڭ باسىن الىستاعى قىتاي ەلى­نە بۇرعان بەتتە قىزىلدار شا­كا­رىمدى شىڭعىستاۋدىڭ قىزىل بيى­گىندە ەش شىمىرىكپەستەن وققا بايلادى. وسىلايشا دالا دانىش­پانى ەشبىر تەرگەۋ, سوتسىز جول­­­­سىز جازاعا تارتىلدى. ال زيات­تار سول كەتكەننەن مولىنان كە­تىپ­, شەكارادان ءبىر-اق اسقان. 

تەگىندە وزىنەن ءۇش جاس ۇلكەن احات اعاسى سەكىلدى زيات تا جاسىنان كوزى اشىق, وقىپ-توقىعانى كوپ ازامات بولىپتى. بىراق سوعان دەيىن ولەڭگە ۇيىرسەكتىگى جوق ەكەن. الايدا تۋعان جەرگە, وسكەن ەلگە, اسىرەسە اياۋلى اكەسىنە دەگەن ساعىنىش جات ەلدە جۇرەگىنە جىر بولىپ قۇيىلىپتى. ءتىپتى ولەڭمەن شەكتەلمەي, داستان, پەسا دا جازىپ, ءان دە شىعارىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا شىڭجاڭ ول­كەسىندەگى التاي ايماعىنىڭ وقۋ­ اعارتۋ, مادەني ومىرىنە دە­ قىزۋ اتسالىسقان كورىنەدى. بى­راق وكىنىشكە قاراي, اڭدىعان جاۋ الماي قويمايدى دەگەندەي, كەڭەستىڭ جانسىزدارى وعان مۇندا دا تىنىشتىق بەرمەي, اقىرى جازىقسىز جاننىڭ تۇبىنە جەتەدى. ءتىپتى ونى كەرى ەلگە الىپ كەلىپ, قيناپ ءولتىرىپتى دەگەن دە ءسوز بار.

بۇل وتىز جەتىنشى جىلدىڭ زوبالاڭىنداعى وقيعا. سودان بۇرىنىراقتا زياتتىڭ تۇڭعىش ۇلى شەتىنەپ كەتسە, ەكىنشى ۇلى مەرەكەنىڭ ومىرگە ەندى كەلگەن كەزى ەكەن. اكەسى ۇستالىپ كەتكەن­دە ەكىنشى ۇل قىرقىنان ەندى شى­عىپ جاتىپتى. جىعىلعانعا جۇ­دىرىق دەگەندەي جاسى سەگىزگە ەن­دى كەلگەندە شەشەدەن جانە اي­رىلادى. سودان باستاپقىدا ناعاشىلارىنىڭ, ودان كەيىندە اكەسى زياتپەن وسى جاققا بىرگە كەلگەن ءازىمبايدىڭ بەرلەشىنىڭ قولىندا بولادى. ال جاسى ون جەتىگە قاراعان شاعىندا سول بەرلەش كوكەسىمەن ەلگە ورالادى. شەكارادان ءوتىپ, زايسانعا كەلگەندە بۇل كوكەسى الماتىداعى اكە­سىنىڭ اعاسى احاتپەن حابارلاسادى. ءبىراز جىل بەرلەشكە باۋىر باسىپ قالعان مەرەكەنىڭ ودان اجىراعىسى كەلمەي قاتتى قينالعانى دا راس.

قالاي بولعاندا دا ەندىگى جەر­دە احات بۇعان اعا دا, پانا دا بولا بىلەدى. العاشقىدا قالا ىشىن­دەگى كاسىپورىننىڭ بىرىن­دە جۇمىسشى بولىپ ىستەگەن مەرەكە سودان كەيىنىرەكتە قالا شە­تىندەگى كولحوزدا ەڭبەك ەتە­دى. سوندا كوڭىلىنە جاقپاعان باس­­شىلاردىڭ كەمشىلىگىن سىناپ ولەڭ شىعارادى ەكەن. بى­راق ولەڭنىڭ سوڭىنا تۇسپەگەن كو­­رى­نەدى. سولاي دەي تۇرعانمەن, قا­جى اتاسىنىڭ ولەڭدەرىن بىلاي قوي­عان­دا «قالقامان-مامىر» سىندى داستاندارىن باستان-اياق جاتقا ايتۋشى ەدى. 

ءوز باسىمىز مەرەكە اعانى شاكارىمنىڭ اقتالعان بەتتە 130 جىلدىعىنا وراي اباي ەلىندە وتكەن ايرىقشا جيىندا كورگەن ەدىك. بۇدان كەيىنگى جەردە اعامىز اباي, شاكارىم اتالارىنىڭ ەلدە ءوتىپ جاتاتىن ءتۇرلى شارالارىنان قالعان ەمەس. سول ساپارلارىنىڭ بىرىندە سە­مەيدەگى ءبىزدىڭ ۇيدە دە بولدى, ءبىز دە اعامىزدىڭ الماتىنىڭ تۇ­بىندەگى بەساعاش اۋىلىنداعى ۇيىندە بولدىق دەگەندەي... احات اقساقال ءبىزدىڭ ۇلكەن اتامىزبەن تۇيدەي قۇرداس بولسا, مەرەكە اعامىز بىزدەن ءبىر مۇشەل جاسقا جۋىق ۇلكەن ەدى. 

مەرەكە اعا وسىدان ەكى جىل بۇرىن جاسى سەكسەنگە ءبىر جىل قال­عاندا ومىردەن وزدى. ال كەلەر جىلى ول كىسىنىڭ قوساعى كلا­را اپاي دا ومىردەن اتتانىپ كەتە باردى. ءبىر ابزالى سول,­ قا­زىردە بۇل كىسىلەردىڭ ءبىر ۇل, ءۇش قى­زى, ولاردان تاراعان ۇرپاق­تارى الماتىدا تۇرىپ جاتىر. سو­لاردىڭ ۇلكەنى نۇرلان ورگان­نان زەينەتكە شىعىپ, قازىردە اكە شاڭىراعىندا ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. قازىردە ول اكەسىنىڭ جولىن جالعاستىرىپ, ءار جەردە بولىپ جاتاتىن ءتۇرلى شارالاردا شاكارىم باباسى, جالپى ۇلىلار اۋلەتى تۋرالى ۇلاعاتتى اڭگىمە ايتىپ ءجۇر. وسى ورايدا, احات اتانىڭ جوعارىدا ەسىمى اتالعان ۇلى فزۋليدەن قالعان جالعىز تۇياق داۋلەت تە اتا شاڭىراعىندا وتىرعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. بىراق وكىنىشكە قاراي, ول ازامات اناسى باسقا ۇلتتان بولعاندىقتان با قازاقشاسى جوق جانە جاڭاعىداي جيىندارعا قاتىسۋعا ق ۇلىقتى ەمەس. بۇعان وتكەن ءومىرىمىزدى, كەشەگى زاماندى كىنالاعاننان باسقا نە دەرسىڭ! قالاي بولعاندا دا ۇلىلار ۇرپا­عىنا اماندىق تىلەيمىز!

داۋلەت سەيسەن ۇلى,

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار